Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Poseniak po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r., na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej, skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1310/24, w sprawie ze skargi małoletniego F. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. R., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 31 maja 2024 r. nr 010000.620.16340.2017-WSW, w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, , oddala skargę kasacyjną,, zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz małoletniego F. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. R., kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1310/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi małoletniego F. W. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 maja 2024 r. nr 010000.620.16340.2017-WSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że zaskarżoną decyzją odmówiono przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego dziecka, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm., dalej jako "u.e.r."). Zdaniem Sądu organ przy wydaniu decyzji naruszył jednak przepisy prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził bowiem, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, gdyż wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ nie odniósł się jednak do treści wniosku strony z 15 września 2023 r., nie rozważył argumentacji podniesionej we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i nie ocenił wszystkich istotnych, podniesionych przez stronę okoliczności.

Zdaniem Sądu I instancji organ całkowicie pominął podnoszone przez stronę okoliczności: że ojciec dziecka był osobą uzależnioną od środków psychoaktywnych, fakt pobytu ojca dziecka w areszcie śledczym i skierowania go do przeprowadzenia badań psychiatrycznych. Organ zobligowany był do oceny, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowią przeszkody, która obiektywnie uniemożliwiała przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd ten uznał, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną wniósł organ, zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 83 ust. 1 u.e.r., przez przyjęcie, że:

a) pomimo tego, iż w okresie przed 4 września 2016 r. ojciec małoletniego skarżącego nie był całkowicie niezdolny do pracy, to powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały ojcu małoletniego skarżącego podjęcie zatrudnienia, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwala bowiem ustalić moment, z którym osoba ubezpieczona nie miała obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego,

b) w zakresie przesłanki posiadania niezbędnych środków utrzymania, małoletni skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie posiadał niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy na dzień wydania zaskarżonej decyzji małoletni posiadał niezbędne środki utrzymania;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. przez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że:

a) w okresie przed 4 września 2016 r. pomimo braku orzeczenia u ojca małoletniego skarżącego całkowitej niezdolności do pracy istniały szczególne okoliczności, z powodu których ojciec małoletniego skarżącego nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, podczas gdy zgodnie z ugruntowanym i z najnowszym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego data powstania całkowitej niezdolności do pracy ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku, pozwala bowiem ustalić moment, z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego, a organ w sposób wyczerpujący zebrał i prawidłowo rozpatrzył materiał dowodowy,

b) organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, gdyż w ocenie Sądu I Instancji materiał dowodowy nie został przez organ wyczerpująco ustalony i oceniony, podczas gdy zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego organy, realizując zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są co prawda do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie zwalnia to strony od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, a strona jest bowiem zobowiązana przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu,

c) zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że małoletni skarżący spełnił wszystkie przesłanki do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, podczas gdy Sąd I instancji nie uwzględnił, że strona będąc niezadowolona z decyzji nie skorzystała z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wówczas organ bardzo szczegółowo odniósłby się do przedstawionych zarzutów i w razie potrzeby przeprowadził dodatkowe postępowanie dowodowe,

d) małoletni skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie posiadał niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy organ zebrał całość materiału dowodowego i dokonał jego prawidłowej oceny, która prowadzi do wniosku, że małoletni skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji na podstawie zgromadzonej dokumentacji miał zapewnione niezbędne środki utrzymania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie w całości skargi strony przeciwnej, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podkreślił, że zaskarżona decyzja została słusznie uchylona, ponieważ naruszała zasadę sprawiedliwości społecznej, zasadę zaufania obywatela do państwa i jego organów oraz dobro dziecka jako wartość konstytucyjnie chronioną. Dziecko nie może ponosić konsekwencji uchybień dorosłych. ZUS odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na brak spełnienia przez zmarłego ojca małoletniego pewnych przesłanek ustawowych. Tymczasem istota świadczeń przyznawanych "w drodze wyjątku" opiera się właśnie na tym, że są one udzielane mimo niespełnienia ustawowych warunków, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności i humanitaryzmu. Strona wskazała, ze małoletnie dziecko zostało pozbawione wsparcia ojca zarówno za jego życia, jak i po śmierci. Ojciec dziecka był osobą uzależnioną od środków odurzających, nie podejmował legalnej pracy, nie opłacał składek i nie realizował obowiązku alimentacyjnego. Stan ten wynikał z jego własnych wyborów i uzależnienia - nie zaś z jakichkolwiek zaniedbań czy zaniechań ze strony dziecka czy jego matki. Zdaniem skarżącego ZUS błędnie uznaje, że przesłanki wyjątkowego przyznania świadczenia muszą być rozpatrywane wyłącznie przez pryzmat osoby zmarłego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania jak i naruszenia prawa materialnego. Z uwagi na to, że przesłanki wymienione w art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz.U. z 2019 r., poz. 39 ze zm.) dalej jako u.e.r., wyznaczają zakres koniecznych ustaleń w sprawie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jako pierwszy podlegał ocenie zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. naruszenia art. 83 ust. 1 u.e.r. przez jego "błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie". Naruszenia tego autor skargi kasacyjnej upatruje w błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, "że: a) pomimo tego, iż w okresie przed 04 września 2016 r. ojciec małoletniego skarżącego nie był całkowicie niezdolny do pracy, powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały ojcu małoletniego skarżącego podjęcie zatrudnienia (...) b) w zakresie przesłanki posiadania niezbędnych środków utrzymania, małoletni skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie posiadał niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy na dzień wydania zaskarżonej decyzji małoletni skarżący posiadał niezbędne środki utrzymania". Zarzut ten nie do końca jest zrozumiały. Wbrew sformułowanemu zarzutowi Sąd I instancji nie przyjął, "że pomimo tego, iż w okresie przed 04 września 2016 r. ojciec małoletniego skarżącego nie był całkowicie niezdolny do pracy, powyższe nie oznacza, że nie istniały przeszkody, które uniemożliwiały ojcu małoletniego skarżącego podjęcie zatrudnienia". Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie przyjął także, "że w zakresie przesłanki posiadania niezbędnych środków utrzymania, małoletni skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie posiadał niezbędnych środków utrzymania".

Ponadto należy zauważyć, że w odniesieniu do przesłanki "szczególnych okoliczności" wskazanej w art. 83 ust. 1 u.e.r., nie jest uprawnione stawianie zarzutu błędnej wykładni. Ustawodawca w tym zakresie posłużył się klauzulą generalną, bo taki charakter ma użyty w tekście przepisu zwrot "szczególne okoliczności". Cechą klauzul generalnych jest to, że stanowią one skierowany do stosującego prawo nakaz dokonania oceny określonych stanów, wskazując kryteria takiej oceny. Posłużenie się wyrażeniem o cechach klauzuli generalnej pozwala ustawodawcy nadać regulacji pewną dozę elastyczności, konieczną w tych przypadkach, gdy kazuistyczne wymienienie przesłanek nie jest celowe lub możliwe np. ze względu na nieprzewidywalne zróżnicowanie stanów faktycznych. Ciężar dokonania oceny i zakwalifikowania stanu faktycznego jako spełniającego przesłankę ustawową leży w tych przypadkach na podmiocie stosującym prawo. Kwalifikacja ta nie jest jednak pochodną wykładni, zwrot o charakterze ocennym nie poddaje się bowiem działaniom interpretacyjnym (por. wyrok NSA z 24 lutego 2022 r. III OSK 5448/21 LEX nr 3339713).

Niezależnie od powyższego, odnosząc się do argumentacji organu należy przypomnieć brzmienie art. 83 ust. 1 u.e.r., zgodnie z którym świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Zatem świadczenie w drodze wyjątku przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r. jest regulacją szczególną, pozwalającą na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Z omawianego przepisu wynikają następujące przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) podleganie ubezpieczeniu społecznemu, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 4) osoba ta nie posiada niezbędnych środków utrzymania (por. wyrok NSA z 30 lipca 2021 r., III OSK 1703/21).

Z art. 83 ust. 1 u.e.r. wynika, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje tylko wtedy gdy ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności (innymi słowy nie mógł wypracować odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia), a jednocześnie całkowita niezdolność do pracy uniemożliwia mu podjęcie pracy. Przesłanki te obok pozostałych muszą wystąpić łącznie, a żadna z nich nie jest tożsama z poprzednią. Z owego przepisu wynika, że nie chodzi o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Jako szczególną okoliczność rozumieć należy zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zdarzenie to musi mieć taki charakter, by uniemożliwiało ubezpieczonemu pracę. Musi mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyroki NSA z 23 listopada 20221r. III OSK 5229/21 LEX nr 3331784, z 26 października 2021r. III OSK 4819/21 LEX nr 3309707). Przedstawiona wykładnia art. 83 ust. 1 u.e.r. jest zbieżna z wykładnią przyjętą przez Sąd I instancji, co wskazuje na niezasadność zarzutu naruszenia tego przepisu przez błędną jego wykładnię. Jeśli natomiast chodzi o zarzucane niewłaściwe zastosowanie art. 83 ust. 1 u.e.r. to zauważyć należy, że Sąd I instancji za podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji przyjął art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., co w sposób oczywisty wykluczało uznanie za prawidłowe stanowiska organu o niemożliwości zastosowania art. 83 ust. 1 u.e.r. i przyznania skarżącemu renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Zgodzić należy się ze skarżącym kasacyjnie organem, że data powstania całkowitej niezdolności do pracy, chociaż nie została wymieniona wśród przesłanek z art. 83 ust. 1 u.e.r., ma istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Pozwala bowiem ustalić moment, z którym ubezpieczony nie miał obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia, a tym samym uzyskania dłuższego okresu ubezpieczeniowego. Nie oznacza to jednak, że szczególne okoliczności, potwierdzające ograniczenie możliwości lub wręcz niemożliwość wypracowania odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia, nie mogą zachodzić w okresach sprzed daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy ubezpieczonego jest tylko jedną z przesłanek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku i w realiach niniejszej sprawy istniała w chwili śmierci ubezpieczonego. Inną przesłanką są szczególne okoliczności niespełniania warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Do nich należy zaliczyć istniejące ograniczenia aktywności zawodowej przed powstaniem niezdolności do pracy. Mogą one być bardzo różne, choćby usprawiedliwione wiekiem lub przyczynami zdrowotnymi, zmniejszającymi przecież możliwości zatrudnienia takiej osoby na rynku pracy. Należy tu zauważyć, że całkowita niezdolność skarżącego do podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym jest wynikiem jego wieku.

Niezrozumiałe jest podnoszenie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej kwestii dotyczącej związania Prezesa ZUS orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, bowiem przesłanka ta nie podlega uznaniu administracyjnemu. Sąd I instancji przyjął dokładnie takie same stanowisko jak organ. Ponadto, data powstania całkowitej niezdolności do pracy ojca skarżącego, tj. 4 września 2016 r. nie jest przedmiotem sporu a Sąd I instancji nie kwestionował stanowiska organu i w tym zakresie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził natomiast, że nie wystąpiła obligatoryjna przesłanka konieczna do jego przyznania, tj. przesłanka szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak aktywności zawodowej ojca małoletniego wnioskodawcy. Organ przyjął też, że skarżący posiada niezbędne środki utrzymania.

Zestawiając przytoczoną wyżej wykładnię art. 83 ust. 1 u.e.r. oraz stan faktyczny przedstawiony w zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że Prezes ZUS w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej Sąd I instancji nie uznał, "że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, z którego miałoby wynikać, że w okresie przed 04 września 2016 r. pomimo braku orzeczenia u ojca małoletniego skarżącego całkowitej niezdolności do pracy istniały szczególne okoliczności z powodu których ojciec małoletniego skarżącego nie spełnił warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym".

Sąd I instancji uznał, że Prezes ZUS naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej w ogóle nie dostrzega się tego, że Sąd trafnie stwierdził, iż związanie organu orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu, "nie zmienia jednakże niczego w obowiązkach organu związanych z należytym i wyczerpującym dokonaniem ustaleń faktycznych i oceny wszelkich okoliczności powoływanych przez stronę, które jej zdaniem mogły stanowić przyczynę niewypracowania świadczenia w trybie zwykłym. W zaskarżonej decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały, zdaniem organu, wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ nie odniósł się jednakże w ogóle do treści wniosku z 15 września 2023 r. Organ nie rozważył argumentacji podniesionej we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i nie ocenił wszystkich istotnych, podniesionych przez stronę okoliczności, jako okoliczności szczególnych na gruncie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS." Dalej Sąd I instancji stwierdził, że "[w]nioskodawczyni we wniosku o przyznanie świadczenia podnosiła fakt, że ojciec dziecka był osoba uzależnioną od środków psychoaktywnych, wskazywała, że był to powód m.in. niemożności podjęcia zatrudnienia, wskazywała też na pobyty ojca dziecka w areszcie śledczym, wskazywała, że ojciec dziecka został skierowany do przeprowadzenia badań psychiatrycznych. Podnosiła, że ojciec dziecka został zobowiązany do odbycia terapii odwykowej oraz indywidualnej terapii psychoterapii. Wskazała też, że ojciec małoletniego dziecka nie zastosował się do tych zobowiązań. Okoliczności te zostały całkowicie pominięte przez organ przy ocenie wpływu na niewypracowanie świadczenia w trybie zwykłym, co wynika jednoznacznie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. (...) Organ nie ocenił, czy powołane przez wnioskodawczynię okoliczności nie stanowią przeszkody, która obiektywnie uniemożliwiała przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu zatrudnienia. Wobec takiej treści wniosku strony, jak w niniejszej sprawie, organ powinien był należycie rozważyć podniesione okoliczności pod kątem istnienia bądź nieistnienia szczególnych okoliczności. Organ nie odniósł się do argumentacji wniosku i nie ocenił, czy podane przez stronę okoliczności miały wpływ na niewypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Powyższe wymagało wszechstronnego rozpatrzenia i oceny organu." W skardze kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji podważającej przedstawione tu stanowisko Sądu I instancji, co czyni zarzut kasacyjny naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. niezasadnym.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a., bowiem ma charakter ogólnikowy. Organ w zasadzie poza krótką wykładnią art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i podaniem długości ustalonych okresów składkowych ojca skarżącego, poprzestał na stwierdzeniu, że wobec niego nie orzeczono uprzednio całkowitej niezdolności do pracy, co oznacza, że brak było szczególnych okoliczności w niepodejmowaniu zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ponadto, organ jednozdaniowo stwierdził, że "[w]skazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby Pani małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania". Tę niedoskonałość uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ niejako potwierdza podnosząc w skardze kasacyjnej zarzut 2) b), stwierdził bowiem, że dopiero po złożeniu przez skarżącego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy "Prezes ZUS bardzo szczegółowo rozpoznałby taki wniosek w kolejnej decyzji, która byłaby jeszcze bardziej szczegółowo uzasadniona w porównaniu z pierwszą decyzją".

Prezes ZUS powinien wyjaśnić szczególne okoliczności istniejące po stronie skarżącego, które ograniczały, utrudniały czy udaremniały możliwość wypracowania przez jego ojca wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Nie można bowiem pomijać młodego wieku, w którym zmarł ojciec skarżącego oraz nie ocenić okoliczności dotyczących ojca skarżącego wskazywanych przez matkę skarżącego, które według niej niewątpliwie utrudniały mu podjęcie pracy zarobkowej na rynku pracy. Skarżący przedstawił szereg okoliczności i dowody, które jego zdaniem organ powinien wziąć pod rozwagę. Dlatego zarzuty organu co do braku aktywności skarżącego w tym zakresie, są oczywiście nieuzasadnione. Ponadto, co prawda z uwagi na wyjątkowy charakter przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r., to szczególnie na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia materiału dowodowego, jednak nie zwalnia to Prezesa ZUS od działania w tym zakresie z urzędu, szczególnie, gdy okoliczności niniejszej sprawy to umożliwiają a skarżący jest osobą nieletnią.

Wbrew sformułowanemu zarzutowi 2) d) Sąd I instancji nie uznał także, iż "małoletni skarżący na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie posiadał niezbędnych środków utrzymania". Sąd I instancji stwierdził natomiast prawidłowo, że "[u]stalenie, czy przesłanka niezbędnych środków utrzymania jest spełniona, wymaga przedstawienia przez organ informacji dotyczących wykazanego dochodu. Należyte uzasadnienie decyzji rozstrzygającej indywidualną sprawę administracyjną wymaga zatem przedstawienia sytuacji osoby, której wniosek dotyczy. Samo stwierdzenie "Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby Pani małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania" nie tylko nie przedstawia ustaleń faktycznych dotyczących środków utrzymania, ale też nie zawiera subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod normę prawa materialnego. Organ nie wskazał, jaki dochód w jego ocenie stanowi o posiadaniu niezbędnych środków utrzymania, a zatem dlaczego uznaje, że dochód na jedną osobę w gospodarstwie domowym małoletniego dziecka zapewnia niezbędne środki utrzymania."

Oczywiście bezzasadnym jest zarzut 2) b), naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., oraz art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, polegający na nieuwzględnieniu przez Sąd I instancji tego, że skarżący będąc niezadowolony z decyzji nie skorzystał z możliwości zwrócenia się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wówczas "Prezes ZUS bardzo szczegółowo odniósłby się do przedstawionych zarzutów i w razie potrzeby przeprowadziłby dodatkowe postępowanie dowodowe". Zarzut ten świadczy o całkowitym niezrozumieniu dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i związanego z tym uprawnienia do ponownego rozpoznania sprawy przez ten sam organ na skutek wniosku strony. Każda decyzja wydana przez organ administracji, w tym pierwsza decyzja wydana przez Prezesa ZUS, od której przysługuje prawo do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, powinna być zgodna z prawem, w szczególności spełniać wymogi z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. Niedorzeczne byłoby przyjmowanie, że wymogi te powinna spełniać dopiero decyzja wydana po ponownym rozpoznaniu sprawy.

Podsumowując, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, co skutkowało koniecznością jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe wywody, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego na mocy art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz F. W., ograniczających się do wynagrodzenia radcy prawnego, orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.