Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. J. i M. K. na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania zawarte w pkt III wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt VII SAB/Wa 32/19 w sprawie ze skargi I. J. i M. K. na bezczynność Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i zasądzić od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz I. J. i M. K. kwotę po 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt VII SAB/Wa 32/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi I. J. i M. K., umorzył w pkt I postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu, stwierdził, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuścił się bezczynności, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II), a także w pkt III zasądził od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz I. J. i M. K. kwotę po 100 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego oraz kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Rozstrzygając w przedmiocie kosztów postępowania Sąd I instancji jako podstawę powołał się na art. 200, art. 202 § 2 oraz art. 206 P.p.s.a., wskazując że skarżący realizują prawo wspólne – prawo do zaskarżenia bezczynności w prowadzonym wspólnie postępowaniu przez organ, należy więc w takiej sytuacji orzec o kosztach według reguły stanowiącej o solidarnym zwrocie kosztów.

W ocenie Sądu nie ulega także wątpliwości, że w sprawie została sporządzona jedna skarga przez pełnomocnika reprezentującego 2 osoby. W tej sytuacji słusznym było zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, a więc z uwzględnieniem jednokrotnego wynagrodzenia pełnomocnika.

Zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania wnieśli I. J. i M. K., zarzucając naruszenie prawa procesowego, tj.:

1) art. 202 § 1 P.p.s.a. przez wydanie postanowienia w przedmiocie rozliczenia kosztów procesu, na mocy którego zasądzono na rzecz skarżących koszty procesu, w sposób solidarny, w sytuacji gdy koszty zastępstwa adwokackiego winny zostać rozliczone odrębnie, w odniesieniu do skargi każdego ze współuczestników formalnych sporu (analogicznie do sposobu rozliczania kosztu wpisu sądowego);

2) art. 202 § 2 P.p.s.a. przez błędne uznanie, że skarżący dochodzili wspólnych uprawnień w sytuacji, gdy charakter każdego ze współuczestników formalnych sporu był indywidualny, tj. rekompensata w kwocie 400 euro przewidziana dla każdego pasażera dotkniętego opóźnieniem, co za tym idzie brak było podstawy prawnej dla zasądzenia kosztów postępowania w sposób solidarny;

3) art. 206 P.p.s.a. przez błędne uznanie, że:

a) miarkowanie indywidualnie należnych współuczestnikom formalnym kosztów procesu tożsame jest ze zmianą ich charakteru – to jest z indywidualnej należności do należności solidarnej;

b) nakład pracy pełnomocnika procesowego jest przesłanką uzasadniającą obniżenie stawki zastępstwa adwokackiego poza stawkę minimalną określoną przepisami szczegółowymi – co w konsekwencji ogranicza prawo skarżących do Sądu;

c) art. 206 P.p.s.a. ma zastosowanie do innych sytuacji niż związanych z nadużyciem prawa podmiotowego strony (co w niniejszej sytuacji nie mogło mieć miejsca).

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżących po 597 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym po:

- 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego;

- 17 zł tytułem opłaty skarbowej uiszczonej od każdego stosunku pełnomocnictwa;

- 100 zł tytułem opłaty od skargi.

W odpowiedzi na zażalenie Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł o jego oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie o zwrocie kosztów zastępstwa procesowego orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 oraz art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.". Sąd I instancji uznał zatem, że skarżący realizują prawo wspólne – prawo do zaskarżenia bezczynności w prowadzonym wspólnie postępowaniu przez organ, należy więc w takiej sytuacji orzec o kosztach według reguły stanowiącej o solidarnym zwrocie kosztów. Z poglądem takim nie można się zgodzić.

Zwrócić należy uwagę, że w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uregulowana została kwestia zasad ponoszenia kosztów procesu w sprawach, w których po stronie skarżącej występują współuczestnicy w sporze. Traktuje o tym wskazany art. 202 P.p.s.a., w myśl którego, jeżeli po stronie skarżącej występuje kilku uprawnionych w sprawie, zwrot kosztów przysługuje każdemu z nich odpowiednio do udziału w sprawie (§ 1). Jeżeli zaś uprawnienia lub obowiązki skarżących, o których mowa w § 1, związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, zwrot kosztów następuje na ich rzecz solidarnie (§ 2). W orzecznictwie podkreśla się, że regulacja powyższa odnosi się do sytuacji współuczestnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Mianowicie wspólność uprawnień lub obowiązków skarżących, w wyniku której zwrot kosztów następuje solidarnie dotyczy sytuacji współuczestnictwa materialnego, zaś zasada rozdzielnego zwrotu kosztów ma zastosowanie w przypadku współuczestnictwa formalnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 385/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadniony jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 202 § 1 P.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, że uprawnienia skarżących związane z przedmiotem zaskarżenia nie są dla nich wspólne. Każdemu z nich przysługują odrębne uprawnienia na podstawie przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91. Skarżący posiadają swój indywidualny interes prawny w zaskarżeniu bezczynności Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów powołanego rozporządzenia (w zakresie obowiązku wypłaty na rzecz każdego ze skarżących jako pasażera odszkodowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 lit. b tego rozporządzenia). Nie ma przy tym istotnego znaczenia, że cel, który chcą osiągnąć, wnosząc skargę na bezczynność Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, jest wspólny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt I OZ 161/19 oraz z dnia 4 grudnia 2018 r., sygn. akt I OZ 1170/18 i I OZ 1171/18).

Podobny pogląd został wyrażony również m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2019 r. sygn. akt I OZ 177/19, który skład rozpatrujący niniejsze zażalenie w całości podziela.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał sprawę.

Z przedstawionych wyżej wywodów wynika, że I. J. i M. K. są współuczestnikami formalnymi sporu. Złożona przez nich skarga została uwzględniona. W tej sytuacji na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 1 P.p.s.a. każdemu z nich przysługuje od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym - po 497 zł. Na tę kwotę składają się każdorazowo opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł, obliczone stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Ponadto, ze względu na to, że skarżący uiścili wpis od skargi w kwocie po 100 zł, przysługuje im od organu zwrot tej kwoty, stosownie do art. 200 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę nie znalazł podstaw do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika skarżących przez dostosowanie go do stopnia koniecznego nakładu pracy. Wskazać należy, że dopuszczalność takiego miarkowania wynika z art. 206 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie. Przede wszystkim wymaga podkreślenia fakt, że skarga na bezczynność organu została uwzględniona. Ponadto, łączna wartość kosztów zastępstwa adwokackiego w sprawie nie jest wygórowana ani niewspółmierna do charakteru i stopnia zawiłości sprawy oraz związanego z tym nakładu pracy pełnomocnika. Miarkowanie mogłoby być natomiast uzasadnione w sytuacji, gdyby w sprawie występowała znaczna liczba współuczestników, co odpowiednio powiększyłoby łączną wartość kosztów zastępstwa.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający sprawę nie znalazł również podstaw do skierowania wniosku do składu powiększonego NSA o podjęcie uchwały zawierającej rozstrzygnięcie wątpliwości skarżących.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 200 w zw. z art. 202 § 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.