VII SA/Wa 2727/22 - Wyrok

Data orzeczenia	2023-03-21	
Data wpływu	2022-12-29	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Bogusław Cieśla /sprawozdawca/
Elżbieta Granatowska
Mirosław Montowski /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6361 Rejestr  zabytków	
Sygn. powiązane	II OSK 1505/23	
Skarżony organ	Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Montowski Sędziowie: sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.) asesor WSA Elżbieta Granatowska Protokolant: referent Tomasz Bilewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi Zakładu [...] spółka z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 25 października 2022 r. znak DOZ-OAiK.650.258.2022.UB w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz Zakładu [...] spółka z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia 7 marca 2022 r., na podstawie art. 89 pkt 2 i art. 9 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. "c", art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 710 ze zm.) - wpisał do rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego: budynek Zakładu [...] w granicach murów obwodowych, z aneksem w narożniku południowo-zachodnim, zjazdem do garażu z murem oporowym, murami oporowymi w elewacji zachodniej oraz zadaszeniem strefy wejściowej, położony przy ul. [...] we [...], na działkach nr [...].

W załącznik nr 2 stanowiącym integralną część decyzji, graficznie zaznaczono granice wpisu do rejestru zabytków.

W uzasadnieniu organ podał, że w dniu [...].10.2021 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wpisu do rejestru zabytków budynku Zakładu [...] w granicach murów obwodowych, z aneksem w narożniku południowo-zachodnim, zjazdem do garażu z murem oporowym, murami oporowymi w elewacji zachodniej oraz zadaszeniem strefy wejściowej, położony przy ul. [...] we [...], na działkach ewidencyjnych nr [...].

Postanowieniem z dnia 4.02.2022 dopuścił dowody:

1. Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa Budynek biurowy (Zakład [...]), [...] ul. [...], aut. A. Gabiś, wyk. 30.11.2009 roku;

2. Opinia Oddziału Terenowego Narodowego Instytutu Dziedzictwa we W. z dnia [...].07.2021 r.;

3. Protokół z oględzin przeprowadzonych w dniu [...].12.2021 r. wraz z załącznikiem;

4. Uchwała nr [...] Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków działającej przy Dolnośląskim Wojewódzkim Konserwatorze Zabytków z dnia [...] października 2021 roku w sprawie oceny wartości i zasadności wpisania do rejestru zabytków budynku biurowego Zakład [...];

5. "[...]. Elektroniczny mózg miasta. Idea nowoczesnego Wrocławia a budynek [...].;

6. Przedsiębiorstwo Projektowania Budownictwa [...] Architektura. [...] [...] ul. [...], kierownik pracowni [...] w: Archiwum Budowlane [...], teczka [...].;

7. Dokumentacja fotograficzna dostępna na stronach internetowych.

Postanowieniem z dnia [...].03.2022 r. organ odmówił dopuszczenia dowodów zawnioskowanych przez skarżącego pismem z dnia [...].02.2022 r.:

1. postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] 07.2021 r. nr [...];

2. wyciągu protokołu z posiedzenia Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków działającej przy DWKZ z dnia [...] r.;

3. ekspertyzy specjalisty lub zespołu specjalistów (biegłego lub zespołu biegłych) na okoliczność czy budynek [...] reprezentuje wartości historyczne, artystyczne (architektoniczne) i naukowe;

4. wystąpienia do Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków o podjęcie ponownej uchwały w powyższym przedmiocie.

Dalej organ wskazał, że budynek Zakładu [...] z aneksem w narożniku południowo-zachodnim, zjazdem do garażu z murem oporowym, murami oporowymi w elewacji zachodniej oraz zadaszeniem strefy wejściowej, położony przy ul. [...] we [...], został wzniesiony w latach 1967-1969 wg projektu wrocławskich architektów A. i J. T. z 1965 r. Obiekt jest wybitnym przykładem powojennego modernizmu.

Inwestorem był Zakład [...], a wykonawcą [...] Przedsiębiorstwo Budowlane.

Budynek usytuowany jest na terenie Starego Miasta we [...], w południowej pierzei ul. [...], łączącej pl[...], w kwartale zabudowy wyznaczonym ulicami [...], w obrębie którego zabudowa kształtowała się od średniowiecza. Usytuowany jest w miejscu zabudowy, zniszczonej w trakcie działań wojennych, a parcela, na której jest usytuowany, do lat sześćdziesiątych XX wieku była niezabudowana. Historycznie parcelę, na której obiekt jest usytuowany przecinała wąska ul. [...], biegnąca od pd. pierzei [...], zwana także [...].

Budynek cofnięty jest wobec linii zabudowy ulicy [...] i poprzedzony ciągiem pieszym oraz pasem komponowanej zieleni. Wzdłuż elewacji bocznych i tylnej również ciągną się wąskie ciągi piesze oraz żywopłoty. Od pn. budynek sąsiaduje z XIX wiecznymi kamienicami i budynkami odbudowanymi po wojnie, od pd. z blokami wzniesionymi w początku latach sześćdziesiątych XX wieku (ul. [...]). Poszczególne posesje kwartału zabudowy nie są wydzielone i płynnie się przenikają, przez co na tyłach [...] utworzone zostało zielone podwórze z trawnikami, kwietnikami i wysokimi drzewami.

Budynek [...] to obiekt wolnostojący o zwartej, kubicznej, trzykondygnacyjnej, czteroskrzydłowej bryle, częściowo podpiwniczony, nakryty dachami płaskimi, z patio i tarasem w obniżonym skrzydle pd. Założony jest na rzucie prostokąta zbliżonego do kwadratu. Wszystkie elewacje mają układ horyzontalny, skomponowany z ułożonych naprzemiennie wysokich przeszklonych pasów okien sięgających naroży oraz pasów międzyokiennych i cokołowych oblicowanych okładziną ceramiczną (terakota) z drobnych, kwadratowych płytek o wymiarach 2 cm x 2 cm w kolorze czarnym i szachownicy czarno-białej. Rytmizację elewacji uzyskano poprzez układ otworów okiennych.

W fasadzie pasy otworów okiennych parteru i piętra rozdzielone zostały pasowym układem pokrytym terakotą z drobnych kwadratowych płytek. Pas pomiędzy 1 i 2 piętrem oraz cokół, który w części zach. obejmuje strefę parteru, pokryto czarną terakotą, w pozostałej części czarno-białą w układzie szachownicowym. Strefę wejścia usytuowano w części zachodniej. Główne wejście poprzedzono przeszklonym wiatrołapem i podkreślono mocno wysuniętym daszkiem, obłożonym czarną okładziną ceramiczną jak na elewacji, wspartym na betonowej ściance obustronnie wyoblonej, obecnie z widocznymi spękaniami. Lica ścianki opracowano w tynku gruboziarnistym z użyciem drobin szkła żółtego i zielonego w rożnych odcieniach, i podkreślono obustronnie zamontowaną instalacją wykonaną z okrągłych izolatorów ceramicznych (25 na każdym licu), ułożonych w pięciu rzędach, w regularnych odstępach (dwa izolatory zniszczone). Kolejne wejście umieszczono przy narożniku zachodnim -powstało w trakcie przebudowy w 1999 roku; prowadziło do pomieszczenia sklepowego powstałego z połączenia pomieszczeń kontroli i szatni. W szczycie fasady, przy narożniku wschodnim, założono neon z napisem [...]", o prostym kroju czcionki oraz z prostokątem z sześciu rzędów okręgów. Stolarka drzwi wejściowych do budynku wykonana z PCV. Parapety podokienne aluminiowe, w części odkształcone, aluminiowe opierzenie cokołu z ubytkami, w narożniku wsch. brak elementu aluminiowego słupka ślusarki okiennej odsłania element drewniany.

Do pd.-zach. narożnika budynku przylega nakryty płasko parterowy aneks, mieszczący trafostację, oblicowany czarną terakotą z licznymi jej ubytkami i ubytkiem wyprawy w elewacji pd.

Zachowany jest zasadniczy układ wnętrza na wszystkich kondygnacjach. Przestrzeń z układem słupów tworzących przestrzenne moduły podzielona została lekkimi ścianami. Na parterze, na osi wejścia przestronny hol, schody i patio. Z holu przejście do sali [...] i patio z niską zielenią. Schody, komunikujące poszczególne kondygnacje naziemne, betonowe, prefabrykowane, jednobiegowe z podestem i metalową wtórną balustradą. W części pd-zach. usytuowana została winda towarowa i prowadzące do piwnicy schody o stopniach z lastriko. W części zach. ciąg pomieszczeń wśród których trzy przechodnie pokoje z zachowanym oryginalnym wyposażeniem: drewnianymi boazeriami płytowymi, pasowymi przesłonami grzejników, parapetami pokrytymi drobną mozaiką biało-czarną i z biurową zabudową wnękową. Po przeciwległej stronie przy patio sanitariaty. W części wschodniej (sala [...]) i w południowej duże sale z zachowanymi oryginalnymi podwieszonymi sufitami w których pasowe oświetlenie z plafonami z mlecznego materiału. Słupy obudowane płytami laminowanymi w kolorze czarnym. W pomieszczeniu [...] oryginalne podłogi wykonane z grubych kwadratowych płyt wiórowych pokrytych laminatem naśladującym lastriko, a wzdłuż okien głębokie, niskie obudowy grzejników pokryte mozaiką biało-czarną, z otworami wentylacyjnymi. W pomieszczeniu w części pd. na podłogach linoleum i współczesna okładzina ceramiczna; grzejniki osłonięte oryginalnymi parapetami z mozaiką biało-czarną i pasowymi osłonami. Zachowały się również oryginalne tablice z przełącznikami. Pomieszczenia parteru wydzielone przeszklonymi, lekkimi aluminiowymi konstrukcjami. Część z nich została wymieniona na nowe - to m.in. ślusarka w pomieszczeniu w pn-zach narożniku, ślusarka drzwi do pomieszczeń w części pd. i wsch. W korytarzu po pd. stronie patio zachowana oryginalna niska obudowa grzejnika pokryta drobną mozaiką biało-czarną. Na 1 piętrze sale pd-wsch. i pd-zach. z wejściami na taras, z siatką słupów jak na parterze i oryginalnymi elementami wyposażenia: podwieszonymi sufitami z oświetleniem pasowym z plafonami z mlecznego materiału, niskimi, głębokimi i długimi osłonami kaloryferów obłożonymi mozaiką biało-czarną i pasowymi osłonami, za którymi kaloryfery. W mniejszych pomieszczeniach w części zach. zachowana boazeria ścienna drewniana, podwieszone sufity, parapety z mozaiką biało-czarną i pasowe osłony kaloryferów. W korytarzu w części wsch. na podłodze zachowane zielone i pomarańczowe płytki z PCW. Taras wyłożony płytkami kwadratowymi betonowymi; balustrady oblicowane oryginalną mozaiką biało-czarną, zamknięte parapetami. Zarówno płytki tarasowe, oblicowanie i parapety balustrad z wyszczerbieniami i ubytkami. Na 2 piętrze pomieszczenie w narożniku pn.-wsch. z zachowanym sufitem podwieszonym z oświetleniem pasowym z plafonami z mlecznego materiału, układem słupów, parapetami z mozaiką biało-czarną, pasowymi osłonami kaloryferów. W części wschodniej jedno długie pomieszczenie, podzielone na trzy drzwiami harmonijkowymi. Tu również zachowane podwieszone sufity z oświetleniem jak w pomieszczeniu pn-wsch., układ słupów, oraz wentylatory sufitowe. W całym pomieszczeniu szafy biurowe w zabudowie ściennej.

Po przeciwnej stronie pomieszczenia księgowości wydzielone lekką konstrukcja aluminiową, z zachowanymi podwieszonymi sufitami z pasowym oświetleniem. Pomieszczenie w narożniku pn.- zach. z zachowanymi układem slupów, podwieszonym sufitem i ścianą wzbogaconą w swej strukturze o szkło zielone i żółte. Element podwieszonego sufitu z oświetleniem pasowym z plafonami z mlecznego materiału, układem słupów, parapetami z mozaiką biało-czarną występuje także w pomieszczeniach w części zachodniej. W pomieszczeniu pd-zach. użyto betonu gruboziarnistego z dodatkiem zielonego szkła, a w pomieszczeniu sąsiednim zamontowano szafy ścienne z płyt okleinowych. W pn. części budynku wprowadzono wtórne wydzielenie korytarza. W piwnicy zachowane elementy oryginalnego wyposażenia: -) w korytarzu, narzędziowni, pomieszczeniach magazynowych płytki PCW w kolorze zielonym położone na wylewkę; -) w pomieszczeniach sanitarnych mozaika biało-czerwona; -) stolarka okienna drewniana, parapety betonowe; -) drzwi windy z przełącznikami. Stolarka drzwiowa płytowa, 1 i 2-skrzydłowa. W kondygnacjach naziemnych części wspólne - korytarze i sanitariaty- po remoncie, z nową okładziną posadzkową, podwieszonymi sufitami z oświetleniem, obudową gładką i ceramicznym oblicowaniem słupów, oblicowaniem parapetów, okładziną ścian. W sanitariatach oryginalne ściany z luksferów oblicowane płytkami. Po remoncie również pomieszczenia biurowe na 1 piętrze w pn. części budynku, z nowymi tynkami, posadzkami, podwieszonymi sufitami, oblicowaniem słupów. Stolarka drzwiowa płytowa i ślusarka wymienione.

Po 2000 roku w budynku przeprowadzono remont, w trakcie którego wymieniono cześć ślusarki, gipsem obłożono pierwotne kwadratowe słupy w holu, wykonano nowe oblicowanie osłon grzejnikowych w holu i słupów w korytarzach; w holu i korytarzach położono współczesne posadzki z płytek; w holu wykonano nowy sufit podwieszony; wnętrza pomalowano.

W trakcie oględzin skarżąca Spółka wniosła szereg uwag. Zdaniem strony kluczowe elementy budynku m.in. elewacja i stolarka okienna, z uwagi na stopień zniszczenia, nie kwalifikują się do odtworzenia i naprawy.

Budynek na przestrzeni lat wykorzystywany był zgodnie ze swoim pierwotnym przeznaczeniem. Duża część pomieszczeń wykorzystywana jest do dziś; obiekt jest użytkowany, a w sezonie zimowym ogrzewany. Pomimo przekształceń i remontów we wnętrzu, budynek nie uległ współcześnie przebudowom lub zasadniczym zmianom, które wpłynęłyby na zmianę jej oryginalnego charakteru, a wprowadzone przekształcenia i występujące uszkodzenia nie spowodowały utraty wyznaczników stylu oraz waloru autentyczności zabytku. Zachowana jest bryła, forma i konstrukcja, kształt dachu, układ i stylistyka elewacji i użyty przy jej kształtowaniu materiał, elementy rozplanowania wnętrza i oraz elementy i materiały oryginalnego wyposażenia, które decydują o zabytkowym charakterze modernistycznego budynku. Obiekt jest zabezpieczony, i niedostępny dla osób postronnych.

Budynek [...] stanowi świadectwo minionej epoki gdyż został wzniesiony w latach 1967-1969 według projektu wykonanego w 1965 roku autorstwa wybitnych wrocławskich architektów A. i J. T.. Był obiektem nowatorskim, który łączył cechy nowoczesnego budownictwa przemysłowego, biurowego i naukowego, ściśle dostosowanego do wymogów nowej, wprowadzanej dopiero w kraju i rozwijającej się technologii komputerowej. To przykład architektury powojennego modernizmu, wyrażonej w tym przypadku w doskonałych proporcjach bryły, ściśle horyzontalnej kompozycji, minimalistycznej, zgeometryzowanej formie, z regularnym rytmem obiegających elewacje przeszklonych pasów okien i muru pokrytego okładziną ceramiczną opartą na kontraście czerni i bieli, nawiązującą do stylistyki op-artu. Wrocławski Zakład Elektronicznej Techniki Obliczeniowej miał zarówno spełniać odpowiednie, specyficzne i wyjątkowe warunki techniczne dla funkcjonowania elektronicznych maszyn cyfrowych, zapewnić wysoki komfort pracy obsługi, jak też w reprezentacyjnej, nowoczesnej formie propagować nową technologię. Projekt Tarnawskich w pełni spełnia te wymogi - jest połączeniem prostej i elastycznej konstrukcji budynku z wnętrzami opartymi na powtarzalnym module, z otwartą przestrzenią pomieszczeń, patio i trasem. Wykorzystanie przez projektantów konstrukcji szkieletowej z szerokim rozstawem filarów dało możliwość zaprojektowania lekkich ścian działowych dających możliwość szybkiego i łatwego przearanżowania wnętrza w przypadku zmiany wielkości maszyn obliczeniowych lub potrzeby przeorganizowania struktury pomieszczeń w open space. Istotnym czynnikiem kompozycyjnym było światło, dochodzące do wnętrz poprzez wysokie tafle pasów okiennych ciągnących się przez całą szerokość elewacji zewnętrznych oraz w elewacji patio i tarasu, w których wykorzystano także luksfery.

Ciągi otworów okiennych odsłaniały nowoczesne wnętrze z widocznymi cyfrowymi maszynami w sali [...], pozwalając na ekspozycję nowoczesnych technologii na zewnątrz obiektu. Zwrócono uwagę na dbałość o szczegóły i detal, poprzez użycie materiału zróżnicowanego pod względem struktury i kolorystyki tj. szkła, aluminium, ceramicznej, czarno-białej szachownicowej okładziny zewnętrznej i wewnętrznej, betonu, luksferów, oraz na nawiązania poprzez detal do op-artu. Również dekoracja ścianki stanowiącej podparcie zadaszenia głównego wejścia jest dziełem plastyków, a użycie elementów przemysłowych jako dekoracji wpisuje się w nurt high-tech. Dopełnieniem nowoczesnej bryły jest neon złożony z napisu [...] o prostym technicznym kroju i prostokąta złożonego z drobnych kółek, zapalających się w rożnych konfiguracjach, przypominających zapis na taśmie perforacyjnej, nawiązującej do profilu działalności prowadzonej w [...].

Przemyślany był układ wnętrz. Pierwsza kondygnacja mieściła dział przetwarzania, z przestronnym holem, wyeksponowanymi schodami, dużym pomieszczeniem dla maszyn E.M.C., magazyn taśm, salę urządzeń peryferyjnych, warsztat elektroniczny. Na 1 piętrze znajdowała się sala urządzeń peryferyjnych. Pozostałe pomieszczenia w zależności od rangi i przeznaczenia znajdowały się na poszczególnych kondygnacjach. Dbano o komfort pracy, co znalazło odzwierciedlenie w umieszczeniu węzłów sanitarnych i pokoju higieny osobistej na każdej kondygnacji, na 2 piętrze - natrysków, pokoi lekarza i zabiegowego, zaś na 1 piętrze - baru z zewnętrznym tarasem.

Zachowane zostały w większości elementy wystroju wnętrza: pasowe obudowy kaloryferów, parapety z mozaiką biało-czarną, biało-czerwona mozaika w piwnicy, elementy podwieszonych sufitów z oświetleniem pasowym z plafonami z mlecznego materiału, obrotowe okna w oprawie ślusarskiej, szafy ścienne z płyt okleinowych, drewnianą boazerię płytową, biurową zabudowę wnękową, obudowę słupów wykonaną z czarnych płyt laminowanych, podłogi wykonane z grubych kwadratowych płyt wiórowych pokrytych laminatem naśladującym lastriko, PCW w kolorze zielonym, drzwi harmonijkowe, wentylatory sufitowe. Wystrój wnętrz został zaprojektowany przy udziale J. C. z v, jednego z najważniejszych polskich projektantów i autora dizajnu z okresu PRL-u.

W pierwotnej kolorystyce wnętrza kondygnacji rozróżniono kolorami, co widoczne było z zewnątrz, gdy wygląd umożliwiało sztuczne światło. Parter utrzymany był w odcieniu szafirowym, 1 piętro w zielonym, 2 piętro w kolorze czerwonego wina. Kolory przypisane konkretnej kondygnacji umieszczono także na podłogach, obiciach mebli, fartuchach pracowników.

W budynku [...] po raz pierwszy w Polsce zaprojektowano pomieszczenie dla elektronicznych maszyn cyfrowych (EMC), które wymagały stałej temperatury, wilgotności, bezpylności, po raz pierwszy zastosowano klimatyzację, zaś armaturę okienną dwuszybową wypełniono ozonem, zastosowano ponadto ruchome i podgrzewane podłogi z materiału niezawierającego związków siarki, podwieszone sufity, izolację akustyczną. Dokładne wytyczne, jakie musiała spełniać izolacja, dostarczył architektom ówczesny dyrektor [...] inżynier J. T., wzorując się na koncepcjach przestrzennych stosowanych w podobnych budynkach za granicą.

Przedmiotowy budynek jest przykładem zgodności formy i funkcji oraz estetyki i funkcjonalności. Kształt bryły, zastosowane konstrukcje i materiały, a na elewacjach zestawienie bieli i czerni oraz form geometrycznych-kół, kwadratów, neonu, zapożyczonych z op-artu, zapowiadają nowoczesne wnętrze i świadomie, wyraźnie odcinają się od otaczającej go historyzującej zabudowy. Powyższe świadczy o wartości naukowej i artystycznej obiektu.

Wartość historyczna obiektu związana jest z rozwojem polskiej myśli elektronicznej. Zakład [...] we W. był jednym z pierwszych w Polsce. Powołanie we Wrocławiu pierwszego z ośrodków [...] było podyktowane działalnością [...] Zakładów Elektrycznych [...] (w 1960 roku wyprodukowały pierwszy model maszyny matematycznej Odra 1001) i pierwszej w Polsce Katedry Metod Numerycznych w Instytucie Matematyki. Pierwszym wyposażeniem [...] była maszyna obliczeniowa [...], następnie polskie [...]. [...] spełniało także funkcję edukacyjną i popularyzatorską. W perspektywie historycznej wrocławski zakład [...] ma istotny wkład w rozwój informatyki polskiej, będąc prekursorską instytucją prapoczątków, a następnie bezprecedensowego rozwoju informatyki w kraju i tej części Europy, co stanowi o wartości historycznej zarówno instytucji, jak i jej wizualnego przejawu w tkance miejskiej w postaci siedziby, niezależnie od historycznych wartości samej architektury.

Budynek od czasu powstania do chwili obecnej jest siedzibą Zakładu [...], obecnie sp. z o.o. w likwidacji, która jest jego właścicielem. Jest to jedno z najstarszych przedsiębiorstw informatycznych w Polsce. Pomimo wyprowadzenia z niego działalności informatycznej obiekt nadal jest użytkowany.

Budynek był nie tylko funkcjonalnym obiektem nowoczesnego budownictwa, ale także wizytówką odbudowującego się ze zniszczeń wojennych [...]. A. i J. T. należą do pierwszego pokolenia architektów wykształconych na Wydziale Architektury Politechniki [...] i są twórcami powojennego, wrocławskiego modernizmu oraz laureatami wielu nagród. Budynek [...] stanowi część dziedzictwa powojennego modernizmu na terenie [...]. Spełnia rolę dokumentu historii i jest ważnym źródłem historycznym. Stanowi świadectwo dziejów. Ma istotny wkład w rozwój przemysłu, gdyż klientami [...] były największe wrocławskie firmy przemysłowe: [...] Przekazanie wrocławskiemu oddziałowi [...] nowej siedziby odbyło się z udziałem władz państwowych i miejskich, a "[...]" określiło go jako jeden z najnowocześniejszych obiektów tego typu w krajach demokracji ludowej. W 1971 roku w corocznym konkursie "[...]" budynek [...] wygrał I nagrodę ze względu na skomplikowane wymogi, prototypowy projekt i bardzo dobre wykonanie.

Modernistyczny budynek [...] łączy użyteczność z estetyką i funkcjonalnością formy, co wyróżnia go na tle powojennej architektury [...]. W momencie powstania był obiektem pionierskim i nowatorskim w skali ogólnopolskiej, który zaowocował kolejnymi realizacjami na terenie całego kraju. Jak podkreślił NID jest "Jednym z nielicznych o zachowanym niemal kompletnym oryginalnym opracowaniu elewacji, w tym logotypu i neonu [...]. Jest przedmiotem prowadzonych badań, analiz i opracowań naukowych w zakresie historii sztuki i architektury o czym świadczy literatura przedmiotu." Jego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną i naukową, kwalifikujące go do wpisu do rejestru zabytków.

Obowiązujący miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego centralnej części Starego Miasta-[...] [...]" uchwalony Uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej [...] z dnia [...] lutego 2006 r., przewiduje dla działek nr [...]odtworzenie "[...]" jako historycznego przejścia i jedynego powiązania pieszego przecinającego bloki urbanistyczne, odtworzenie linii zabudowy wzdłuż granicy działki.

W związku z zapisami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zwołano posiedzenie Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków w sprawie oceny wartości i zasadności wpisania do rejestru zabytków budynku [...].

Wojewódzka Rada Ochrony Zabytków w uchwale z dnia [...] r., nr [...] przedstawiła swoje stanowisko: "Po zapoznaniu się z treścią opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddział we [...] z dnia [...].07.2021 roku na temat wartości i zasadności wpisania do rejestru zabytków budynku będącego przedmiotem obrad, po przeprowadzeniu dyskusji w sprawie, Rada rekomenduje objęcie ścisłą ochroną konserwatorską poprzez wpis do rejestru zabytków budynku biurowego (Zakład [...]), położonego przy ul. [...]."

W ocenie organu ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uchwalonego szesnaście lat temu, w obecnym stanie wiedzy i doktryny konserwatorskiej znacznie się zdezaktualizowały i wymagają zmiany; nie mogą stać na przeszkodzie użycia art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

W Karcie Weneckiej podpisanej w 1964 r., ustalono podstawowe zasady i pojęcia dotyczące konserwacji, jej zapisy odrzucają ideę odbudowy i rekonstrukcji, zachęcając do szczerego wyrazu architektury i kontrastu z architekturą historyzującą. Działka na której powstało [...] do lat sześćdziesiątych XX wieku pozostawała niezabudowana, jej zabudowa historyczna została zniszczona w trakcie II wojny światowej. To dało asumpt do powstania obiektu nowoczesnego, spełniającego modernistyczne postulaty o potrzebie zieleni, światła i przestrzeni, wpisującego się w postulaty [...] uchwalonej w 1933 roku. Budynek [...], jest pierwszą realizacją tego typu, po doświadczeniach okresu rekonstrukcji zabudowy śródmiejskiej. W twórczości A. i J. T. etap ten poprzedzały socrealistyczne doświadczenia odbudowy kamienic Starego Miasta, po przełomie gomułkowskim zastąpione doświadczeniami zespołu z nowoczesną zabudową np. pl. [...] czy "budynku eksperymentalnego" przy ul. [...].

[...] znaczącym przykładem nowoczesnej architektury utrzymanej w stylistyce powojennego modernizmu dostosowanej do wymogów nowej myśli technologicznej oraz doktryny konserwatorskiej dotyczącej rewaloryzacji centrów śródmiejskich. Przesłanki ekonomiczne nie są brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o wpisie zabytku do rejestru. Zamiar sprzedaży nieruchomości, nie ma znaczenia w prowadzonym postępowaniu o wpis do rejestru zabytków. Budynek [...] posiada wartość historyczną, artystyczną i naukową.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia 25 października 2022r., DOZ-OAiK.65o.258.2o22.UB, po rozpatrzeniu odwołania Zakładu [...] Sp. z o.o. w likwidacji, od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2022 r., wpisującej do rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego budynek Zakładu [...] w granicach murów obwodowych, z aneksem w narożniku południowo-zachodnim, zjazdem do garażu z murem oporowym, murami oporowymi w elewacji zachodniej oraz zadaszeniem strefy wejściowej, położony przy ul. [...], na działkach ewidencyjnych nr [...]- na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit c, art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022, poz. 840) oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji przedstawił historię powstania budynku Zakładu [...] wskazując na kontekst jego usytuowania w tkance miejskiej. Stwierdzono, że "zachowana jest bryła, forma i konstrukcja, kształt dachu, układ i stylistyka elewacji i użyty przy jej kształtowaniu materiał, elementy rozplanowania wnętrza oraz materiał i elementy oryginalnego wyposażenia, które decydują o zabytkowym charakterze modernistycznego budynku".

Budynek [...] jest przykładem powojennej architektury modernistycznej, wyrażonej w "doskonałych proporcjach, ściśle horyzontalnej kompozycji, minimalistycznej, zgeometryzowanej formie, z regularnym rytmem obiegających elewacje przeszklonych pasów okien i muru pokrytego okładziną ceramiczną opartą na kontraście czerni i bieli, nawiązującą do stylistyki op-artu". Budynek jest "połączeniem prostej i elastycznej konstrukcji budynku z wnętrzami opartymi na powtarzalnym module, z otwartą przestrzenią pomieszczeń, patio i tarasem". Zwrócono uwagę na "dbałość o szczegóły i detal" wyrażające się "poprzez użycie materiału zróżnicowanego pod względem struktury i kolorystyki tj. szkła, aluminium, ceramicznej, czarno-białej szachownicowej okładziny zewnętrznej i wewnętrznej, betonu, luksferów" oraz nawiązania detalem do op-artu.

Budynek [...] jest obiektem spójnym stylistycznie, o czym świadczą "liczne, zachowane w większości elementy wystroju wnętrza", który "został zaprojektowany przy udziale J. C. z Pracowni Sztuk Plastycznych, jednego z najważniejszych polskich projektantów i autora dizajnu z okresu PRL-u". Po raz pierwszy w Polsce zaprojektowano pomieszczenie dla elektronicznych maszyn cyfrowych (EMC), które wymagały stałej temperatury, wilgotności, bezpylności", a ponadto jest przykładem "zgodności formy i funkcji oraz estetyki i funkcjonalności". Wygląd i wnętrza budynku "świadomie, wyraźnie odcinają się od otaczającej go historycznej zabudowy". Oprócz wartości artystycznych i naukowych, organ pierwszej instancji wskazał także na wartość historyczną obiektu związaną z "rozwojem polskiej myśli elektronicznej", bowiem "[...] ma istotny wkład w rozwój informatyki polskiej, będąc prekursorską instytucją prapoczątków, a następnie konsekwentnego, bezprecedensowego rozwoju informatyki w kraju i tej części Europy". Budynek "był nie tylko funkcjonalnym obiektem nowoczesnego budownictwa, ale także wizytówką odbudowującego się ze zniszczeń [...]". Stanowi część dziedzictwa powojennego modernizmu na terenie [...], jest dokumentem historii i ważnym źródłem historycznym. W momencie powstania był "obiektem pionierskim i nowatorskim w skali ogólnopolskiej".

Wskazano, że ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego uchwalonego szesnaście lat temu, w obecnym stanie wiedzy i doktryny konserwatorskiej znacznie się zdezaktualizowały i wymagają zmiany. Interes społeczny przemawia za zachowaniem dla przyszłych pokoleń budynku [...], będącego znaczącym przykładem nowoczesnej architektury utrzymanej w stylistyce powojennego modernizmu dostosowanej do wymogów nowej myśli technologicznej oraz doktryny konserwatorskiej dotyczącej rewaloryzacji centrów śródmiejskich.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że posiada zatem wartości artystyczne, historyczne i naukowe. Modernistyczny charakter obiektu (wpisany w nurt powojennej, polskiej architektury), korespondujący i ukształtowany przez pełnioną funkcję jako siedziby nowoczesnej instytucji, zdeterminował formy architektoniczne, które zostały uwydatnione dekoracją w postaci mozaik oraz elementów wykończeniowych i przeszklonych elewacji. Jest spójny formalnie i artystycznie. Uszkodzenia materiału budowlanego (elementów mozaiki) lub wyposażenia nie wykluczają przeprowadzenia prac remontowych i konserwatorskich, które zatrzymają proces niszczenia elementów obiektu oraz pozwolą na uwydatnienie posiadanych wartości zabytkowych. Materiał zdjęciowy wykazał, że remonty nie doprowadziły do utraty jego oryginalnej formy i wyrazu architektonicznego. Budynek posiada w wystarczającym stopniu wartości zabytkowe - artystyczne, historyczne i naukowe, pozwalające na objęcie go indywidualną ochroną prawną. Obiekt odpowiada definicjom legalnym zabytku zawartym w art. 3 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Podlega ochronie i opiece bez względu na stan zachowania w całości, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. ustawy, jako dzieło architektury i budownictwa.

Budynek Zakładu [...], niezależnie od czasu powstania, jako dokument minionej epoki (w sensie historycznym, jak i estetycznym), posiada wartości historyczne, artystyczne i naukowe, stanowiąc materiał do dalszych badań.

Argumenty wskazujące na sprzeczność decyzji z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Uchwała nr [...]Rady Miejskiej [...] z [...] lutego 2006 r.) nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie. Plan miejscowy został uzgodniony z wojewódzkim konserwatorem zabytków ponad 16 lat temu, a jego ustalenia w świetle obecnie obowiązującej doktryny są nieaktualne. Zgodnie z obecnie obowiązująca doktryną, która znalazła wyraz m.in. w wytycznych Generalnego Konserwatora Zabytków do Wojewódzkich Konserwatorów Zabytków (pismo z 15 lutego 2016 r.), ochronie poprzez wpis do rejestru zabytków podlegają także wybitne dzieła powojennego modernizmu. Zgodnie z obowiązującymi standardami konserwatorskimi, najcenniejszą wartością zabytku jest jego autentyzm. Ochronie winien podlegać autentyczny obiekt, będący przykładem realizacji w stylu powojennego modernizmu, o wartościach wykazanych w uzasadnieniu decyzji. Natomiast odtworzenie układu urbanistycznego tej części Starego Miasta, jako rekonstrukcja - będzie tych wartości pozbawione.

Organy ochrony zabytków, jako organy wyspecjalizowane w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego, są władne do dokonywania oceny zabytku pod względem posiadanych wartości artystycznych, historycznych lub naukowych. Wojewódzki konserwator zabytków, jest w stanie obiektywnie ocenić - czy dany obiekt posiada walory zabytkowe. Organ ochrony zabytków nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, jeśli inne dowody, potwierdzają ustalenia zawarte w rozstrzygnięciu.

Odnosząc się do postanowienia Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 9 lipca 2021 r. nr 484/2021, o odmowie wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków budynku [...] wskazano, że dotyczyło ono odmowy wszczęcia postępowania na wniosek organizacji społecznej. Nie spełnione zostały przesłanki uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków omawianego budynku z wniosku Towarzystwa Upiększania Miasta [...].

Zdaniem organu interes społeczny przejawia za zachowaniem dla przyszłych pokoleń obiektu będącego świadectwem form architektury modernistycznej powstałej we Wrocławiu w latach 60. XX wieku i jest ważniejszy niż słuszny interes strony, wynikający z prawa do dysponowania własnością.

Zakład [...] Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą we [...] wniósł skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 25 października 2022r. utrzymującą w mocy decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 3 pkt 1 w zw. z art. 7 ust 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez uznanie, że budynek stanowi zabytek podlegający wpisowi do rejestru zabytków:

- uznanie za zabytek wnętrza budynku 3.300m kw. nie odbiegającego od typowego wnętrza biurowca, które było wielokrotnie remontowane,

- uznanie za zabytek "aneksu do budynku" (budynku technicznego posadowionego na odrębnej nieruchomości, bez żadnych walorów: kulturowych, historycznych, naukowych na działce numer [...], wysuniętego ponad poziom terenu ok 1 m, z płaskim pokrytym papą dachem z wykorzystaniem na trafostację i rozdzielnię elektryczną.

- objęcie ochroną konserwatorską typowych instalacji budynku głównie z końca lat 60-tyh i 70-tych takich jak: okna, kaloryfery, instalacje sanitarne, szkodliwe dla zdrowia wykładziny z PCW, wymagające całkowitej wymiany zdezaktualizowane technicznie i użytkowo instalacje elektryczne, typowe instalacje wodne i kanalizacyjne.

b) naruszenie art. 19 ust 3 u.o.z. w zw. uchwałą nr [...] Rady Miejskiej [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, poprzez wydanie decyzji, która jest sprzeczna planem miejscowym uzgodnionym z [...] Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, który jako prawo miejscowe, określa ograniczenia, zakazy i nakazy związane ze sposobem ochrony zabytku nieruchomego.

II. naruszenie przepisów prawa procesowego: 

1. art. 7 k.p.a., 7a k.p.a., art. 8 k.p.a., art, 77 § 1 k.p.a. oraz art, 80 k.p.a. przez:

a) nie ustalenie rzeczywistej wartości historycznej budynku oraz jego stanu technicznego, jego wnętrza;

b) nie ustalenie istotnych okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy,

2. art. 75 i 78 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. przez:

a) nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność posiadania przez budynek [...] wartości, których zachowanie leży w interesie społecznym;

b) nie wyjaśnienia przyczyn, objęcia ochroną konserwatorską wnętrza budynku, jego instalacji technicznych, wyposażenia oraz przyległego budynku technicznego - które nie mają żadnych wartości historycznych lub naukowych.

c) ograniczenie się do dowodu z oględzin,

d) odmowę przeprowadzenia dowodu z wnioskowanych dokumentów;

3. art. 8 k.p.a. przez niedostateczne uzasadnienie decyzji: niewyjaśnienie które elementy obiektu mają wartość historyczną i artystyczną, jakie zachowane elementy budynku mają charakter unikalny.

Skarżący domagał się uchylenia decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i poprzedzającej ją decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że decyzja nosi cechy dowolności, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Organ pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy. Nie przeprowadził dowodu z protokołu z posiedzenia Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków z dnia [...] października 2021r. nr [...], podczas którego podjęto uchwałę o rekomendacji co do wpisu budynku do rejestru zabytków. Podczas posiedzenia przeprowadzono dyskusję w toku której wypowiadali się poszczególni członkowie Rady, w tym jej przewodniczący [...] oraz [...] - Zastępca Przewodniczącego, którzy nie poparli opisywanej rekomendacji. Zamiast tego stanowiska organy posłużyły się pracą magisterską "[...] Elektroniczny mózg miasta. Idea nowoczesnego [...] a budynek [...].

Ocena nie została poparta rzetelną analizą, nie uwzględniono niejednomyślności wypowiadających się w tym zakresie specjalistów.

Plan miejscowy przewiduje wykonanie pasażu "przejście pokutnicze" i nakazuje zabudowę pierzejową (wyrównania pierzei) ul. O., daje możliwość rozbudowy przedmiotowego budynku. Organ zignorował zapisy planu (jako zapisy stare i wymagające zmiany) a plan miejscowy uzgodniony został z konserwatorem, jako prawo miejscowe, określa ograniczenia, zakazy i nakazy związane ze sposobem ochrony zabytku nieruchomego (art. 19 ust. 3 u.o.z.).

Organ konserwatorski, może rozszerzyć ochronę konserwatorską, nie może jednak wydać rozstrzygnięcia, które byłoby sprzeczne z ustaleniami planu. Organ dokonał oceny materiału dowodowego wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego.

W decyzji nie ma wyjawienia dlaczego stopień ochrony wynikający z dotychczasowego wpisu przedmiotowej nieruchomości do miejskiego rejestru zabytków oraz objęcie ochroną w planie miejscowym było niewystarczające.

Bezzasadnie wskazano jako wartościowe: neon [...]", elementy "op-artu" (biało czarne niechlujnie naklejone kafelki na elewacji budynku i na niektórych parapetach, izolatory elektryczne z których utworzono ozdobne instalacje (niewielkie instalacje na dachu i przy wejściu do budynku wykonane z izolatorów elektrycznych po obu stronach wspornika zadaszenia wejścia do budynku), typowe luksfery, nieliczne "byle jak" wykonane typowe meble z lat 70-tych, nieczynne i zardzewiałe klimatyzatory zewnętrzne z lat 70-tych oraz wymienioną w decyzji toaletę w kondygnacji podziemnej.

Na przestrzeni lat użytkowania dokonano wielu zmian funkcjonalnych i budowlanych. W trakcie przebudowy/rozbudowy budynku po 1999 roku, dokonano:

- podziału funkcjonalnego budynku w części frontowej na wszystkich kondygnacjach, szczególnie na parterze;

- w holu wejściowym wydzielono pomieszczenie sklepowe z zapleczem,

- gruntownej przebudowie wydzielenia klatki schodowej na piętrach wraz z wymiana balustrad, okładzin schodów, okładzin parapetów;

- przebudowie pomieszczeń biurowych Zarządu Spółki;

- za zgodą autora budynku [...], wykonaniu dodatkowego wejścia w ścianie frontowej do nowo utworzonego sklepu branżowego;

- wymianie stolarki aluminiowej wydzielającej wiatrołap;

- realizacji dostępu do pomieszczeń magazynowych w północnej ścianie budynku poprzez wykonanie wejścia w miejscu istniejącego okna - powiększenie otworu o zmiana sufitu, posadzki okładzin w strefie przebudowy.

- uzupełnieniu ubytków w okładzinie ceramicznej elewacji elementami współczesnymi;

- wymianie 15% zniszczonych izolatorów zdobiących podporę daszka wejściowego na gipsowe odlewy;

- zmianie elementów wykończenia wnętrz, wcześniej wielokrotnie modyfikowanych w celu dostosowania obiektu do potrzeb użytkownika: zmiana podług na płytki ceramiczne; wymiany sufitów podwieszonych, wymiany wszystkich drzwi oraz oryginalnych ścian aluminiowych na współczesne, bądź zastąpienie ich zabudową gipsowo-kartonową; zastąpienie okładzin z mozaiki na parapetach grzejników; doświetlenie łazienek, itd.

Ujęcie w gminnej ewidencji zabytków, czy ochrona na mocy postanowień miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, są formami ochrony zabytków każda z tychże form wyznacza określony zakres ochrony jego specyfika powinna wpływać na rozważenie tego, czy ochrona powinna ulec poszerzeniu.

Decyzja skazuje budynek na kompletne zniszczenie (śmierć techniczną). Zaprzestane ogrzewania będzie koniecznością ekonomiczną, właściciel od lat nie osiąga żadnego przychodu z działalności gospodarczej, jego zasoby są wyczerpywalne, a nikt nie zainwestuje w tą nieruchomość. Brak było wyważenia interesu właściciela i ochrony konstytucyjnej prawa własności.

Materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, że obecnie istniejące rozwiązania formalne i materiałowe wnętrza przedmiotowego budynku świadczą o jego wartościach historycznych, artystycznych bądź naukowych w rozumieniu art. 3 pkt 1 ww. ustawy.

Opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 8 października 2021r., skupia się na warstwie historycznej, a w konkluzji stwierdza, że budynek stanowi pamiątkę "komputerowej przeszłości" [...] i jako walor budynku wskazuje jedynie na zachowaną elewację, logotyp i neon ZETO. Jednak dla zachowania tych walorów zupełnie wystarczający był dotychczasowy poziom ochrony konserwatorskiej. Przyczyną wpisu do rejestru zabytków była chęć wywarcia wpływu na zmierzony obrót przedmiotowej nieruchomości (warunki sprzedaży majątku w trakcie likwidacji spółki).

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wpisującą do rejestru zabytków nieruchomych województwa dolnośląskiego budynek Zakładu [...] w granicach murów obwodowych, z aneksem w narożniku południowo-zachodnim, zjazdem do garażu z murem oporowym, murami oporowymi w elewacji zachodniej oraz zadaszeniem strefy wejściowej, położony przy ul. [...], na działkach ewidencyjnych nr [...], obręb Stare Miasto.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 840, w skrócie u.o.z.o.z.), ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące, w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Kluczową przesłanką dla oceny legalności działania organów była definicja legalna zabytku nieruchomego zawarta w art. 3 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 2 u.o.z.o.z. Przedmiotem ochrony jest w tym przypadku nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.

Organ odwoławczy podzielił ocenę Wojewódzkiego Konsekratora Zabytków i wskazał na wartości predestynujące budynek do objęcia ochroną indywidualną, niemniej zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że dotychczasowe oceny organów nie były wystarczające.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy wadliwie oceniły konsekwencje, jakie dla kierunku rozpatrzenia sprawy wynikały z postanowień obowiązującego na terenie, na którym zlokalizowany jest obiekt, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego uchwałą Rady Miejskiej [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...]- w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego centralnej części obszaru Starego Miasta - rejon [...]" (Dz. Urz. Woj. Dolnośląskiego z 2006r., nr 28, poz. 398).

W odniesieniu do tej kwestii organy przyjęły, że ustalenia planu nie miały w tym przypadku znaczenia, powołano się bowiem na jego dezaktualizację (wobec daty uchwalenia) oraz na doktrynalną zmianę sposobu oceny walorów zabytkowych - jednak w ocenie Sądu, takiej argumentacji nie można zaakceptować.

Podkreślenia wymaga, że organy administracji mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Plan jest aktem prawa miejscowego - art. 14 ust. 8 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2021 r., poz. 1372, dalej: "u.p.z.p."). Tekst planu miejscowego oraz jego rysunek stanowią powszechnie obowiązujące prawo, które organ ochrony konserwatorskiej nie mógł zignorować.

Organ konserwatorski działając w sprawie wpisu określonego obiektu do rejestru zabytków związany jest planem nie tylko z uwagi na jego normatywność, ale również z uwagi na ukształtowany przepisami wpływ wojewódzkiego konserwatora zabytków na treść planu miejscowego, wynikający z jego merytorycznego udziału w procedurze uzgadniania.

W art. 1 ust. 2 pkt 4 u.p.z.p. ustawodawca podkreślił potrzebę ochrony zabytków przy określaniu ładu przestrzennego gminy - "w planowaniu przestrzennym uwzględnia się zwłaszcza wymagania ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej". Także przepis art. 15 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy nakłada obowiązek określenia w planie "zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej".

Przepis art. 20 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowi, że projekty i zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego podlegają uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków w zakresie kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu. Natomiast z art. 17 pkt 6 lit. b tiret 2 u.p.z.p. wynika, że prezydent miasta po podjęciu przez radę gminy uchwały o przystąpieniu do sporządzania planu miejscowego, występuje o uzgodnienie projektu planu z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków w zakresie kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu. Treść uzgodnienia wiąże co do zasady organ prowadzący procedurę planistyczną w przedmiocie rozwiązań przyjętych w projekcie planu. Organ uzgadniający w zakresie swojego działania jest bowiem bardziej kompetentny do oceny projektu planu niż organ stanowiący.

Skutkiem uzgodnienia projektu planu, jest określenie zasad ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Uzgodnienie projektu planu, czy jego zmiany przez wojewódzkiego konserwatora zabytków powoduje, iż zaakceptowane przez niego zasady stają się prawem miejscowym, a tym samym źródłem obowiązującego prawa na danym terytorium wszystkie podmioty, w tym organy administracji publicznej.

Sąd podziela zarzut strony skarżącej, że akceptacja organu ochrony zabytków przeznaczenia terenu w planie, na którym znajduje się budynek, mając wymiar normatywny, stoi w wyraźnej sprzeczności z obecnym działaniem polegającym na wpisaniu spornego obiektu jako indywidualnego zabytku do rejestru zabytków.

Organy konserwatorskie powinny w każdym przypadku mieć na uwadze konieczność zapewnienia zgodności aktu indywidualnego, z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, a takim pozostaje plan miejscowy przyjęty uchwałą Rady Miejskiej [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego centralnej części obszaru Starego Miasta - rejon [...]. Jednocześnie brak jest jakichkolwiek informacji dotyczących podjęcia czynności mających doprowadzić do zmiany obowiązującego nadal planu.

Z przepisów § 21 ww. planu - regulujących zasady zagospodarowania terenu, kształtowania zabudowy i kompozycji bloku urbanistycznego wynika, że obowiązuje zabudowa uzupełniająca wzdłuż "[...]" w formie przykrytego pasażu usługowego zgodnie z określoną na rysunku planu linią zabudowy, przekształcenia w bloku urbanistycznym dotyczące zabudowy uzupełniającej wzdłuż ulicy O. i "[...]" obowiązują po zmianie funkcji obiektu [...] przy ulicy [...] i wymagać będą jednoczesnej jego przebudowy i adaptacji; wymagane przejście pasażem usługowym przez wnętrze budynku; nie wyklucza się wyburzenia obiektu.

Ówczesna zgoda organu ochrony zabytków na ewentualną rozbiórkę obiektu i odtworzenie historycznej pierzei, pozostaje w opozycji z obecną oceną zaprezentowaną w decyzji wpisującej zabytek nieruchomy do rejestru.

Zauważyć należy, że w toku postępowania nie zostały ujawnione nowe, nieznane wcześniej informacje mające wpływ na wartość zabytkową budynku, prowadzące do uznania, że wcześniejsza akceptacja ewentualnego wyburzenia budynku jako obiektu niewymagającego zapewnienia mu ochrony, jest nieaktualna. Akcentowana potrzeba zmiany w postrzeganiu obiektu zabytkowego, motywowana odwołaniem się do ewolucji poglądów w zakresie ochrony konserwatorskiej, z uwagi na swoją ogólność, nie była zdaniem Sąd wystarczająca w tej sprawie. Jej zaakceptowanie skutkowałoby tym, że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiłoby w oparciu o nieokreślone kryteria ingerencji w sytuację prawną podmiotu, co naruszałoby zasadę zaufania do władzy publicznej.

Status zabytkowego dobra chronionego jest nadawany w różny sposób, a organ w toku postępowania nie wykazał, że objęcie budynku najdalej idącą formą ochrony określoną w art. 7 pkt 1 u.o.z.o.z. było bezwzględnie konieczne, w sytuacji istnienia wpisu do gminnej ewidencji zabytków (Karta ewidencyjna z 30.11.2009 r.).

Sąd nie kwestionuje tego, że obiekt stanowi reprezentatywny przykład powojennej architektury modernistycznej doby PRL, nie można jednak mówić o posiadaniu przez budynek powszechnie i ewidentnie dostrzegalnych ponadprzeciętnych walorów, które bezdyskusyjnie nakazują wpisanie go do rejestru zabytków niezależnie od stanu zachowania (czego dowodem jest protokół z posiedzenia Wojewódzkiej Rady Ochrony Zabytków działającej przy DWKZ z dnia 8.10.2021 r.).

Ocena organu przedstawiona w decyzji sugerowałaby, że wartości chronione odnoszą się do zewnętrznych cech obiektu. W tym kontekście organ nie rozważał jednak ani wzajemnych relacji ochrony istniejącej i postulowanej, ani też jej zakresu wynikającego z włączenia budynku do gminnej ewidencji zabytków.

Zdaniem Sądu, doszło do naruszenia zasady proporcjonalności wynikającej z braku wyważenia interesu właściciela obiektu z interesem społecznym. Z oceny organów nie wynika, aby zabezpieczenie substancji przesądzającej o autentyzmie elementów ważnych dla architektury w celu uniknięcia ich utraty, wymagało tak daleko posuniętej ingerencji w prawo własności.

Powodem uchylenia przez Sąd decyzji organów obu instancji było też naruszenie przez organy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez ustalenie okoliczności faktycznych w oparciu o ocenę dowodów, która budziła istotne wątpliwości. Na organach administracji spoczywał obowiązek przekonania i wykazania, że obiekt posiada cechy pozwalające uznać go za zabytek i koniecznym jest dokonanie wpisu do rejestru.

Dostrzegając kulturowe znaczenie Zakładu [...]oraz wyjątkowość lokalizacji budynku, Sąd zauważa, że organ nie wykazał dostatecznie dlaczego wszystkie elementy Zakładu podlegać miały ochronie konserwatorskiej - w granicach murów obwodowych, z aneksem, zjazdem do garażu, murami oporowymi oraz zadaszeniem strefy wejściowej. Było to istotne wobec wskazanych przez sam organ przekształceń budynku oraz z powodu tego, że jest to obiekt o charakterze technicznym, poddawany zmianom związanym z unowocześnianiem i przeobrażaniem w celu dostosowania do zmieniających się potrzeb przedsiębiorstwa. W szczególności nie wykazano dostatecznie, że wszystkie budowle istniejące na przedmiotowych działkach, jak również wnętrze zawierające elementy zdekapitalizowane i wtórne, powinny podlegać ochronie.

Biorąc pod uwagę, że przedmiotowa forma ochrony zabytków wiąże się z najdalej idącą ingerencją w prawa właściciela obiektu, to szczególnego znaczenia nabierało respektowanie konstytucyjnych standardów ochrony praw podstawowych, na czele z zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3) i ochrony własności (art. 21, art. 64 Konstytucji). Specyficzny charakter przedmiotowego obiektu będący istotnym składnikiem majątkowym podmiotu prawa handlowego powodował, że koniecznością było rozważenia wpływu decyzji na możliwość dalszej egzystencji podmiotu prawa - będącego w likwidacji, co jednak tym bardziej wymuszało powyższą analizę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za uzasadnione, co prowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji. Rzeczą organu będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej w ramach postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków - zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.