IV SA/Wr 568/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-05-29	
Data wpływu	2023-09-11	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu	
Sędziowie	Aneta Brzezińska
Ewa Kamieniecka /sprawozdawca/
Katarzyna Radom /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	*Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 901;  art. 64 pkt 2 i pkt 7; Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 18 maja 2023 r. nr SKO 4103/561/2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz skarżącego M. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 23 grudnia 2022 r. M. G. zwrócił się do Prezydenta Miasta Wałbrzycha o zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt ojca T. G. w Domu Seniora – R. w W. Wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę i wynajmu mieszkania żony. Żona w przeszłości była leczona onkologicznie i pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy. Starsza córka cierpi na astmę i schorzenia laryngologiczne z powikłaniami w kierunku zaburzenia słuchu i mowy, pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy i jest w trakcie terapii. Młodsza córka jest w trakcie rehabilitacji zaburzeń postawy. Wnioskodawca pozostaje pod kontrolą pulmonologa, okazjonalnie pomaga finansowo mamie. Ojciec w przeszłości zerwał więzi rodzinne, nie interesował się wnioskodawcą i jego bratem, nie płacił alimentów przyznanych na dzieci. Do wniosku zainteresowany dołączył m. in. wyrok rozwiązujący małżeństwo rodziców i zasądzający alimenty na rzecz wnioskodawcy i jego brata, zaświadczenia komornika sądowego o zajęciu wynagrodzenia ojca i bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych, decyzje przyznające na rzecz wnioskodawcy zaliczki alimentacyjne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Prezydent Miasta Wałbrzycha decyzją z dnia 22 marca 2023 r. nr MOPS/000882/2023 odmówił zwolnienia wnioskodawcy z odpłatności za pobyt ojca w Domu Seniora – R. w W. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w listopadzie 2022 r. strona osiągnęła dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 10.808,05 zł, a żona wnioskodawcy w wysokości 10.724,59 zł oraz dochód z najmu mieszkania w wysokości 3.200 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł 24.732,64 zł i znacząco przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Miesięczne wydatki rodziny wynoszą 2.500 zł – 3.500 zł. Organ podał, że strona nie udokumentowała wydatków związanych z bieżącym leczeniem członków rodziny i zakupem leków. Zdaniem organu występuje przesłanka do zwolnienia fakultatywnego z art. 64a ustawy o pomocy społecznej, ponieważ ojciec strony nie wywiązywał się w pełni z obowiązku alimentacyjnego. Organ nie uwzględnił jednak tej przesłanki, ponieważ dochód rodziny wnioskodawcy w wysokości 24.732,64 zł pozwala na obciążenie go obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że decyzja w przedmiocie zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wydana na podstawie art. 64a ustawy o pomocy społecznej ma charakter uznaniowy. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Zwolnienie z odpłatności nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 64a ustawy dana osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu i zwolnienie wnioskodawcy z odpłatności lub uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zarzucając naruszenie:

- art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej przez odmowę zwolnienia strony z odpłatności i dowolne przyjęcie, że zastosowanie tego przepisu zależne jest od sytuacji rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności,

- art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez pominięcie interesu społecznego i interesu strony i uwzględnienie wyłącznie interesu ojca strony, przez błędne ustalenie wysokości dochodów wnioskodawcy, który obecnie pozostaje bezrobotny oraz przez uwzględnienie zarobków małżonki strony, pomimo braku ustawowej wspólności majątkowej,

- art. 11 k.p.a. przez pominiecie argumentów strony dotyczących rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych i obowiązku alimentacyjnego przez ojca strony i odwołanie się wyłącznie do sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz przez zaniechanie wyjaśnienia stronie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy.

W uzasadnieniu odwołania strona wskazała na nadużywanie przez ojca alkoholu i podała szereg przykładów zaniedbywania przez ojca obowiązków rodzinnych, przywoływanych przez matkę strony. Zainteresowany powołał się również na niestabilność dochodów rodziny, bezrobocie strony i problemy zdrowotne członków rodziny. Przedstawił w formie tabelarycznej wydatki związane z utrzymaniem rodziny i wyjaśnił, że średni miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi około 19.856 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu decyzją z dnia 18 maja 2023 r. nr SKO 4103/561/2023 utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy zauważył, że dochód rodziny wnioskodawcy wyniósł w listopadzie 24.460,64 zł, w przeliczeniu na osobę 6.115,16 zł. Do opłacenia za pobyt ojca pozostała kwota 2.510,31 zł, a zobowiązanym jest również brat wnioskodawcy. Zasadne jest powiązanie możliwości zwolnienia z odpłatności z sytuacją rodzinną, zdrowotną, osobistą i finansową rodziny wnioskodawcy. Strona podaje, że ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny w kwocie 24.460,64 zł, w tym wysokie koszty wakacji 32.000 zł rocznie oraz utrzymanie psa 4.000 zł rocznie. Zwolnienie strony z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS spowodowałoby, że opłatę tę musiałaby ponieść Gmina, która dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, zatem wsparcie powinno być kierowane do osób o niskich dochodach. Organ pieszej instancji, korzystając z uznania administracyjnego, miał prawo odmówić stronie zwolnienia z ponoszenia opłaty. Organ odwoławczy zauważył również, że strona nie przedstawiła żadnego dowodu, potwierdzającego utratę pracy. Natomiast ustrój rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami nie ma wpływu na ustalenie składu rodziny i dochodów rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności lub o uchylenie decyzji organu drugiej instancji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez naruszenie zasady informowania stron wyrażonej w art. 9 k.p.a. oraz zasady zaufania do władzy publicznej wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. przez :

- niepoinformowanie strony o uwzględnieniu sytuacji dochodowej całej rodziny, a nie tylko skarżącego,

- niepoinformowanie strony o uwzględnieniu również możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej,

- niepoinformowanie strony o możliwości wykazania ciążących na nim zobowiązań, przez co skarżący nie mógł przygotować się do wywiadu środowiskowego i przedstawić możliwości, o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej,

- niepoinformowanie strony o konieczności wykazania ponoszonych kosztów utrzymania i przygotowania stosownych dokumentów,

- niepoinformowanie strony o możliwości ubiegania się o obligatoryjne zwolnienie z odpłatności,

2. art. 7 w związku z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez zaniechanie zbadania kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, tj. innych zstępnych pensjonariusza, mając na uwadze jego tryb życia,

3. art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez:

- pominięcie interesu społecznego i interesu skarżącego i uwzględnienie wyłącznie interesu Gminy i osoby umieszczonej w DPS,

- naruszenie interesu małoletnich córek skarżącego,

- nie określenie kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności,

- nie uwzględnienie, że skarżący pozostawał bezrobotny i nie osiągał dochodów,

- nieuwzględnienie zobowiązań ciążących na skarżącym, kosztów utrzymania rodziny, stanu zdrowia rodziny i kosztów leczenia,

- pominięcie interesu społecznego i interesu skarżącego i uwzględnienie wyłącznie interesu Gminy i pensjonariusza,

4. art. 80 w związku z art. 77 § 1 i art. 9 k.p.a. przez nieuwzględnienie dowodu potwierdzającego zarejestrowanie skarżącego jako osoby bezrobotnej w Powiatowym Urzędzie Pracy,

5. art. 107 § 3 k.p.a. przez zaniechanie prawidłowego sporządzenia uzasadnienia, bowiem nie odniesiono się do kwestii związanych z kosztami utrzymania rodziny, z brakiem zatrudnienia, ze stanem zdrowia rodziny, z wydatkami na rzecz utrzymania rodziny,

6. art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przez:

- niezaproponowanie stronie zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ustawy o pomocy społecznej,

- nieustalenie, w jakim zakresie obowiązek ponoszenia opłaty obciąża innych krewnych strony,

- niewłaściwe ustalenie wysokości opłaty wyłącznie w oparciu o kryterium dochodowe, bez uwzględnienia możliwości strony,

7. art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej przez nieudzielenie stronie zwolnienia z odpłatności,

8. art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej przez:

- przekroczenie granic uznania administracyjnego i nie przyznanie zwolnienia z odpłatności,

- nie zwolnienie strony z odpłatności pomimo wykazania rażącego naruszenia przez ojca obowiązku alimentacyjnego oraz innych obowiązków rodzinnych,

- dowolne przyjęcie, iż zastosowanie zwolnienia zależne jest od sytuacji rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat,

9. § 1 ust. 1 zarządzenia Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 28 lutego 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej w związku z art. 60 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez błędne ustalenie odpłatności, do której ma być zobowiązany skarżący, bowiem koszt ten wynosi 5.702,48 zł, a nie jak przyjął organ 4.873,24 zł, w konsekwencji obciążenie skarżącego winno wynosić 1.510,69 zł, a nie 1.255,15 zł.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie zawdzięcza swemu ojcu nic, poza traumatycznymi przeżyciami. Rodzice rozwiedli się, kiedy był małym dzieckiem i ojciec odwiedzał go i brata pod wpływem alkoholu. Cały ciężar utrzymania i wychowania synów spoczywał na matce bowiem ojciec nie partycypował w kosztach utrzymania synów i swoje dochody przeznaczał na alkohol. Już od narodzin skarżącego ojciec znikał z domu i jeśli się pojawił to pod wpływem alkoholu. Wizyty te wiązały się z awanturami wszczynanymi przez ojca, który był wulgarny i agresywny. Obecnie każda złotówka, a mowa o 18.000 zł w skali roku, przekazana na rzecz utrzymania ojca jest równoznaczna z pozbawieniem tej kwoty małoletnich dzieci skarżącego. Dochody rodziny nie są stabilne, poza tym skarżący jest obecnie osobą bezrobotną, a organ pominął urzędowe poświadczenie przedłożenia z dnia 4 kwietnia 2023 r. pozyskane z portalu Powiatowego Urzędu Pracy. Organy znacznie zaniżyły wydatki rodziny na utrzymanie, przyjmując kwoty 2.500 – 3.500 zł. Skarżący przedstawił w formie tabelarycznej wydatki związane z utrzymaniem rodziny i wyjaśnił, że średni miesięczny koszt utrzymania rodziny wynosi około 19.856 zł. Obecnie koszty utrzymania rodziny przekraczają dochody osiągane przez rodzinę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Do pisma procesowego z dnia 8 kwietnia 2024 r. skarżący załączył kopię decyzji Prezydenta Miasta Wałbrzycha z dnia 12 lutego 2024 r. nr MOPS/2S4010/000016/2024, zwalniającej brata skarżącego J. G. z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 1.083,82 zł od dnia 1 kwietnia 2023 r. Przy piśmie z dnia 17 kwietnia 2024 r. SKO nadesłało uwierzytelnioną kopię powyższej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zasady udzielania zwolnień z odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostały uregulowane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.), zwanej dalej "u.p.s." Ustawa przewiduje dwa rodzaje zwolnień: obligatoryjne oraz fakultatywne.

Przesłanki obowiązkowego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy zostały uregulowane w art. 64a u.p.s., zgodnie z którym, osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Z kolei art. 64 u.p.s. reguluje kwestię fakultatywnego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy. Wskazany przepis stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych (art. 64 pkt 2 u.p.s.). Przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej, będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1153/20, LEX nr 3194959). Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, iż przy ocenie wystąpienia przesłanki zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej związanej z niepełnosprawnością czy długotrwałą chorobą, konieczna jest analiza tej okoliczności w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych związanych ze stanem zdrowia wnioskodawcy. Nie sposób przyjąć, by wystarczające w tym względzie było zaświadczenie lekarskie o rozpoznaniu chorób przewlekłych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2020 r., o sygn. I OSK 694/20, LEX nr 3046611).

Natomiast w art. 64 pkt 7 u.p.s. jako okoliczność uzasadniającą zwolnienie częściowe lub całkowite z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wskazano rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Za rażące naruszenie innych niż obowiązek alimentacyjny obowiązków rodzinnych należy uznać podejmowanie w sposób uporczywy wobec zobowiązanego do wnoszenia opłaty obiektywnie społecznie potępianych działań, takich jak wszczynanie awantur, ubliżanie, rzucanie wyzwisk, używanie przemocy fizycznej, brak jakiegokolwiek zainteresowania losem członka rodziny, w tym zupełny brak wsparcia i pomocy w sytuacjach tego wymagających. Jeżeli wskutek tego rodzaju zachowań pensjonariusz domu pomocy społecznej doprowadził do całkowitego zerwania więzi rodzinnych z obowiązanym do wnoszenia opłaty, będzie można mówić o spełnieniu warunku rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych w rozumieniu art. 64 pkt 7 u.p.s.

Zwolnienie z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy na podstawie art. 64 u.p.s. oparte jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ rozpoznający wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Na takie rozumienie przepisu wskazuje użyte w jego treści sformułowanie "można zwolnić z opłaty". Zatem organ może odmówić udzielenia zwolnienia nawet w sytuacji, gdy zostaną spełnione przesłanki przyznania ulgi. Uznaniowy charakter decyzji nie oznacza jednak pełnej swobody w jej podjęciu. Każdorazowe rozstrzygnięcie o przyznaniu bądź odmowie zwolnienia z obowiązku odpłatności organ winien uzasadnić, odnosząc się do wszystkich powoływanych przez stronę okoliczności w sposób wyczerpujący, a przy tym pozwalający poznać sposób rozumowania organu oraz motywy mające przekonywać do podjętej decyzji (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 12 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 1403/18, LEX nr 2651888). W przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty, właściwy organ dokonuje oceny tych okoliczności zgodnie z wymaganiami art. 7 k.p.a., mając na względzie nie tylko słuszny interes strony wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny.

Jak wynika z treści wniosku skarżącego z dnia 23 grudnia 2022 r., skarżący powoływał się na dwie przesłanki zwolnienia z odpłatności: długotrwałą chorobę członków rodziny (pkt 2) oraz rażące naruszenie przez ojca obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych względem niego i jego brata (pkt 7). Skarżący podał, że żona w przeszłości była leczona onkologicznie i pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy. Starsza córka cierpi na astmę i schorzenia laryngologiczne z powikłaniami w kierunku zaburzenia słuchu i mowy, pozostaje pod stałą kontrolą lekarzy i jest w trakcie terapii. Młodsza córka jest w trakcie rehabilitacji zaburzeń postawy. Wnioskodawca pozostaje pod kontrolą pulmonologa. Ojciec w przeszłości zerwał więzi rodzinne, nie interesował się wnioskodawcą i jego bratem, nie płacił alimentów przyznanych na dzieci.

Organ pierwszej instancji, odnosząc się do pierwszej przesłanki zwolnienia (pkt 2), stwierdził, że skarżący przedstawił dokumentację medyczną, z której wynika, że rodzina objęta była bądź obecnie jest objęta opieką poradni specjalistycznych, jednakże skarżący nie udokumentował wydatków związanych z bieżącym leczeniem członków rodziny i zakupem leków. Natomiast organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do tej przesłanki zwolnienia. Powyższym postępowaniem organy obu instancji naruszyły art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji zobowiązany był wezwać skarżącego do przedłożenia dowodów potwierdzających koszty leczenia członków rodziny oraz koszty zakupu leków, a takiego wezwania brak jest w aktach administracyjnych sprawy. Organ odwoławczy naruszył również art. 107 § 3 k.p.a., pomijając całkowicie ocenę kwestii wydatków ponoszonych na leczenie na prawo do zwolnienia z odpłatności za pobyt ojca w DPS. Organ odwoławczy nie odniósł się także do podnoszonej w odwołaniu kwestii utraty pracy przez skarżącego i niestabilności dochodów żony. W sytuacji stwierdzenia braku dowodów potwierdzających utratę pracy i uzyskanie statusu osoby bezrobotnej przez skarżącego, organ odwoławczy zaniechał wezwania skarżącego do przedłożenia powyższych dowodów. Oczywiście, dowody potwierdzające spełnienie przesłanek do zwolnienia powinien przedłożyć skarżący, jednakże przepisy procedury administracyjnej, zwłaszcza art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie zwalniają organu z obowiązku prowadzenia postępowania i ustalenia prawdy obiektywnej. Należy zauważyć, że organy nie wyjaśniły i nie dokonały oceny zgłaszanego przez skarżącego pogorszenia się sytuacji finansowej rodziny w trakcie prowadzonego postępowania w stosunku do sytuacji finansowej z listopada 2022 r., tj. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Organ rozpatrując wniosek o zwolnienie skarżącego z opłaty za pobyt ojca w DPS z uwagi na pogorszenie się sytuacji dochodowej, winien tę ocenę zróżnicować czasowo, osobno za okres wyższych dochodów (do grudnia 2022 r.) i osobno za okres od stycznia 2023 r.

Jeżeli natomiast chodzi o drugą przesłankę zwolnienia powoływaną przez skarżącego, tj. rażące naruszenie przez ojca skarżącego obowiązku alimentacyjnego i innych obowiązków rodzinnych, to jak wynika z uzasadnień decyzji organów obu instancji, organy nie kwestionowały wystąpienie tej przesłanki w rozpatrywanej sprawie (pkt 7). Organy uznały jednak, że zwolnienie z uwagi na tę przesłankę nie może nastąpić w przypadku, gdy zobowiązany jest w stanie uiszczać opłatę ze względu na wysokość osiąganych dochodów.

Zdaniem Sądu, odmiennie niż przyjmują to organy, nie znajduje podstaw prawnych pogląd, że nie jest dopuszczalne zwolnienie strony z odpłatności na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s, jeśli strona posiada środki finansowe wystarczające do poniesienia całości lub części opłaty. Przepis ten wyraźnie i wprost stanowi podstawę do zwolnienia "z tej opłaty częściowo lub całkowicie", a o rozmiarze udzielonej ulgi decydują okoliczności sprawy, w szczególności charakter i stopień naruszeń dokonanych wobec członków przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej (tak słusznie WSA w Lublinie w wyroku z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. II SA/Lu 651/22). Sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego rodziny nie może samodzielnie decydować o nieuwzględnieniu żądania zastosowania ulgi. Uzależniając zwolnienie skarżącego od wysokości osiąganych dochodów organy naruszyły art. 64 pkt 7 u.p.s.

Na uwagę zasługuje również wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji zwalniającej z odpłatności brata skarżącego z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Wprawdzie brat skarżącego osiąga niższe dochody niż skarżący, jednak ma jedno dziecko i jak wynika z uzasadnienia decyzji ponosi jedynie koszty utrzymania dziecka w wysokości uiszczanych alimentów, tj. w wysokości 1.200 zł miesięcznie. Organ nie oceniał natomiast zdolności brata skarżącego do ponoszenia całkowitej lub częściowej odpłatności za pobyt ojca w DPS z uwagi na osiągane przez niego dochody.

Należy też zaznaczyć, mając na uwadze zarzuty skargi, Sąd w sprawie o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty nie bada prawidłowości ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Nie uzasadnione są więc w niniejszym postępowaniu zarzuty skargi odnośnie nieustalenia kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS czy też odnośnie wysokości ustalonej opłaty.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe uwagi Sądu i dokona oceny wystąpienia przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s. oraz oceny charakteru i stopnia naruszenia obowiązków rodzinnych przez ojca skarżącego i wpływ ciężkości tych naruszeń na prawo do zwolnienia z odpłatności skarżącego. Wprawdzie organ działa w warunkach uznania administracyjnego, ale nadal zobowiązany jest do wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, analizy podnoszonych przez stronę argumentów i uzasadnienia, z jakich powodów podjął taką, a nie inną decyzję. Organ winien uwzględnić decyzję wydaną w stosunku do brata skarżącego i przeprowadzone w tej sprawie dowody, np. dowód z dokumentu przesłuchania matki skarżącego.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.