Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku powiatu puckiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem puckim a powiatem chojnickim w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu małoletniego S.N. umieszczonego w pieczy zastępczej postanawia: wskazać powiat chojnicki jako właściwy w sprawie.

Pismem z 17 września 2024 r. Starosta P. – działający w imieniu powiatu p. (dalej: "wnioskodawca"), złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy powiatem p. a powiatem c. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia kosztów pobytu małoletniego S.N-S. umieszczonego w pieczy zastępczej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że postanowieniem z 28 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w Wejherowie, wydał postanowienie w sprawie o sygn. akt III Nsm 2035/23, mocą którego orzekł m.in. o umieszczeniu ww. małoletniego na czas trwania postępowania w instytucjonalnej pieczy zastępczej, którą wskaże Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w C. Powiat c. odmówił wykonania ww. postanowienia, w związku z czym małoletni został umieszczony w placówce na terenie powiatu p. W ocenie wnioskodawcy miejscem zamieszkania małoletniego przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej były C., co świadczy o właściwości powiatu c. w sprawie.

W odpowiedzi na wniosek powiat c. wskazał, że małoletni ani jego matka nigdy nie zamieszkiwali na terenie C. przez co brak podstaw do przyjęcia właściwości powiatu c.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "ppsa") sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa.

W niniejszej sprawie spór powstał pomiędzy powiatem p. a powiatem c. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego S.N-S. umieszczonego w pieczy zastępczej. Żaden z organów nie uznaje się za właściwy w sprawie, a zatem zaistniały spór o właściwość ma charakter negatywny.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: "upz"), wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Stosownie do art. 191 ust. 16 upz w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy kpa. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość między organami administracji publicznej, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 upz w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 23 listopada 2023 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Wejherowie, sygn. akt III Nsm 2035/23.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm. dalej: "kc"). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 kc jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa (art. 26 § 2 kc).

Z akt sprawy wynika, że matka małoletniego – A.N. – zarówno przed 23 listopada 2023 r. jak i obecnie mieszka oraz pracuje w C. (wniosek z 19 września 2023 r., notatka służbowa z 6 grudnia 2023 r., pismo z 7 grudnia 2023 r.). W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji na temat ojca małoletniego. W tej sytuacji fakt, że małoletni faktycznie nigdy nie zamieszkiwał na terenie C. nie ma znaczenia w sprawie, albowiem z mocy art. 26 § 1 kc w realiach sprawy, miejscem zamieszkania małoletniego pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania jego matki. Skoro zatem matka małoletniego zamieszkuje w C. to zgodnie z art. 191 ust. 1 pkt 2 upz w zw. z art. 26 § 1 kc powiatem właściwym w sprawie jest powiat c.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 4 ppsa postanowił jak w sentencji.