Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Daniela Kozłowska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2010 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M.S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 r. nr [...], orzekającą o odmowie przyznania J. S. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] złotych przeznaczonego na opłatę czynszu za miesiące sierpień-październik 2009 r.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2009 r. zapadła przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

W dniu 6 października 2009 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [..] wpłynął wniosek J. S. o udzielenie pomocy finansowej przeznaczonej na opłatę za gaz, zakup artykułów spożywczych i chemicznych, leków oraz opłacenie czynszu w wysokości [...] zł. za miesiące sierpień, wrzesień i październik] 2009 r. Powyższy wniosek w części dotyczącej przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat za gaz, artykuły spożywcze, artykuły chemiczne oraz leki został rozpatrzony trzema odrębnymi decyzjami Prezydenta W. z dnia [...] października 2009 r., przyznającymi wnioskowane świadczenia.

Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Prezydent W. odmówił natomiast przyznania J.S. pomocy społecznej w formie zasiłku celowego specjalnego na opłatę czynszu za sierpień – październik 2009 r. w wysokości [...] złotych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje bez tytułu prawnego w 3–pokojowym mieszkaniu spółdzielczym. Zadłużenie tego mieszkania z tytułu nieopłaconych należności na dzień [...] lipca 2009 r. wynosiło [...] złotych. Od 1 sierpnia 2009 r. w tym samym mieszkaniu zamieszkuje córka J. S., która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ubiegający się o pomoc społeczną jest ponadto współwłaścicielem nieruchomości położonej w M. przy ul. [...], o który to majątek toczy spór sądowy z siostrą.

Organ ustalił, że w miesiącu sierpniu 2009 r. dochód J. S., stanowiła emerytura w kwocie [...] złotych oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] złotych. Przy czym z emerytury tej od 1 września 2009 r. w związku z egzekucją komorniczą należności alimentacyjnych potrącana jest kwota [...] złotych, w tym na poczet bieżących alimentów potrąceniu ulega kwota [...] złotych. Tym samym ustalony stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2009 Nr 175, poz. 1362) dochód J. S. wynosi [....] złotych co oznacza, że przekracza on kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej (wynoszące 477 złotych) uprawniające do uzyskania zasiłku celowego na zasadach ogólnych.

W tym stanie rzeczy Prezydent W. rozpatrując wniosek strony miał na względzie treść art. 41 pkt 1 powołanej ustawy, który to przepis przewiduje możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ ocenił, że w niniejszej sprawie taki szczególnie uzasadniony przypadek nie zachodzi, a wnioskodawca posiada możliwości pozwalające mu na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazł. Taką możliwość daje mu między innymi polubowne załatwienie prowadzonego przez niego sporu o podział działki i nieruchomości w Mszczonowie, co pozwoliłoby na korzystanie z tego majątku bez konieczności ubiegania się o pomoc z funduszy publicznych. Ponadto zdaniem organu zamieszkująca obecnie z J. S. studiująca i pracująca dorywczo córka, mimo że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, powinna solidarnie ponosić koszty utrzymania mieszkania. Skarżący ma więc możliwość domagania się do niej pokrycia części kosztów utrzymania mieszkania. Prezydent wskazał ponadto na przyznaną stronie w październiku 2009 r. pomoc finansową specjalną przeznaczoną na zakup leków, żywności, artykułów chemicznych i opłatę za gaz w łącznej kwocie [...] złotych.

Jednocześnie organ podkreślił, iż Ośrodek Pomocy Społecznej przyznając pomoc finansową musi uwzględniać potrzeby wszystkich mieszkańców dzielnicy znajdujących się w trudniejszych niż strona warunkach materialnych. Posiadane zaś środki finansowe tak dzielić, aby mogła z nich skorzystać jak największa liczba osób. W miesiącu wrześniu 2009 r. Ośrodek objął zaś pomocą celową 769 osób, a średnia kwota zasiłku wyniosła 178,03 złote.

Od powyższej decyzji J. S. wniósł odwołanie, w którym zarzucił Kierownictwu Ośrodka Opieki Społecznej, że dąży do wyrzucenia go z mieszkania. Ponadto wyjaśnił, iż po potrąceniu komorniczym zostaje mu kwota [...] złotych i nie ma z czego opłacić czynszu. Córka zaś nie pracuje dorywczo, gdyż w lipcu odrabiała staż i dostawała [...] złotych stypendium, które przeznacza na książki. Powołując się na definicję pomocy społecznej jako instytucji polityki społecznej państwa, mającej na celu pokonanie trudnych życiowych sytuacji, skarżący stwierdził, iż jest możliwe przyznanie mu zasiłku celowego specjalnego z uwagi na I grupę inwalidzką, liczne choroby i brak możliwości podjęcia pracy.

W następstwie rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.. decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] utrzymało decyzję Prezydenta W. w mocy . Wskazując na uregulowany w art. 8 ustawy o pomocy społecznej sposób obliczania dochodu osoby ubiegającej się o pomoc Kolegium wykazało, iż uzyskiwany przez skarżącego dochód przekracza kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania zasiłku celowego. Kolegium podzieliło także ocenę, organu pierwszej instancji, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Odwołujący, jako współwłaściciel nieruchomości w M. może bowiem we własnym zakresie podjąć się rozwiązania swoich problemów materialnych. Może się również domagać partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania od zamieszkującej z nim dorosłej córki. Dodatkowo organ wskazał, iż pomoc w dofinansowaniu kosztów mieszkaniowych jest realizowana w innej formie, tj. przez dodatki mieszkaniowe. Kolegium zwróciło także uwagę, iż skarżącemu w miesiącu październiku 2009 r. przyznana została już pomoc finansowa w łącznej kwocie [...] złotych. W miesiącu sierpniu 2009 r. J.S. otrzymał zaś talon na kwotę [...] złotych z przeznaczeniem na zakup żywności, oraz zasiłek celowy w kwocie [...] złotych na opłacenie energii elektrycznej. Powyższe potwierdza, że jest on objęty pomocą Ośrodka Opieki Społecznej. Przy czym wielkość uzyskanej przez niego pomocy przekracza średnią wysokość pomocy celowej udzielanej innym podopiecznym Ośrodka Pomocy Społecznej. Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że pomoc społeczna ma za zadanie uczestniczyć w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, ale nie ma obowiązku zaspokajania wszystkich potrzeb.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., J. S. zakwestionował zasadność odmowy przyznania mu zasiłku celowego przeznaczonego na opłacenie czynszu za miesiące od sierpnia do października 2009 r. Wskazał ponadto na zagrożenie eksmisją z zajmowanego lokalu oraz stan swojego zdrowia. Podniósł ponadto, że córka (która się nim opiekuje) po zakończeniu studiów nie ma pracy i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotne.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało w całości swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując sprawę w ramach tych kryteriów uznać należy, że skarga J.S. nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa.

Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć o charakterze uznaniowym stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego od dnia 1 października 2006 r. dla osoby samotnie gospodarującej 477,00 złotych. Kwota ta ustalona została rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. nr 135, poz. 950). Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego w kwocie [...] złotych, przeznaczonego na opłacenie czynszu za miesiące od sierpnia do października 2009 r., zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia 6 października 2009 r. W tym stanie rzeczy przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód prowadzącego samodzielne gospodarstw domowe skarżącego uzyskany w miesiącu wrześniu 2009 r., na który składała się wówczas emerytura w kwocie [...] złotych oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] złotych. Dochód ten pomniejszony został o wysokość bieżących alimentów należnych na rzecz osoby trzeciej ([...] złotych). Nie uwzględniono natomiast potrącanych z emerytury skarżącego w drodze egzekucji zaległych należności alimentacyjnych, odsetek od tych zaległości oraz kosztów egzekucyjnych, których odliczenia nie przewiduje cytowany wyżej art. 8 ust. 3 ustawy. Ustalony w ten sposób dochód ([...] złotych) jak i przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, nie budzą wątpliwości Sądu.

W tym stanie rzeczy organy obu instancji zasadnie rozpoznały wniosek skarżącego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozumieć pod nim należy przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Zdarzenia takie wykraczają granicami przewidywalności poza wszelkie możliwości ludzkiej zapobiegliwości życiowej.

Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie są z pewnością "szczególnym przypadkiem" niskie realnie uzyskiwane dochody (w związku z prowadzoną egzekucją zaległości alimentacyjnych) uniemożliwiające skarżącemu bieżące opłacanie należności za zajmowany (bez tytułu prawnego) lokal mieszkalny, nie jest nim również obecny stan zadłużenia tego lokalu. Tym bardziej, że jak trafnie wywodziły organy, skarżący ma możliwość poprawienia swojej sytuacji bytowej choćby poprzez dojście do porozumienia z siostrą, z którą toczy od kilku lat spór sądowy o stanowiące ich współwłasność nieruchomości położone w M., co pozwoliłoby mu na poprawienie własnej sytuacji materialnej. Ma on również możliwość zwrócenia się do zamieszkującej z nim córki z żądaniem partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Zważyć bowiem należy, że za zapłatę czynszu i innych należnych opłat, odpowiadają solidarnie z najemcą stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie (art. 6881 kodeksu cywilnego).

W niniejszej sprawie istotne jest również to, że narosła przez lata zaległość w opłacaniu czynszu stanowi kwotę bliską [...] złotych, tak więc nawet uregulowanie na rzecz spółdzielni mieszkaniowej czynszu za trzy miesiące w kwocie [...] złotych pozostanie, w ocenie składu orzekającego, bez wpływu na sytuację życiową skarżącego. Ewentualne zaś przyznanie mu na ten cel zasiłku oznaczałoby faktycznie, iż otrzymane przez niego pieniądze zostałyby przeznaczone nie na zaspokojenie niezbędnych własnych potrzeb bytowych, ale dla częściowego zaspokojenia roszczeń spółdzielni mieszkaniowej. Podkreślić zaś należy, że celem pomocy społecznej w myśl art. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. jest jedynie pomoc i wspieranie rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej i zaspokajanie ich niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie ich popadnięciu w trudną sytuację życiową poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się rodzin. Jest więc to pomoc, w codziennych podstawowych sprawach bytowych, żywieniowych i zdrowotnych. Taką zaś pomoc jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz zgromadzonych w sprawie dokumentów skarżący otrzymał. Przy czym wysokość otrzymanej przez niego pomocy przewyższała średnią wysokość pomocy celowej jaką uzyskiwali inni podopieczni Ośrodka Pomocy Społecznej w zbliżonym okresie czasowym. Przykładowo w miesiącu październiku 2009 r. uzyskał on pomoc celową na łączną kwotę [...] złotych, podczas gdy średnia kwota zasiłku celowego przyznanego 769 podopiecznym Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] w we wrześniu 2009 wyniosła [...] złotych.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające przyznania skarżącemu w formie specjalnego zasiłku celowego kwoty [...] złotych na pokrycie kosztów czynszu za trzy miesiące (od sierpnia do października 2009 r.) nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały materiał dowodowy oraz prawidłowo go oceniły. Nie uchybiły również zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Nie można im zatem skutecznie postawić zarzutu arbitralności przy podejmowaniu decyzji. To zaś oznacza, że skarga J. S. nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie wynagrodzenia adwokata za nieopłacona pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu orzeczono w oparciu o art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).

.