Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant: Starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2590/19 w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. G. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 lutego 2020 r., IV SA/Wa 2590/19 oddalił skargę K. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Wnioskiem z dnia 10 lipca 2000 r. I. G. i T. G. wystąpili do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w W. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. nr [...] o przejęciu na własność Państwa nieruchomości o powierzchni 2,81 ha położonej we wsi J., stanowiącej własność S. G. Pismem z dnia [...] października 2000 r. Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast przekazał ww. wniosek wg właściwości Wojewodzie Wielkopolskiemu. Zdaniem wnioskodawców nieruchomość w J. nie stanowiła gospodarstwa rolnego i w związku z tym nie podlegała przepisom ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U.1957.39.174 ze zm.), dalej jako "ustawa o zmianie dekretu). Nadto ani S. G. będący właścicielem tej nieruchomości, ani nikt z jego rodziny nigdy nie zajmował się rolnictwem. Wojewoda Wielkopolski, po rozpatrzeniu wniosków następców prawnych S. G., decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. znak [...] została wydana z naruszeniem prawa w części dotyczącej obecnej działki nr [...] o powierzchni 7.044 m2, natomiast w pozostałej części stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2004 r. Wojewoda Wielkopolski wznowił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. nr [...], zakończone ostateczną decyzją tegoż organu z dnia [...] lutego 2003 r., wskazując jako podstawę wznowienia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Po rozpatrzeniu sprawy o wznowienie postępowania Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r., uchylił decyzję własną z dnia [...] lutego 2003 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania spadkobierców S. G. od ww. decyzji Wojewody Wielkopolskiego, decyzją z dnia [...] maja 2006 r. uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2005 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Minister wskazał na konieczność wyjaśnienia, czy przedmiotową nieruchomość należało uznać za opuszczoną w dniu wydania decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy S. tj. w dniu [...] sierpnia 1978 r. a także, czy decyzja ta została doręczona spadkobiercom S. G. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2006 r. Wojewoda Wielkopolski zawiesił prowadzone z urzędu postępowanie o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. oraz postanowił wezwać Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta Miasta P. do wystąpienia w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania niniejszego postanowienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Prezydent Miasta P. pismem z dnia [...] grudnia 2007 r. wystąpił do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r.. W uzasadnieniu decyzji Minister stwierdził, że Wojewoda Wielkopolski jest organem właściwym do orzekania w przedmiocie zbadania zgodności z prawem decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. a także, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa, a to uzasadnia stwierdzenie jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednocześnie Minister wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Wielkopolskiego nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. nr [...] odpowiada prawu. Natomiast wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. pozostaje przedmiotem rozpatrzenia. Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r podjął zawieszone postępowanie o wznowienie z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r., a następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. umorzył postępowanie w sprawie o wznowienie z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2003 r. Wojewoda ustalił, że właścicielem nieruchomości rolnej położonej we wsi J. o powierzchni 2,81 ha, stanowiącej działki nr [...], nr [...] i nr [...] był S. G. Obecnie obszar nieruchomości należącej do S. G. odpowiada działkom położonym w P. w obrębie K., arkusz mapy [...], działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. S. G. zmarł [...] listopada 1959 r., a następcy prawni S. G. udokumentowali następstwo prawne po byłym właścicielu nieruchomości.

Przedmiotową nieruchomość przejęto na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r. nr [...]. Własność Skarbu Państwa dla ww. nieruchomości położonej w J., gmina S. stanowiącej działki nr [...], [...], [...], o obszarze 2.8100 ha, wpisano [...] grudnia 1978 r. do księgi wieczystej KW [...]. Zgodnie z rejestrem gruntów nr [...], sporządzonym w 1961 r., na obszar ww. nieruchomości składały się grunty orne klasy VI Rz o powierzchni 0,43 ha, nieużytki o powierzchni 2,22 ha i drogi o powierzchni 0,16 ha. Zgodnie z Uproszczonym Planem Zagospodarowania Przestrzennego Gminy S. obowiązującym w latach 1974-1986, tj. w dacie podjęcia decyzji o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na rzecz Państwa, teren nieruchomości oznaczony był jako teren upraw rolnych. Oznaczenie terenu jako teren upraw rolnych związane było z wyznaczeniem obszaru dla docelowych rozwiązań drogowych w strefie podmiejskiej P. Zgodnie natomiast z uchwałą nr [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] grudnia 1986 r. w sprawie zmiany granic miast: P. i S., przedmiotowe działki składające się na dawną nieruchomość S.G., zostały przyłączone do miasta P.

W ocenie Wojewody Wielkopolskiego przedmiotowa nieruchomość spełniała definicyjne przesłanki uznania za gospodarstwo rolne. Sporny teren w latach poprzedzających wydanie decyzji o przejęciu tj. w latach 1975-1978 podlegał – zgodnie z zaświadczeniem z Urzędu Miasta i Gminy S. z dnia 25 sierpnia 2004 r. – opodatkowaniu podatkiem rolnym, a na przedmiotowym obszarze obowiązywał w dacie wydania decyzji przez Naczelnika Miasta i Gminy S. Uproszczony Plan Zagospodarowania Przestrzennego Gminy S., zgodnie z którym obszar nieruchomości oznaczony był jako teren upraw rolnych. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia [...] maja 2006 r., którą uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2005 r, zgodził się z argumentacją Wojewody Wielkopolskiego zawartą w zaskarżonej decyzji odnośnie rolniczego charakteru przedmiotowej nieruchomości wskazując, że nieruchomość S. G. uznać należy za gospodarstwo rolne. Ponadto organ wskazał, że przejęta nieruchomość była nieruchomością rolną oraz gospodarstwem opuszczonym w myśl § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. S. G. nie mieszkał na terenie tej nieruchomości, ale także nie zajmował się nią. Grunty te były jedynie lokatą kapitału. Nieruchomość nie była zagospodarowana od momentu jej nabycia i nikt tam niczego nie uprawiał. Powyższe doprowadziło do wniosku, że powyższe gospodarstwo rolne było gospodarstwem opuszczonym w rozumieniu obowiązujących wówczas przepisów. Rozważając następnie kwestię doręczenia decyzji wywłaszczeniowej organ podkreślił, że Naczelnik Miasta i Gminy S. skorzystał z obowiązującego wówczas przepisu art. 45 k.p.a., z którego wynikało, że pisma skierowane do osób nieznanych z miejsca pobytu pozostawia się w aktach sprawy, o czym wywiesza się obwieszczenie na okres czternastu dni w biurze gromadzkiej rady narodowej (prezydium miejskiej, dzielnicowej rady narodowej, rady narodowej osiedla). Po upływie tego okresu pisma uważa się za doręczone. Wśród adresatów zaskarżonej decyzji wymieniony jest sołtys wsi J. – do wywieszenia na tablicy ogłoszeń. Ogłoszenie treści decyzji w miejscu położenia nieruchomości miało względem jej właścicieli skutki doręczenia, zgodnie z art. 45 k.p.a. Z tych względów Wojewoda Wielkopolski uznał, że nie było podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. bądź też by była dotknięta innymi wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a.

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 29 sierpnia 2016 r. złożyli I. G., K. G., Ł. G., B. D. i M.G. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody Wielkopolskiego wskazując, że z rejestru gruntów, aktualnego na wrzesień 1961 r. oraz informacji zawartej w piśmie Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej z dnia 8 grudnia 2017 r., wynika, że przejęte na własność Państwa gospodarstwo o łącznej powierzchni 2,81 ha, składało się z gruntów ornych klasy (R VI) 0,43 ha, przeznaczonych do zalesienia oraz nieużytków (N) 2,22 ha oraz dróg (dr) 0,16 ha. Powierzchnia nieruchomości rolnych w przejętym gospodarstwie była więc mniejsza aniżeli wskazane w § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U.1983.19.86 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie z dnia 28 listopada 1964 r.", 0,5 ha. Wobec tego Naczelnik Miasta i Gminy S. wydając decyzję z dnia 26 sierpnia 1978 r. naruszył art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu w związku z § 1 ust. 3 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. Minister uznał jednak, że naruszenie to nie miało charakteru rażącego. Rozporządzenie zostało bowiem wydane jako akt wykonawczy do Kodeksu cywilnego, nie zaś do ustawy o zmianie dekretu, a wobec tego może mieć jedynie charakter pomocniczy. Badając drugą przesłankę Minister stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie była zagospodarowana ani uprawiana przez byłego właściciela lub jego dzierżawców. Stanowiła bowiem teren inwestycyjny, lokatę kapitału i dawała możliwość utworzenia na jej terenie żwirowni. Spełnione zostały zatem obie przesłanki przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa. W konkluzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że Wojewoda Wielkopolski zaskarżoną decyzją słusznie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 1978 r.

Skargę na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wywiódł K. G.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 7 lutego 2020 r. oddalił skargę stwierdzając, że ustalenia stanu faktycznego sprawy nie pozwalają z całą pewnością stwierdzić, że przejęte przez Państwo grunty nie stanowiły gospodarstwa rolnego, a więc nie podlegały przepisom ustawy o zmianie dekretu. To zaś nie pozwala na stwierdzenie, że rażąco naruszono przepisy tego aktu przez jego bezpodstawne zastosowanie. Sąd I instancji nie podzielił także stanowiska skarżącego, iż organy orzekające w postępowaniu nieważnościowym niezasadnie odmówiły uznania, że wydanie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy S. z [...] sierpnia 1978 r. nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu w związku z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U.1961.39.198), dalej jako rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r.", w związku z § 1 ust. 1 i 3 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. Brak było bowiem podstaw do bezspornego stwierdzenia, że przedmiotowa nieruchomość składała się wyłącznie z nieużytków. Nadto skarżący powołał się w swojej argumentacji na treść przepisów rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. Sąd przypomniał, że rażąco naruszony może zostać wyłącznie taki przepis, którego brzmienie ma charakter jednoznaczny, a więc jego treść nie wymaga dodatkowych zabiegów – w tym zabiegów wykładni, czy sięgania do innych źródeł odniesienia, aby można go było zastosować. Nie może być zatem mowy o rażącym naruszeniu ww. przepisów, skoro dla ustalenia treści zawartych w nich norm konieczne jest sięgnięcie do dodatkowych źródeł odniesienia. Odnosząc się do zarzutu skargi wskazującego, że Naczelnik Miasta i Gminy S. nie zawiadomił o wszczęciu postępowania wszystkich osób będących stronami w sprawie, nie podjął działań w celu ustalenia miejsca pobytu S. G., uznając go za osobę zmarłą, przez co skierował decyzję do osoby nieżyjącej, zamiast do osób, które powinny być stronami postępowania, Sąd I instancji stwierdził, że skoro nie było możliwe ustalenie miejsca pobytu stron postępowania, czego w realiach niniejszej sprawy nie da się jednoznacznie podważyć, zwłaszcza że postępowanie spadkowe po zmarłym zostało przeprowadzone nie tylko wiele lat po jego śmierci, ale także po wydaniu spornej decyzji wywłaszczeniowej, to należy przyjąć, iż były podstawy do zastosowania w celu doręczenie decyzji art. 45 k.p.a. w jego ówczesnym brzmieniu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł K. G., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie art. 145 §1 pkt 1) lit. a) i c) przez oddalenie skargi, nieuchylenie zaskarżonej decyzji i zarazem błędne uznanie, że organ administracyjny II instancji nie naruszył:

1. art. 2 ust 1 ustawy o zmianie dekretu w związku z § 1 ust 1 i 2 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r., polegającym na niesłusznym uznaniu, że przesłanki do przejęcia przez Państwo na własność przedmiotowej nieruchomości zostały spełnione mimo, że przejęta nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego, lecz stanowiła w całości nieużytki;

2. art. 2 ust. 1 ustawy o zmianie dekretu w związku z § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w związku z § 1 ust. 3 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r., polegającym na niesłusznym uznaniu, że naruszenie tych przepisów przez Naczelnika Miasta i Gminy S. przy wydaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 1978 r. nie miało rażącego charakteru, a zatem brak było podstaw do stwierdzenia nieważności tej decyzji mimo, że naruszenie to polegające na przejęciu na własność Państwa nieruchomości, w której łączny obszar nieruchomości rolnych był mniejszy niż 0.5 ha, ma charakter rażący;

3. przepisów postępowania, tj. art. 4, art. 5, art. 6, art. 8, art. 45, art. 71 § 1 i art. 99 § 2 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym w dniu 26 sierpnia 1978 r., polegającym na niesłusznym uznaniu, że Naczelnik Miasta i Gminy S. przy wydaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 1978 r. nie dopuścił się naruszenia tych przepisów mimo, że organ ten nie zawiadomił o wszczęciu postępowania wszystkich osób będących stronami w sprawie, nie podjął działań w celu ustalenia miejsca pobytu S. G., a mimo to uznał go za osobę nieznaną z miejsca pobytu, skierował decyzję do osoby nieżyjącej, zamiast do osób. które powinny być stronami postępowania, nie przedstawił uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji, nie zbadał czy właściciele nieruchomości należeli do kategorii osób wskazanych w § 1 ust. 2 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r., a tym samym nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, nie uwzględnił słusznego interesu obywateli (stron), naruszył zasadę pogłębienia zaufania obywateli do organów Państwa, nie zapewnił stronom udziału w sprawie i naruszył obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a także nie zawarł w decyzji uzasadnienia prawnego i faktycznego;

4. przepisu postępowania tj. art. 77 §1 k.p.a. polegającym na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w związku z ujawnieniem informacji o śmierci B.D. - uczestniczki postępowania. B. D. zmarła [...] 2019 r. w S. (odpis skrócony aktu zgonu nr [...]), a spadek po niej nabyła jej córka R. Z. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy w niniejszej sprawie nie nastąpiła nieważność postępowania.

Z przywołanego powyżej odpisu skróconego aktu zgonu wynika, iż B. D. – uczestniczka niniejszego postępowania zmarła [...] 2019 r. Okoliczność ta ma istotne znaczenie w badanej sprawie i rezonuje nie tylko w postępowaniu sądowym ale także w postępowaniu administracyjnym. Skutki śmierci uczestniczki postępowania w obu tych postępowaniach wymagają odrębnego omówienia. Na wstępie należy skonstatować, iż postępowanie przed Sądem I instancji toczyło się pomimo śmierci B.D. Zmarła winna być uczestniczką tegoż postępowania na prawach strony, bowiem była stroną postępowania administracyjnego, a wynik postępowania sądowego dotyczył jej interesu prawnego (art. 33 § 1 p.p.s.a.). B. D. była następca prawnym S. G. i aktywnym uczestnikiem postępowania administracyjnego, wnosząc m.in. odwołanie do decyzji organu I instancji. Skarga w niniejszej sprawie wniesiona została 26 września 2019 r., a więc już po śmierci B. D., zaś okoliczność jej śmierci nie została ujawniona w toku postępowania przed Sądem I instancji. W konsekwencji po jej śmierci zapadł zaskarżony wyrok. Tym samym powyższy wyrok Sądu I instancji rozstrzygał o prawach osoby nieżyjącej, a zatem został skierowany do osoby nieposiadającej zdolności sądowej. Zaskarżony wyrok podlega zatem uchyleniu z uwagi na zaistnienie okoliczności skutkującej nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

Nieważność postępowania sądowego zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Fakt, iż okoliczność śmierci uczestniczki postępowania nie była znana Sądowi I instancji w toku prowadzonego postępowania nie może mieć znaczenia, bowiem skierowane rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej wywołuje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (vide: wyrok NSA z dnia 11 marca 2020 r., II FSK 892/18; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2021 r., III OSK 921/21; wyrok NSA z dnia 17 listopada 2021 r., II OSK 1821/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Doszło zatem w badanej sprawie do nieważności postępowania sądowego, a taką okoliczność Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę z urzędu. Konieczne było zatem uchylenie zaskarżonego wyroku w całości.

Jednocześnie należało skonstatować, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2019 r. została wydana po śmierci strony postępowania administracyjnego (art. 28 k.p.a.), a zatem decyzja ta również została skierowana do osoby nie mającej zdolności prawnej. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Jeżeli zaś w trakcie postępowania administracyjnego strona utraciła zdolność prawną na skutek śmierci, to organ administracji zobowiązany jest zawiesić postępowanie do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo od dnia ustanowienia kuratora spadku. Ugruntowane pozostaje zapatrywanie, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych. Prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji oceniane jest jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem w jego wyniku powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności (vide: wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2010 r., I OSK 901/09; wyrok NSA z dnia 6 lipca 2023 r., I OSK 621/20; wyrok NSA z dnia 26 października 2018 r., I OSK 238/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na ocenę zaistnienia powyższej wady nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Utrata zdolności prawnej ma charakter obiektywny. Organ wszczynając postępowanie administracyjne jest zobowiązanym ustalić występujące w sprawie strony i na każdym etapie postępowania dbać o prawidłowy krąg podmiotów mających interes prawny w sprawie (vide: wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2014 r., I OSK 708/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tej sytuacji, na podstawie art. 183 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 188, art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji.

Skierowanie zaskarżonego wyroku, a także zaskarżonej decyzji do osoby pozbawionej zdolności sądowej powoduje, że bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutów skargi kasacyjnej skoro dotychczasowe postępowanie w zakresie dotkniętym ww. wadą kwalifikowaną musi zostać przeprowadzone ponownie po konwalidacji jego dotychczasowych błędów. (vide: wyrok NSA z dnia 17 listopada 2021 r., II OSK 1821/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wyrażoną powyżej ocenę prawną, respektując ustalone w postępowaniu sądowym następstwo prawne po zmarłej B. D. (art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a.).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.