Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Bożena Marciniak Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w zakresie dotyczącym odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...], oznaczoną hipotecznie [...] dz. [...] i dz. [...], o łącznej powierzchni [...] w części dotyczącej powierzchni [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących [...] solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r., [...] (spadkobiercy dawnego właściciela) wystąpili o odszkodowanie za przejętą nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ip. [...].

Następstwo prawne po dawnym właścicielu nieruchomości ustalono na podstawie:

- postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] stycznia 2000 r. sygn. akt [...], na mocy którego spadek po [...], zmarłym dnia [...] października 1957 r. w [...], ostatnio stale zamieszkałym w [...], nabyła żona [...] i córka [...], po [...] części każda z nich, natomiast spadek po [...], zmarłej dnia [...] marca 1969 r. w [...], ostatnio stale zamieszkałej w [...], nabyła na mocy ustawy córka [...] w całości;

- postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2008r. sygn. akt [...], zgodnie z którym spadek po [...], zmarłej dnia [...] marca 2003 r. w [...], na podstawie ustawy nabyli: córki [...], po [...] części każda z nich oraz wnukowie [...] po [...] części każdy z nich.

Ponadto wskazano, że jak ze zgromadzonej dokumentacji, objęty roszczeniem grunt hip. [...] dz. [...], stanowi obecnie działki ew. z obrębu [...] o nr:

- [...] (odpowiednio [...]) - własność Miasta [...] - droga-ulica [...],

- [...] (odpowiednio [...]) - własność Miasta [...] - budynek mieszkalny o adresie [...],

- [...] (odpowiednio [...]) - własność Miasta [...] - tereny mieszkaniowe, podwórko przy budynku [...].

Decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...] Prezydent [...], po rozpatrzeniu w/w wniosku z dnia [...] lipca 2008 r., odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] oznaczoną hipotecznie [...] dz. [...] o łącznej powierzchni [...].

Od powyższej decyzji Prezydenta [...], tylko w części dotyczącej odmowy przyznania odszkodowania za grunt oznaczony aktualnie jako działka ew. nr [...], z obrębu [...], o łącznej pow. [...], odwołanie złożyli [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania skarżących utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r. W uzasadnieniu wskazano, że kwestię odszkodowań za nieruchomości przejęte dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy reguluje obecnie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym "przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego."

Wojewoda stwierdził, że ustalenia organu pierwszej instancji, w odniesieniu do przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości oraz oceny spełnienia przez nią przesłanki przeznaczenia pod budownictwo jednorodzinne, zasługują na uznanie ich za prawidłowe.

W kwestii drugiej przesłanki, tj. możliwości władania, przez dawnego właściciela, nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., organ I instancji orzekł, że utrata władztwa, dawnego właściciela [...], nad przedmiotową nieruchomością miała miejsce przed 5 kwietnia 1958 r.

Wskazano, że utratę faktycznego władztwa, przez poprzedniego właściciela, przed 5 kwietnia 1958 r. Prezydent [...] ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w Wydziale Archiwum Biura Organizacji Urzędu [...] w zespole akt WUiA sygn. [...]:

- dziennika budowy budynku mieszkalnego o aktualnym adresie [...], z którego wynika, że rozpoczęcie prac przy budowie budynku nastąpiło w dniu [...] stycznia 1953 r., a po wykonaniu wykopu roboty zostały przerwane do dnia [...] kwietnia 1953 r. z powodu braku dokumentacji. Ponadto w dzienniku widnieje zapis: " W związku z Uchwałą Rządu polecam: a) ogrodzić teren budowy od ul. [...] szczelnym parkanem (nieczytelne), b) uporządkować teren budowy, c) ogrodzić dół z wapnem. Powyższe należy wykonać do [...] czerwca 1953 r. Warszawa, dnia 1 czerwca 1953 r. " podpis i funkcja nieczytelna,

- podania Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego z dnia [...] czerwca 1954 r., skierowanego do Prezydium Rady Narodowej Wydział Inspekcji Budowlanej w [...], o zatwierdzenie projektu i wydanie pozwolenia na budowę budynku szkieletowego pięciopiętrowego mieszkalnego położonego przy ul. [...],

- warunków na wykonanie państwowych robót budowlanych związanych z wznoszeniem budynku mieszkalnego 5-piętrowego przy ul. [...], wydanych w dniu [...] października 1954 r. przez Wydział Inspekcji Budowlanej PRN w [...],

- podania Zjednoczenia Budownictwa Miejskiego z dnia [...] listopada 1954 r., skierowanego do Prezydium Rady Narodowej Wydział Inspekcji Budowlanej w [...], o wydanie pozwolenia na zajęcie, w związku z budową na terenie posesji ul. [...] chodnika od ulicy [...] wraz z częścią ulicy [...],

- protokołu oględzin terenu ulicznego i urządzeń przyległych do placu budowy [...], dokonanych w dniu [...] grudnia 1954 r.,

- kopii protokołu ostatecznego obioru robót tj. budowy budynku mieszkalnego przy ul. [...], sporządzonego przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych [...] w dniu [...] czerwca 1956 r., z którego wynika, że zakończenie robót budowlanych nastąpiło w dniu [...] maja 1956 r.

Ponadto podkreślono, że Prezydent [...] pozyskał również, od Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w [...], kopie dokumentacji dotyczącej wykonania podłączenia do sieci instalacji wodociągowej budowy przy ul. [...]. Termin wykonania prac przewidziano do dnia [...] kwietnia 1956 r., a jak wynika z projektu instalacji wodno-kanalizacyjnej L.P. [...] z [...] stycznia 1955 r., podłączenie do sieci zostało zaprojektowane do strony ulicy [...].

Wskazano również, że organ I instancji, w swojej decyzji, powołał się na pismo [...] Sp. z o.o. z dnia [...] grudnia 2008 r. - nr [...], w którym poinformowano, że budynek przy [...] wybudowano w 1956 r. oraz pismo Delegatury Biura Administracji i Spraw Obywatelskich w [...] z dnia [...] lutego 2018 r., przy którym przekazano kopię karty osobowej mieszkańca, wskazującą, że pierwszy lokator bloku [...] został zameldowany w dniu [...] sierpnia 1956 r.

W aktach sprawy znajdują się również zdjęcia lotnicze rejonu ulicy [...], wykonane w 1955 roku, nadesłane przez [...], które wskazują, że na nieruchomości objętej roszczeniem, był posadowiony budynek, a teren wokół stanowił teren budowy.

W opinii organu odwoławczego wskazane przez Prezydenta [...] dokumenty stanowią wystarczające dowody na poparcie tezy postawionej przez niego tj. o utracie możliwości faktycznego władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r.

Stwierdzono, że argument pełnomocnika stron, zawarty w odwołaniu, że dekret [...] nie przewidywał przejęcia gruntów na założenie podwórek w [...], jest bez znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż dokumenty zgromadzone, przez organ I instancji, w trakcie postępowania świadczą o tym, że obszar całej przejętej nieruchomości, w tym również grunt, na którym aktualnie znajduje się podwórko, przed 5 kwietnia 1958 r., stanowił teren budowy w związku z budową budynku mieszkalnego, w związku z tym były właściciel nie mógł tym gruntem władać. Jest oczywiste, że budowa wielokondygnacyjnych bloków musiała zajmować większy teren, niż ten, na którym ostatecznie posadowiono budynek. Powyższy teren stanowił zaplecze budowy.

W ocenie Wojewody organ I instancji słusznie orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] oznaczoną hipotecznie [...] dz. [...] o łącznej powierzchni [...], będącej własnością Skarbu Państwa, z uwagi na niespełnienie przesłanki wymienionej w art. 215 ust. 2 u.g.n, tj. utraty faktycznego władania nieruchomością po 5 kwietnia 1958 r.

Ponadto podniesiono, że z uwagi na zaskarżenie decyzji Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...] maja 2018 r. jedynie w zakresie, w jakim orzeczono w niej o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną aktualnie jako działka ew. nr [...] o łącznej pow. [...], należy stwierdzić, że w pozostałej części tj. w zakresie, w jakim orzeczono w niej o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną aktualnie jako działka ew. nr [...] (odpowiednio [...]) i działka ew. nr [...] (odpowiednio [...]), decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r. stała się ostateczna.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2018r. wnieśli [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci: obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego, przez co nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na względzie skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji z powodu wskazanego naruszenia, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, ponownego rozpatrzenia przedmiotowej sprawy oraz zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 poz. 2261) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018, poz. 1302) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2018 r. odmawiającą [...] przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ulicy [...] ozn. Hip. [...].

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem w ocenie Sądu zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy postępowania administracyjnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 215 ust.1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odszkodowanie może być przyznane min. za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W odniesieniu do powołanej przesłanki w orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie podnosi się, że użyte w ww. przepisie ustawy pojęcie " faktyczna możliwość władania" odnosi się do stanu faktycznego, a nie prawnego. Faktyczna możliwość władania obejmuje zatem te sytuacje, gdy poprzedni właściciel lub jego następca prawny mógł realnie korzystać z nieruchomości. Przy czym nie chodzi jedynie o efektywne korzystanie z nieruchomości, czyli czynienie użytku z gruntu, ale istnienie samej obiektywnej możliwości tego rodzaju korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku ( vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 listopada 1989 r. sygn. akt IV SA611/89, ONSA 1990/1/9) Hipoteza tej części normy prawnej obejmuje zatem tego rodzaju sytuacje, gdzie w następstwie działań faktycznych podjętych przez osoby trzecie (w tym podmioty publiczne) były właściciel po dacie - 5 kwietnia 1958 r. pozbawiony został realnej możliwości korzystania z gruntu.

Z akt sprawy wynika, że prace budowlane na przedmiotowej działce rozpoczęły się w 1953 r., chociaż Wydział Inspekcji Budowlanej PRN w [...] wydał dopiero w dniu [...] października 1954 r. warunki na wykonanie państwowych robót budowlanych związanych z wnoszeniem budynku mieszkalnego 5-piętrowego przy ulicy [...]. Zakończenie robót budowlanych nastąpiło w dniu [...] maja 1956 r., a pierwszy lokator bloku [...] został zameldowany w dniu [...] sierpnia 1956 r.. Bezsporne pozostawało, że przedmiotowa działka – ewidencyjna nr [...] o łącznej powierzchni [...] - znajduje się na tyłach budynku mieszkalnego, do którego wejście zlokalizowane zostało od strony ulicy [...].

Zatem, w ocenie Sądu organy nie zbadały przesłanki wynikającej z art.215 ust.2 u.g.n. dotyczącej faktycznej możliwości władztwa przedmiotową nieruchomością na datę 5 kwietnia 1958 r.. Organy obu instancji zakończyły bowiem analizę stanu faktycznego sprawy na etapie zakończenia procesu budowy budynków i jego zasiedlenia, co nie dało odpowiedzi na pytanie czy poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali po dniu 5 kwietnia 1958 r. pozbawieni faktycznej możliwości władania nią. W aktach sprawy znajduje się pismo z [...] lipca 1958 r. skierowane przez [...] do [...], do którego organy nie odniosły się, a którego treść sugeruje możliwość dysponowania przedmiotową nieruchomością przez jej właściciela po dacie wskazanej w ustawie. Sąd uznał wobec powyższego za przedwczesne rozstrzygnięcie organów obu instancji, wobec braku wyjaśnienia wskazanych, istotnych okoliczności stanowiących ustawowe przesłanki z art.215 ust.2 u.g.n..

Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach k.p.a..

Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił zatem zasadniczej w sprawie okoliczności – czy po okresie budowy poprzedni właściciele przedmiotowej nieruchomości odzyskali faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomością, a posługując się terminami ustawowymi – czy zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r..

W świetle podniesionych okoliczności faktycznych i prawnych należy uznać, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja poprzedzająca, zostały wydane z naruszeniem art. 7, 8, 9, 77 § 1 i 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.