Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn. akt II SO/Go 13/21 w przedmiocie wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w sprawie ze skargi H. M. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wstrzymania robót budowlanych, sygn. akt II SA/Sz 528/21 postanawia: oddalić zażalenie. 2

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 30 grudnia 2021 r., sygn. akt II SO/Go 13/21, po rozpoznaniu wniosku H. M. o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, umorzył postępowanie z wniosku o wyłączenie Sędziego WSA Kazimierza Maczewskiego (pkt 1) oraz oddalił wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie: S.NSA Grzegorza Jankowskiego, S.WSA Elżbiety Dziel, S.WSA Nadziei Kaczmarczyk-Gawęckiej, S.WSA Marzeny Kowalewskiej, S.WSA Jolanty Kwiecińskiej, S.WSA Alicji Polańskiej, S.WSA Anny Sokołowskiej, S.WSA Bolesława Stachury, S.WSA Joanny Wojciechowskiej, S.WSA Ewy Wojtysiak, S.WSA Renaty Bukowieckiej-Kleczaj, S.WSA Katarzyny Grzegorczyk-Meder, S.WSA Marzeny Iwankiewicz, S.NSA Stefana Kłosowskiego, S.WSA Marii Mysiak, S.WSA Katarzyny Sokołowskiej, S.WSA Patrycji Joanny Suwaj, S.WSA Arkadiusza Windaka oraz referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie: Iwony Golec, Aleksandry Jawoszek, Bożeny Gonzalez-Perea, Moniki Bieńkowskiej (pkt 2) w sprawie ze skargi H. M. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wstrzymania robót budowlanych, sygn. akt II SA/Sz 528/21.

Sąd wskazał, że H. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ww. postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie z dnia [...] lutego 2021 r. Sprawa została zarejestrowana w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie pod sygnaturą II SA/Sz 528/21.

W skardze zawarty został wniosek o wyłączenie od rozpoznania powyższej sprawy sędziów oraz referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, których imiona i nazwiska zostały wymienione we wniosku. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła sędziom oraz referendarzom sądowym tego Sądu stronniczość wynikającą z bliskiej relacji łączącej jej zdaniem Prezesa WSA w Szczecinie z Prezydentem Miasta Szczecina. W opinii skarżącej, z uwagi na zmowę urzędniczą, sędziowie i referendarze WSA w Szczecinie nie są w stanie orzekać w tej sprawie bezstronnie. Jako przykład zarzucanej stronniczości przywołała sposób prowadzenia postępowania oraz orzeczenia wydane w innej sprawie, zarejestrowanej w szczecińskim Sądzie pod sygn. akt II SA/Sz 506/20.

Wobec powyższego wniosku, zgodnie z art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.) sędziowie oraz referendarze sądowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (z wyjątkiem wskazanego we wniosku Sędziego WSA Kazimierza Maczewskiego) złożyli wyjaśnienia w przedmiocie wniosku oświadczając, że nie pozostają ze skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym oraz że nie zachodzą okoliczności w rozumieniu art. 18 i 19 p.p.s.a., które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności przy orzekaniu w tej sprawie.

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt lI OW 26/21, Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył do rozpoznania powyższego wniosku skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że postępowanie w zakresie wniosku o wyłączenie od orzekania w sprawie Sędziego WSA Kazimierza Maczewskiego należało umorzyć jako bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, iż jak wynika z poczynionych ustaleń Sądu, przed datą rozpoznania niniejszego wniosku Sędzia WSA Kazimierz Maczewski został przeniesiony w stan spoczynku. W związku z powyższym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 64 § 3 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 sentencji postanowienia.

Jeśli chodzi o wniosek o wyłączenie od orzekania w sprawie pozostałych sędziów oraz referendarzy sądowych WSA w Szczecinie Sąd stwierdził, że z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika, aby w stosunku do sędziów i referendarzy WSA w Szczecinie zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 18 p.p.s.a., stanowiące przyczyny wyłączenia z mocy ustawy.

W ocenie Sądu rozpoznającego wniosek brak jest również przesłanek w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., mogących stanowić podstawę do wyłączenia sędziów oraz referendarzy sądowych WSA w Szczecinie od rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Oceniając argumentację sformułowaną we wniosku w odniesieniu do Sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego, Sąd wskazał, że należy przede wszystkim mieć na uwadze, że aktualnie Prezes WSA w Szczecinie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski wypełnia obowiązki orzecznicze w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, do którego został oddelegowany, nie orzeka natomiast w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie.

Z kolei argumentacja przedstawiona na poparcie żądania wyłączenia od rozpoznania sprawy pozostałych sędziów oraz referendarzy sądowych sprowadza się do wskazania, że nie są oni w stanie orzekać bezstronnie z uwagi na fakt pozostawania pod kierownictwem Prezesa WSA w Szczecinie, a także z uwagi na mającą panować w tym mieście zmowę urzędniczą. Wnioskodawczyni nie uprawdopodobniła jednakże w żaden sposób swoich wywodów w tym zakresie. W szczególności za takie uprawdopodobnienie nie mogą być uznane krytyczne twierdzenia skarżącej na temat sposobu prowadzenia innej sprawy toczącej się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie czy też zapadłych w niej orzeczeń, odmiennych od oczekiwań strony. Sąd zwrócił uwagę, że w myśl art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137), dalej p.u.s.a., stanowiącego konkretyzację konstytucyjnej zasady niezawisłości sędziowskiej (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP) sędziowie sądów administracyjnych i asesorzy sądowi w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z przepisu art. 259 § 3 p.p.s.a. wynika nadto, że zarządzenia i postanowienia referendarzy sądowych, od których nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, w zakresie powierzonych im przez ustawę kompetencji orzeczniczych mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Kompetencje prezesa wojewódzkiego sądu administracyjnego sprowadzają się natomiast do kierowania sądem i reprezentowania go na zewnątrz, pełnienia czynności administracji sądowej i innych czynności przewidzianych w ustawie, o czym stanowi art. 20 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

Ponadto fakt, że strona nie akceptuje rozstrzygnięć procesowych sądu, czynności podejmowanych w toku postępowania, czy też pozostaje w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jej sprawę czy też wszystkich sędziów danego sądu, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenia wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze (postanowienie NSA z 6 sierpnia 2009 r., II OZ 648/09).

Sąd zwrócił również uwagę, że sędziowie oraz referendarze sądowi objęci wnioskiem złożyli w oparciu o treść art. 22 § 2 p.p.s.a. pisemne oświadczenia, z których wynika, że nie jest im znana jakakolwiek okoliczność skutkująca wyłączeniem ich z mocy ustawy, bądź mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Złożony w przedmiotowej sprawie wniosek nie zawiera argumentacji, która podważyłaby wiarygodność tych oświadczeń.

W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, że wniosek o wyłącznie sędziów oraz referendarzy sądowych WSA w Szczecinie od rozpoznawania sprawy II SA/Sz 528/21 należało uznać za niezasadny i pozbawiony podstaw, w związku z czym na podstawie art. 19 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 2 sentencji postanowienia.

Na powyższe postanowienie H. M. złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie/zmianę na takie, które będzie zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Podniosła, że Sędzia NSA Grzegorz Jankowski ma bliskie relacje z Prezydentem Miasta Szczecina, a ponadto może być w bliskich relacjach z Zachodniopomorskim Wojewódzkim Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Szczecinie. Ponadto wskazała, że Sędzia NSA Grzegorz Jankowski podał nieprawdę oświadczając, że nie pozostaje ze skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym, bowiem utrzymywali oni kontakty osobiste.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Istota przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do wyeliminowania przyczyn, które mogą wzbudzać wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.) wyłączenie sędziego następuje także na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., to strona składająca wniosek obowiązana jest wskazać oraz uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia.

We wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych WSA w Szczecinie skarżąca zarzuciła im stronniczość, wskazując na bliską relację łączącą jej zdaniem Prezesa WSA w Szczecinie – Sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego z Prezydentem Miasta Szczecina. W ocenie skarżącej, z uwagi na zmowę urzędniczą, sędziowie i referendarze WSA w Szczecinie pod kierownictwem Prezesa - Sędziego NSA Grzegorza Jankowskiego nie są w stanie orzekać w tej sprawie bezstronnie. Jako przykład zarzucanej stronniczości skarżąca opisała sposób prowadzenia postępowania oraz orzeczenia wydane w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 506/20, w której jest stroną.

Mając na uwadze podniesioną przez skarżącą we wniosku o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych WSA w Szczecinie argumentację, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie ww. sędziów i referendarzy sądowych od orzekania. Wskazać należy, że wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności konkretnego sędziego w konkretnej sprawie. Skarżąca wskazuje na bliskie relacje łączące jej zdaniem Prezesa WSA w Szczecinie z Prezydentem Miasta Szczecina. Skarżąca nie uprawdopodobniła jednak twierdzeń w tym zakresie. Nie można również podzielić stanowiska skarżącej, że Prezes WSA może wpływać na innych sędziów tego Sądu, a więc należy założyć ich stronniczość. Jak wyjaśnił to Sąd I instancji, sędziowie sądów administracyjnych i asesorzy sądowi w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 4 p.u.s.a., art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Kompetencje prezesa wojewódzkiego sądu administracyjnego sprowadzają się natomiast do kierowania sądem i reprezentowania go na zewnątrz, pełnienia czynności administracji sądowej i innych czynności przewidzianych w ustawie (art. 20 § 1 p.u.s.a.). Skarżąca nie wskazała obiektywnych i realnych podstaw wyłączenia ww. sędziów i referendarzy sądowych, uzasadniających wątpliwość co do zachowania ich bezstronności podczas orzekania w niniejszej sprawie. Subiektywne przekonanie skarżącej o braku bezstronności sędziego czy referendarza sądowego z uwagi na sposób prowadzenia i wydawane orzeczenia w innej sprawie, w której skarżąca jest stroną (sprawa o sygn. akt II SA/Sz 506/20) nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego (referendarza). Przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, z naruszeniem przepisów prawa, nie stanowi przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 p.p.s.a., wyłączenie sędziego, albowiem merytoryczne kwestionowanie rozstrzygnięć sądu może odbywać się za pomocą przysługujących stronie środków zaskarżenia.

Należy również zauważyć, że dopiero w zażaleniu skarżąca podniosła, że z Sędzią NSA Grzegorzem Jankowskim łączyły ją relacje osobiste. Na poparcie swoich twierdzeń nie przedstawiła jednak żadnych dowodów. Należy podkreślić, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Sędzia NSA Grzegorz Jankowski złożył oświadczenie (k. 35 akt o sygn. II SA/Sz 528/21), że ze skarżącą nie pozostaje w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą okoliczności w rozumieniu art. 18 i art. 19 p.p.s.a., które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności przy orzekaniu w tej sprawie, a tym samym – wobec braku podważenia prawdziwości tego oświadczenia, stwierdzić trzeba, że postanowienie Sądu I instancji oddalające wniosek o wyłączenie wskazanego wyżej sędziego było zgodne z prawem.

Oświadczenia takie złożyli również pozostali wymienieni powyżej sędziowie (z wyjątkiem Sędziego WSA Kazimierza Maczewskiego) i referendarze sądowi. Należy podzielić pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skoro sędzia, którego wniosek o wyłączenie dotyczy, złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania sprawy i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienia NSA: z dnia 28 września 2018 r., sygn. akt II OZ 923/18; z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. II OZ 1661/17; z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II OZ 967/14; z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I OZ 332/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.