Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 54/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 27 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. oraz odsetek za zwłokę od niewpłaconych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 28 listopada 2012 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Bk 54/12, oddalił wniosek W. K. – nazywanej dalej "Skarżącą", o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z uzasadnienia postanowienia sądu pierwszej instancji oraz postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 listopada 2012 r. wynika, że Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem. Dochód miesięczny rodziny stanowi renta męża w kwocie 544,80 zł oraz zasiłek przedemerytalny Skarżącej w wysokości 529,39 zł. Skarżąca podała, że nie posiada majątku. Posiadała natomiast lokal mieszkalny w B., który przekazała córce oraz gospodarstwo rolne wraz z piekarnią, które przekazała synowi. Jako wydatki Skarżąca wskazała koszt zakupu żywności (500 zł), leków (ok. 200 zł), wody (65 zł), energii elektrycznej (220 zł) oraz telefonu (30 zł). Skarżąca, ani jej małżonek, nie mają zaciągniętych kredytów. Koszty zastępstwa procesowego zostały pokryte ze środków otrzymanych od dzieci.

Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy, ponieważ sytuacja majątkowa Skarżącej nie uległa zmianie od daty, w której Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 13 czerwca 2012 r., w sprawie o sygn. akt II FZ 445/12, oddalił jej zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w przedmiocie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stało się tak z uwagi na to, że Skarżąca w okresie prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych wyzbyła się posiadanego majątku, zarówno prywatnego jak i związanego z działalnością gospodarczą na rzecz swoich dzieci. Dlatego też, zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji utrata znacznych dochodów, nie mogła skutkować przyznaniem prawa pomocy i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sadowego na ogół społeczeństwa. Tym samy, mając na uwadze art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sąd zważył, że rozpoznając kolejny wniosek Skarżącej nie może odstąpić od dokonanej wcześniej oceny sytuacji materialnej Skarżącej.

Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych, ewentualnie o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponowne rozpoznania.

W ocenie Skarżącej, sąd pierwszej instancji naruszył art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy, w sytuacji gdy Skarżąca nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na niewielkie dochody. Ponadto doszło do naruszenia art. 128, art. 129 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodek rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788) – powoływanej dalej jako "k.r.o.", poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na uznaniu, że obowiązek alimentacyjny dzieci wobec rodziców obejmuje również dostarczenie środków na ponoszenie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia).

W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy udzielenia prawa pomocy było ustalenie sądu pierwszej instancji że, Skarżąca w trakcie prowadzonych w stosunku do niej postępowań kontrolnych i podatkowych wyzbyła się majątku znacznych rozmiarów na rzecz swoich dzieci, zarówno prywatnego jak i związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. W marcu 2010 r. Skarżąca zbyła na rzecz syna środki trwałe na kwotę 938 500 zł, zaś w okresie od czerwca 2009 r. do kwietnia 2010 r. przekazała w formie darowizny na rzecz dzieci szereg nieruchomości, w tym mieszkanie w B. oraz działkę wraz z budynkiem piekarni i wyposażeniem na łączną kwotę 1 098 000 zł. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że jej sytuacja finansowa nie uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest już pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (postanowienia NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10, z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 326/08).

Niezasadnymi okazały się także zarzut dotyczący naruszenia art. 128 i 129 § 1 i 2 k.r.o. Sąd pierwszej instancji wyraźnie wskazał, że co do zasady z powyższych przepisów nie wynika, aby dzieci były zobowiązane do ponoszenia kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez ich rodziców, jednakże zważywszy na okoliczności niniejszej sprawy – w szczególności darowanie posiadanego majątku dzieciom skutkującym wyzbycie się zdolności do ponoszenia kosztów sądowych – zasadnym było stwierdzenie, że dzieci winny wspierać wnioskodawczynię w pokryciu kosztów zainicjowanych przez nią postępowań sądowoadministracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni tę ocenę podziela. Tym bardziej, że znajduje ona uzasadnienie w treści art. 135 § 1 k.r.o. albowiem przepis ten wyznacza zakres obowiązku alimentacyjnego usprawiedliwionymi potrzebami wierzyciela. Potrzeby usprawiedliwione to takie, których zaspokojenie pozwala uprawnionemu żyć w warunkach odpowiadających jego wiekowi, stanowi zdrowia, wykształceniu itp. Katalog owych potrzeb jest sprawą indywidualną.

Argument pełnomocnika Skarżącej, że we wcześniejszych orzeczeniach sądy administracyjne przychylały się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w związku z tym również w niniejszej sprawie sąd powinien orzec podobnie, nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem mieć na uwadze, że każde z tych orzeczeń było wydane w innym czasie i w związku z tym sąd nie mógł być związany zapadłymi wcześniej orzeczeniami. Przesłanki przyznania prawa pomocy należy oceniać w każdej indywidualnej sprawie wnioskodawcy, zaś przyznanie prawa pomocy w jednej sprawie nie determinuje "automatycznie" rozstrzygnięcia o takiej samej treści w innej sprawie.

Podkreślić należy ponadto, że jeżeli przy rozpatrywaniu sprawy tyczącej się uprzedniego wniosku o przyznanie pomocy prawnej, zakończonej postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 czerwca 2012 r., w sprawie o sygn. akt II FZ 445/12, nie dopatrzono się zaistnienia przesłanek implikujących jego uwzględnienie, to tym bardziej zasadne jest nieuwzględnienie zażalenia i jego oddalenie w obecnym postępowaniu. Dokonując porównania stanu finansowego Skarżącej, przedstawianego w obu wnioskach o przyznanie pomocy prawnej, należy zwrócić uwagę, że wykazana przez nią sytuacja materialna nie uległa zmianie, co przesądza o braku możliwości przychylenia się do wniosku Skarżącej.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184

P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 tej ustawy, oddalił zażalenie jako bezzasadne.