Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosków M. C. o wyłączenie sędziego NSA Dariusza Zalewskiego oraz o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności w sprawie ze skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 317/21 w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 10 listopada 2020 r., nr MDP.051.419.2018(1) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych postanawia: 1. odrzucić wniosek o zbadanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności; 2. oddalić wniosek o wyłączenie sędziego.

I

Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA zarządzeniem z 23 lutego 2026 r. skierowała na rozprawę w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawę o sygn. akt II GSK 213/23 ze skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 317/21, w sprawie ze skargi M. C. na postanowienie Ministra Zdrowia z 10 listopada 2020 r., w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych, wyznaczając następujący skład orzekający: sędziego NSA Dorotę Dąbek, sędziego NSA Andrzeja Skoczylasa i sędziego NSA Dariusza Zalewskiego.

Wnioskami, zawartymi w jednym piśmie, które wpłynęło do Naczelnego Sądu Administracyjnego 8 kwietnia 2026 r., pełnomocnik skarżącej wystąpił, na podstawie art. 19, art. 20 § 1-3, art. 22 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej ppsa) oraz art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1367, ze zm.; dalej pusa), o wyłączenie sędziego NSA Dariusza Zalewskiego od rozpoznania sprawy. Ponadto wniósł o: "wstrzymanie rozpoznania sprawy do czasu rozstrzygnięcia wniosku, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z informacji opublikowanej w Biuletynie Informacji Publicznej Naczelnego Sądu Administracyjnego w trybie art. 88b ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.; dalej pusp), na okoliczność daty powołania sędziego Dariusza Zalewskiego na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz dat powołania pozostałych członków składu, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z wokandy Naczelnego Sądu Administracyjnego na dzień 9 kwietnia 2026 r. na okoliczność wyznaczenia sędziego Dariusza Zalewskiego do składu rozpoznającego niniejszą sprawę, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zawiadomienia o składzie sądu, znajdującego się w aktach sprawy, na okoliczność zakresu informacji rzeczywiście przekazanych stronie wraz z zawiadomieniem oraz braku informacji o dacie i kolejnych nominacjach sędziego".

II

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy podkreślić, że powołane w piśmie z 8 kwietnia 2026 r. instytucje prawne stanowiące podstawę wyłączenia sędziego od orzekania, wynikające z regulacji art. 19 ppsa i art. 5a pusa, różnią się zakresem przedmiotowym, procedurą stosowania i znajdują zastosowanie w odmiennych okolicznościach.

Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny odrębnie rozpoznał wniosek o zbadanie przez sędziego spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności, o którym mowa w art. 5a pusa i wniosek o wyłączenie sędziego, którego podstawę stanowiły przesłanki z art. 19 ppsa.

W świetle art. 19 ppsa przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Na mocy art. 193 ppsa przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei zgodnie z art. 5a § 1 pusa dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego lub sędziego delegowanego do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie administracyjnym, wymogów niezawisłości i bezstronności, z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Wniosek o zbadanie przez sędziego spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności podlegał odrzuceniu.

Zgodnie z art. 5a § 4 pusa wniosek o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego, o którym mowa w art. 5a § 1 pusa, składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a po upływie tego terminu, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Z kolei wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny podlega odrzuceniu (art. 5a § 6 pusa).

Zawiadomienie o terminie rozprawy wraz z informacją o składzie orzekającym, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej 5 marca 2026 r. Termin do złożenia wniosku upłynął 12 marca 2026 r. Wniosek złożony 8 kwietnia 2026 r. należało zatem, zgodnie z art. 5a § 6 pusa, odrzucić. Okoliczności mające mieć wpływ na przekroczenie terminu, na które powołuje się wnioskodawca, są prawnie obojętne.

Odnosząc się natomiast do wniosku o wyłączenie sędziego, sformułowanego w oparciu o art. 19 ppsa, wskazać należy, że na gruncie tego przepisu podstawą wyłączenia sędziego są zarówno okoliczności wynikające ze stosunku osobistego pomiędzy sędzią a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, jak i wszelkie inne okoliczności o charakterze obiektywnym dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Przez stosunki osobiste rozumieć należy relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej bądź gospodarczej. Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. związków sędziego z daną sprawą (por. postanowienie NSA z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 353/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Przesłanka wyłączenia sędziego wymieniona w art. 19 ppsa ma charakter względny. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Ustawodawca posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na sąd obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje. Przy czym zgodnie z art. 20 § 1 ppsa to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, a więc okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. W tym ujęciu nie są miarodajne przypuszczenia, lecz konkretne, weryfikowalne okoliczności wskazujące na realne ryzyko stronniczości w sprawie (por. postanowienie NSA z 26 listopada 2025 r., sygn. akt II GSK 1036/25; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Wnioskodawca wskazał, że wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA Dariusza Zalewskiego wynika z "kumulacji kilku elementów: po pierwsze, chodzi o sąd ostatniej instancji; po drugie sprawa dotyczy kontroli działań organów państwa w sferze środków egzekucyjnych lub przymuszających; po trzecie, skład obejmuje sędziego powołanego do NSA w 2025 r.; po czwarte okoliczność ta ujawniona została dopiero w wyniku bieżącej weryfikacji urzędowej informacji personalnej".

Z oświadczenia złożonego przez sędziego NSA Dariusza Zalewskiego wynika, że nie zachodzą okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie, w szczególności nie istnieją żadne powiązania faktyczne ani prawne ze stronami postępowania, ich pełnomocnikami ani przedmiotem sprawy, które mogłyby uzasadniać wyłączenie od orzekania.

We wniosku nie zostały wskazane takie okoliczności i argumenty, które podważałyby prawdziwość złożonego przez sędziego w tej sprawie oświadczenia. Oprócz ogólnikowych twierdzeń dotyczących ostateczności orzeczeń NSA, czy też doniosłości, w ocenie wnioskodawcy, przedmiotu sprawy, nie podniesiono jakichkolwiek konkretnych okoliczności wskazujących na realne ryzyko stronniczości sędziego NSA Dariusza Zalewskiego w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I FPS 3/22, wyjaśnił, że zakres przedmiotowy normy art. 19 ppsa nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, o których mowa w art. 5a pusa (treść uchwały dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

Jak już wyżej wskazano okoliczność mogąca wywołać uzasadnianą wątpliwość co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (por. postanowienie NSA z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 61/08, CBOSA, oraz postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09, publ. "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego" 2011, seria A, nr 1, poz. 5).

Z powyższych względów wniosek o wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 ppsa, podlegał oddaleniu.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 5a § 4 i § 6 pusa oraz art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa oraz art. 193 ppsa, postanowił jak w sentencji.