Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy I. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy I. a Burmistrzem Gminy G. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku H. S. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Burmistrza Gminy G. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 27 STYCZNIA 2025 R. BURMISTRZ GMINY I. WYSTĄPIŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO Z WNIOSKIEM O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ ZAISTNIAŁEGO MIĘDZY TYM ORGANEM A BURMISTRZEM GMINY G. W SPRAWIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPATRZENIA WNIOSKU H. S., DALEJ: ZAINTERESOWANA, O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zainteresowana od 2022 r. przebywa w G., tj. poza miejscem zameldowania na pobyt stały w S., gmina I., i w tym mieście znajduje się jej centrum interesów życiowych. Wnioskodawca podniósł, że z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że zainteresowana w związku ze sprzedażą domu nie ma możliwości powrotu do lokalu, w którym była zameldowana na pobyt stały. Ponadto zainteresowana pobiera świadczenie rentowe w G. i w tym mieście korzysta z usług opieki zdrowotnej. W związku z powyższym wnioskodawca wystąpił o stwierdzenie, że organem właściwym w sprawie jest Burmistrz Gminy G..

W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Gminy G. wniósł o wskazanie Burmistrza Gminy I. jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko, wskazał, że pobyt zainteresowanej w wynajmowanym w G. lokalu ma charakter przejściowy. Podkreślił, że zainteresowana po po opuszczeniu szpitala w październiku 2024 stała się osobą bezdomną, gdyż wnuk odmówił jej dostępu do ostatniego jej miejsca zamieszkania, a jej syn ze względów społecznych wynajął mieszkanie i udostępnił je zainteresowanej. Okres pobytu w tym lokalu jest ograniczony czasowo do 30 września 2025 r. Podniósł, że zainteresowana w rozmowach podkreśla, że nie czuje związku z G.. Tym samym w ocenie Burmistrza Gminy G. można tę miejscowość uznać za miejsce czasowego, faktycznego pobytu, a nie za miejsce stałego zamieszkania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Rozpoznając wniosek Burmistrza Gminy I., należy podkreślić, że ma on na celu rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Burmistrzem Gminy G.. Obydwa organy uznają się bowiem za niewłaściwe do rozpatrzenia wniosku zainteresowanej o skierowanie jej do domu pomocy społecznej.

Mając na uwadze przedmiot sporu, należy wskazać, że zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283, z późn. zm.), dalej: u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość gminy ustala się z kolei na podstawie art. 101 u.p.s., w myśl którego właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). W przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 3).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi konieczność ustalenia właściwości gminy na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Sytuacja zainteresowanej, choć poważna z uwagi na okoliczności, w jakich znalazła się zainteresowana, nie różni się bowiem od sytuacji innych osób ubiegających się o skierowanie do domu pomocy społecznej w sposób tak dalece odbiegający, że należałoby ją uznać za przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu tego przepisu.

Wbrew stanowisku Wójta Gminy G. zainteresowanej nie sposób uznać także za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. Z akt sprawy i stanu przedstawionego przez organy prowadzące spór wynika bowiem, że zainteresowana przebywa w wynajętym lokalu mieszkalnym, co sprawia, że nie została spełniona podstawowa przesłanka uznania jej za osobę bezdomną, tj. nieprzebywanie w lokalu mieszkalnym. Na ocenę tej okoliczności nie rzutuje fakt, że lokal ten jest wynajmowany, a umowa najmu została zawarta na czas oznaczony. Okoliczności te nie zostały bowiem unormowane w definicji osoby bezdomnej zawartej w art. 6 pkt 8 u.p.s., a zatem nie są one prawnie relewantne dla oceny sytuacji zainteresowanej. Oznacza to, że właściwość organu nie może być w tej sprawie wyznaczona na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s.

W konsekwencji powyższego przyjąć należy, że organem właściwym w sprawie zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. jest organ miejsca zamieszkania zainteresowanej. W związku z brakiem odrębnej definicji miejsca zamieszkania w ustawie o pomocy społecznej pojęcie to – zgodnie z utrwalonym poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowanym w sprawach pomocy społecznej – powinno być ustalane w oparciu o treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2024 r. poz. 1061, z późn. zm.), dalej: k.c. Zgodnie z tym przepisem miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że centrum interesów życiowych zainteresowanej na skutek sprzedaży domu i dokonania darowizny pieniędzy wnukowi w zamian za możliwość zamieszkania w jego lokalu, przeniesione zostało do G.. Decyzja o zawarciu takiej umowy z wnukiem była bowiem wyrazem woli zainteresowanej. W jej wyniku niewątpliwie nastąpiła zmiana miejsca centrum interesów życiowych zainteresowanej, o czym świadczy m.in. korzystanie z usług opieki zdrowotnej na terenie G.. Jednocześnie należy zauważyć, że art. 25 k.c. formułując przesłanki stwierdzenia miejsca zamieszkania, nie posługuje się kryterium długości trwania pobytu. Oznacza to, że za miejsce zamieszkania może zostać uznana miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa od niedawna, o ile powstał po jej stronie zamiar stałego pobytu. Nie można zgodzić się także z Burmistrzem Gminy G., że pobyt zainteresowanej w tej gminie nosi cechy zwykłego pobytu. Jak trafnie zauważył Burmistrz Gminy G., Kodeks cywilny nie definiuje kategorii zwykłego pobytu, a pojęcie to należy do języka powszechnego i dorobku doktryny. Jako takie nie może zatem być źródłem norm prawnych, na których podstawie można rozstrzygać o prawach i obowiązkach osób fizycznych. W rozpoznawanej sprawie o wskazaniu Burmistrza Gminy G. jako organu właściwego w sprawie decyduje spełnianie przez Miasto G. przesłanek miejsca zamieszkania zainteresowanej.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.