Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędzia WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 01 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi N. W. na bezczynność Wójta Gminy w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy 1. zobowiązuje Wójta Gminy do załatwienia sprawy z wniosku N. W. - w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w pkt 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. w pozostałym zakresie skargę oddala; 5. zasądza od Wójta Gminy na rzecz skarżącej N. W. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Pismem z dnia 10 lutego 2026 r. N. W. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy. Skarżąca wniosła o:

1. stwierdzenie, że bezczynność i przewlekłość miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa;

2. wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.;

3 zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z 27.11.2028 r. i 9.01.2026 r., w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi wyroku;

4. zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 2.000 zł,

5. zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że sprawa jest prowadzona od 2019 r. W związku z uchyleniem decyzji organu we wrześniu skarżąca podjęła działania w celu podjęcia działań przez organ i udzielenia informacji o sprawie. Do dnia złożenia skargi nie zostały podjęte żadne czynności.

W odpowiedzi na skargę Wójt podniósł, że w dniu 29.09.2025 r. (data wpływu do tutejszego organu: 05.11.2025 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę nr [...] do ponownego rozpatrzenia przez Wójta Gminy.

Decyzja SKO w [...] została przekazana urbanistom celem przygotowania nowego projektu decyzji wraz z analizą urbanistyczną. W dniu 2 lutego 2026 r. urbaniści przygotowali projekt decyzji ustalającej warunki zabudowy. W najbliższym czasie projekt zostanie przesłany do uzgodnień z organami i instytucjami wskazanymi w art. 53 ust. 4 i 5 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Organ zauważył, że w tutejszym Urzędzie Gminy w toku pozostaje obecnie rekordowo wysoka liczba postępowań w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu — na dzień 31 grudnia 2025 r. prowadzonych jest około 600 takich spraw (w porównaniu z rokiem 2024 takowych wniosków było 125), tak więc załatwienie sprawy w terminie jednego miesiąca od otrzymania akt nie było możliwe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 - p.p.s.a.) w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądowa kontrola administracji publicznej, dokonywana w oparciu o kryterium legalności, obejmuje m.in. orzekanie przez sądy administracyjne w sprawach skarg na bezczynność. Pojęcie bezczynności wiąże się z sytuacją, gdy organ będąc właściwym i zobowiązanym do załatwienia sprawy, nie czyni tego w terminie określonym przepisami prawa.

W myśl art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1–4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Z kolei § 1a powołanego przepisu stanowi, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w powyżej zakreślonych granicach była terminowość i sprawność działania Wójta Gminy w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy.

Skarga skarżącej została poprzedzona ponagleniami złożonymi w trybie art. 37 § 1 k.p.a., w których wskazywała zarówno na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta, jak na bezczynność w powyższej sprawie, wprost odwołując się do terminów określonych w art. 35 § 3 k.p.a. Zatem - w ocenie Sądu – spełniony został wymóg wynikający z art. 53 § 2b p.p.s.a. i dlatego skarga podlegała merytorycznemu rozpatrzeniu.

Przy czym Sąd nie jest związany przyjętą przez stronę skarżącą w skardze kwalifikacją wskazującą na bezczynność bądź na przewlekłość postępowania. Sąd administracyjny – w świetle powołanego art. 134 § 1 p.p.s.a.- rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując rozgraniczenia zakresu skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania, należy mieć przede wszystkim na uwadze cel wprowadzenia obu tych instytucji w odniesieniu do podstawowego zadania sądownictwa administracyjnego jakim jest ochrona praw podmiotowych jednostki, w tym prawa do rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie. Stąd decyzję dotyczącą tego, czy w danej sprawie istnieje stan bezczynności organu, czy stan przewlekłości prowadzonego postępowania podejmuje sąd (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2014 r., II OSK 2521/13).

Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. poz. 2320), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).

O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Bezczynność organu, czyli niekorzystanie z kompetencji, którą ze względu na zaistnienie wymaganych przez prawo okoliczności organ jest obowiązany wykorzystać, stanowi specyficzny przejaw nielegalności zachowań administracji publicznej niezgodnej nie tylko z przepisami k.p.a., ale również unijnymi standardami dobrej administracji (por. art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz.U.UE.C.2007.303.1). Ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie k.p.a. oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), która weszła w życie 1 czerwca 2017 r., zmieniono k.p.a. m.in. w ten sposób, że zdefiniowano pojęcia bezczynności i przewlekłości. Definicje te zostały zamieszczone w art. 37 § 1 k.p.a. w którym stanowi się, że stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Z przytoczonych definicji wynika, że bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość nie łączy się z przekroczeniem żadnych terminów. Inaczej mówiąc bezczynność zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona.

W kontrolowanym postępowaniu w dniu 29.09.2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę nr [...] do ponownego rozpatrzenia przez Wójta Gminy (data wpływu do organu I instancji 05.11.2025 r.).

Przyjmując nawet, że sprawa miała charakter szczególnie skomplikowany, to powinna zostać załatwiona w ciągu dwóch miesięcy. Skoro przekazanie akt organowi nastąpiło 5 listopada 2025 r., to powinno się ono zakończyć najpóźniej do 5 stycznia 2026 r. Organ nie wydał decyzji kończącej postępowanie w tym terminie, ani też nie określił nowego terminu załatwienia sprawy na podstawie art. 36 § 1 i § 2 k.p.a. Tej ostatniej czynności nie podjął również w późniejszym terminie. Tym samym po 5 stycznia 2026 r. organ popadł w stan bezczynności, która nadal trwa. Jako, iż sprawa nie została zakończona na dzień wyrokowania, Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do jej rozpoznania w terminie miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku (pkt I).

Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność nie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a (pkt III wyroku). Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu tego przepisu będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań możemy powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12). Rażące naruszenie prawa uznawane jest w orzecznictwie za postać kwalifikowaną naruszenia prawa i jako takie powinno być interpretowane ściśle. Ocena, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego naruszenia prawa musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne.

W ocenie Sądu terminy w przedmiotowej sprawie nie zostały drastycznie przekroczone, a zwłoka organu wynikała z faktu, że czekał na przygotowanie nowego projektu decyzji wraz z analizą urbanistyczną przez urbanistów. W dniu 2 lutego 2026 r. urbaniści przygotowali projekt decyzji ustalającej warunki zabudowy.

Nie ma też żadnych podstaw do zastosowania grzywny. Środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a. powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 lipca 2021 r., I SAB/Po 29/20; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 7 sierpnia 2019 r. III SAB/Gl 72/19 - opubl. w CBOSA). Taki naganny przypadek zwłoki organu nie miał miejsca w rozpoznawanej sprawie z przyczyn opisanych powyżej.

Z tego też względu brak jest podstaw do zasądzenia sumy pieniężnej, tym bardziej że skarżąca nie uzasadniła wniosku ani nie udowodniła, że poniosła jakąkolwiek szkodę w związku z niewydaniem decyzji przez organ.

W przedmiocie kosztów orzeczono w pkt IV wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a., który przewiduje zwrot kosztów na rzecz skarżącej od organu w razie uwzględnienia skargi. Na koszty te składa się wpis w wysokości 100, zł, ustalony zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U nr 2021, poz. 535).