Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A.D. na postanowienie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie.

Wojskowy Komendant Uzupełnień kartą powołania: seria P Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r., wydaną na podstawie art. 60 ust. 1 i 2, art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372 ze zm., dalej jako u.p.o.o.), będącą z mocy art. 60 ust. 1 u.p.o.o. - decyzją administracyjną, powołał A.D. do odbycia ćwiczeń wojskowych w Jednostce Wojskowej Nr [...] w terminie od dnia [...] do [...] czerwca 2022 r. Decyzja wraz z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia odwołania, doręczona została skarżącemu w dniu 21 kwietnia 2022 r.

Od powyższej decyzji pismem z dnia [...] maja 2022 r. (nadanym w polskim urzędzie pocztowym w dniu10 maja 2022 r.) A.D. wniósł odwołanie. W treści odwołania zwrócił się o zwolnienie go z odbywania ćwiczeń wojskowych z uwagi na podjętą przez niego działalność gospodarczą i związane z tym zobowiązania.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji Ośrodek Zamiejscowy działając na podstawie art. 134 w zw. z art. 129 § 2 i art. 124 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej jako k.p.a.) stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a., odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Stosownie zaś do treści art. 57 § 1 k.p.a., jeżeli początkiem terminu określonego w dniach jest pewne zdarzenie, przy obliczaniu tego terminu nie uwzględnia się dnia, w którym zdarzenie nastąpiło. Upływ ostatniego z wyznaczonej liczby dni uważa się za koniec terminu. Mając na uwadze fakt skutecznego doręczenia stronie karty powołania w dniu 21 kwietnia 2022 r. organ wskazał, iż termin do wniesienia odwołania upłynął dnia 5 maja 2022 r. Zatem odwołanie z [...] maja 2022 r., nadane w placówce operatora pocztowego w dniu 10 maja 2022 r., wniesione zostało z uchybieniem terminu, a co za tym idzie organ nie może rozpoznać sprawy merytorycznie, gdyż stanowiłoby to rażące naruszenie prawa. Jednocześnie organ zauważył, iż ani w treści odwołania, ani w odrębnym piśmie strona nie zawarła wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Przekroczenie zaś ustawowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia, skutkuje stwierdzeniem uchybienia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 134 k.p.a.

Jednocześnie organ wskazał na zmiany wynikające z wejścia w życie ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, dotyczące organów administracji publicznej i związane z tym przejęcie przez organ rozpoznający odwołanie kompetencji poprzedniego organu.

Od powyższego postanowienia A.D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., zarzucając organowi powołanie się jedynie na niedotrzymanie terminu odwołania nie biorąc pod uwagę przedstawionych pozostałych faktów. Skarżący podał, iż z dniem [...] stycznia 2022r. odszedł na emeryturę po 16 latach służby wojskowej i z dniem [...] marca 2022r. założył działalność gospodarczą co wiąże się z dużą ilością dodatkowych obowiązków co między innymi przyczyniło się do nieterminowego złożenia odwołania. Zdaniem skarżącego organ wydający postanowienie nie wziął po uwagę jego obaw o możliwość utraty podpisanych umów i kłopoty finansowe oraz nie biorąc pod uwagę jego sytuacji rodzinnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o umorzenie postępowania lub ewentualnie o oddalenie skargi. Organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Dalej zaś organ wyjaśnił, iż ze względu na odwołanie na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej z dniem 16 maja 2022 r. stanu epidemii organ nie zastosował trybu określonego w art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej jako ustawa COVID). Ponadto, uwzględniając termin ćwiczeń wojskowych zaplanowanych w okresie od [...] do [...] czerwca 2022 r. zawiadomienie strony o uchybieniu terminu oraz wyznaczenie jej dodatkowego 30 - dniowego terminu na złożenie wniosku o jego przywrócenie spowodowałoby brak możliwości wydania przez organ merytorycznego rozstrzygnięcia przed rozpoczęciem tych ćwiczeń.

Na marginesie organ zaznaczył, iż z pozyskanych przez organ informacji wynika, że strona nie stawiła się na wskazane ćwiczenia wojskowe, nie usprawiedliwiając jednocześnie przyczyn swojego niestawiennictwa.

Organ dodał, iż skarżący wystąpił również do Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji z wnioskiem o zwolnienie z ćwiczeń wojskowych w trybie § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz. U. poz. 950 ze zm.), znajdującego zastosowanie do ćwiczeń wojskowych w 2022 r. na podstawie art. 801 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. poz. 655). Organ ten nie przychylił się jednak do wniosku strony. Organ zwrócił przy tym uwagę na odrębność postępowania administracyjnego w przedmiocie powołania strony do odbycia ćwiczeń wojskowych od instytucji zwolnienia z tych ćwiczeń, które następuje w innym trybie i leży w kompetencjach innych podmiotów.

Uwzględniając upływ terminu ćwiczeń wojskowych - w ocenie organu - zachodzi podstawa z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. do umorzenia postępowania w całości z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Niezależnie od powyższego organ wyjaśnił swoją właściwość do rozpoznania sprawy wskazując na zmiany w zakresie struktury organów administracji wprowadzonych ustawą z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Zgodnie z treścią cyt. art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także rozstrzygające sprawę co do istoty (...).

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowiło postanowienie Szefa Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji Ośrodek Zamiejscowy z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez A.D. od wydanej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień karty powołania z dnia [...] kwietnia 2022 r. do odbycia przez skarżącego ćwiczeń wojskowych w terminie [...] czerwca 2022 r.

W pierwszej kolejności odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu o umorzenie postepowania sądowoadministracyjnego Sąd uznał, iż brak jest podstaw do umorzenie tego postępowania. Należy podkreślić, iż postawę do umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego w oparci o treść art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stanowi bezprzedmiotowość tego postępowania z przyczyn innych niż te wskazane w pkt 1 i 2 tj. poza przypadkiem cofnięcia skargi przez stronę oraz śmierci strony jeżeli przedmiot postepowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W tym miejscu zachodzi konieczność wskazania na różnicę pomiędzy bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego a bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, o którym mowa z kolei w art. 105 k.p.a. Postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie (wyrok NSA z 22.07.2014 r., II OSK 378/13, LEX nr 1582107). Przy czy podkreślić należy, iż Sąd rozpoznając skargę bada zgodność z prawem zaskarżonego aktu biorąc pod uwagę stan na dzień jego wydania. Czym innym jest natomiast bezprzedmiotowość w postępowaniu administracyjnym, którą organ może rozważyć w ramach postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, iż zarówno w chwili wniesienia skargi, jak i jej rozpoznania jej przedmiot istniał, zaskarżone postanowienie nie zostało bowiem wyeliminowane z obrotu prawnego. Z powyższych względów brak było postaw do umorzenia postępowania przed tutejszym Sądem.

Przechodząc zatem do merytorycznej oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, wskazać należy wpierw, na co zwrócił uwagę organ w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, iż z dniem 23 kwietnia 2022 r., czyli w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przed organem II instancji, weszła w życie ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 655, dalej jako u.o.o.) uchylając obowiązującą dotychczas u.o.p.o.o.( art. 823 u.o.o.).

Wyjaśnić należy, iż w myśl art. 801 ust. 2 u.o.o. karty powołania do odbywania ćwiczeń wojskowych wydane na podstawie ustawy uchylanej w art. 823 pkt 2 zachowują ważność. Do ćwiczeń wojskowych z udziałem żołnierzy rezerwy zaplanowanych na rok 2022 stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 3). Żołnierze rezerwy oraz osoby przeniesione do rezerwy niebędące żołnierzami rezerwy, którzy odbyli ćwiczenia wojskowe na podstawie przepisów dotychczasowych, z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stają się żołnierzami pasywnej rezerwy (ust. 4). Do powoływania i odbywania ćwiczeń w jednostkach przewidzianych do militaryzacji, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe, nie dłużej jednak niż do dnia 31 grudnia 2022 r. (ust. 5).

W świetle przepisów nowej u.o.o. zmianie uległa struktura organizacyjna organów administracji publicznej. Zgodnie bowiem z art. art. 777 ust. 3 u.o.o. wojewódzkie sztaby wojskowe, w tym również Wojewódzki Sztab Wojskowy, przekształciły się w Centralne Wojskowe Centrum Rekrutacji. Zniesiono również szefów wojewódzkich sztabów wojskowych (art. 777 ust. 1 pkt 1). Jak stanowi zaś art. 778 ust. 1 i 3 u.o.o., należności i zobowiązania wojewódzkich sztabów wojskowych stały się należnościami i zobowiązaniami Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, które wstąpiło we wszelkie prawa i obowiązki wojewódzkich sztabów wojskowych, bez względu na charakter stosunku prawnego, z którego te prawa i obowiązki wynikają.

Sprawy prowadzone przez szefów wojewódzkich sztabów wojskowych, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przejął natomiast Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (art. 779 ust. 2 tej ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny). Zgodnie zaś z § 2 ust. 3 pkt 15 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 kwietnia 2022 r. w sprawie Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji oraz wojskowych centrów rekrutacji (Dz. U. poz. 856), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 35 ust. 2 u.o.o., utworzono ośrodek zamiejscowy Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji, obejmujący terytorialnym zasięgiem działania województwo [...]. Powyższe oznacza, iż Centralne Wojskowe Centrum Rekrutacji Ośrodek Zamiejscowy stało się następcą prawnym Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego.

W tym zakresie zatem stwierdzić należało, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało przez organ właściwy rzeczowo i miejscowo.

Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 134 k.p.a. zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Na gruncie przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości, iż wniesione przez skarżącego odwołanie złożone zostało z uchybieniem ustawowego terminu, czego też sam skarżący nie kwestionuje w treści skargi. Zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, jak słusznie wskazał organ, decyzja organu I instancji (karta powołania) została skarżącemu doręczona, wraz z prawidłowym pouczeniem o sposobie i terminie zaskarżenia, w dniu 21 kwietnia 2022 r. Zatem termin do wniesienia odwołania upływał w istocie 5 maja 2022 r. Tymczasem odwołanie skarżący nadała w urzędzie pocztowym w dniu 10 maja 2022 r., a zatem po upływie ustawowego terminu do jego złożenia.

Jednak Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę uznał, iż mimo to zaskarżone postanowienie wydane zostało przez organ odwoławczy z uchybieniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Zdaniem Sądu skarżony organ pominął bowiem w przeprowadzonym postępowaniu treść art. 15 zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz.U. 2021 r., poz. 2095, ze zm., dalej jako ustawa COVID). W myśl tego przepisu w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego wskazanych terminów: 1)od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,2)do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,3)przedawnienia,4)których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,5)zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,6)do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1); w zawiadomieniu takim organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 k.p.a., prośbę o przywrócenie terminu wnosi się w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).

Przepis ten wszedł w życie i obowiązuje od 16 grudnia 2020 r. Co prawda rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 1027) z dniem 16 maja 2022 r. odwołano na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, na co zwrócił uwagę organ, wywodząc z tego wniosek o braku zastosowania w przedmiotowej sprawie tego przepisu. Sąd zwraca jednak uwagę, iż mimo odwołania stanu epidemii przepis art. 15 zzzzn2 ustawy COVID pozostaje w obrocie prawnym i nie został uchylony. Z uwagi na odwołanie stanu epidemii zmianie uległo jedynie jego zastosowanie. W tym zakresie zdaniem Sądu interpretacja ust. 1 cyt. przepisu wskazuje, iż ma on zastosowanie w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę terminu w okresie obowiązywania stanu epidemii. Zatem istotne dla zastosowania w/w przepisu jest, aby stwierdzenie uchybienia terminu do dokonania przez stronę m.in. czynności kształtujących jej prawa i obowiązku, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przez organem administracji publicznej, miało miejsce jeszcze w okresie kiedy obowiązywał stan epidemii. Przy czym zdaniem Sądu interpretując treść tego przepisu uznać należy, iż nie odnosi się to do stwierdzenia uchybienia terminu w ujęciu formalnoprawnym tj. wydania przez organ postanowienia stwierdzającego takie uchybienie. Taka interpretacja stałoby w sprzeczności z celem, dla którego analizowany przepis został powołany, a była nim ochrona praw stron, które dopuściły się uchybienia terminu w czasie trwania stanu epidemii. Zdaniem Sądu dla zastosowania tego przepisu zatem decydujące powinno być czy dopuszczenie się uchybienia terminu przez stronę nastąpiło w czasie trwania stanu epidemii, nie zaś moment wydania przez organ postanowienia w tym przedmiocie, które przecież wydane może zostać w różnym terminie. Przy ocenie zastosowania przepisu art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID w związku z odwołaniem stanu epidemii brane powinno być pod uwagę czy jeszcze w czasie stanu epidemii organ mógł stwierdzić dopuszczenie się przez stronę takiego uchybienia.

Na gruncie przedmiotowej sprawy nie budzi wątpliwości, iż do uchybienia terminu w zakresie złożenia przez skarżącego odwołania doszło jeszcze w czasie obowiązywania stanu epidemii, i też w czasie stanu epidemii jeszcze do organu wpłynęło odwołanie wniesione z uchybieniem terminu, a zatem organ mógł jeszcze w stanie epidemii stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W świetle powyższych rozważań zdaniem Sądu przepis art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID, wbrew ocenie organu, znajdował zastosowanie. Przy czym wpływ na zastosowanie przedmiotowego przepisu nie powinna mieć data wyznaczonych ćwiczeń wojskowych, w przeciwnym razie powyższe prowadziłoby do ograniczenia przysługujących stronie praw.

Cytowana wyżej regulacja wymagała zatem od organu poinformowania skarżącego o treści ww. przepisu, w tym o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także terminu do jego złożenia. Z brzmienia tego przepisu wynika bowiem, że szczególny tryb przywrócenia terminu uregulowany w ustawie COVID-19 jest dodatkową ochroną prawną dla stron w postępowaniu administracyjnym w przypadku niedochowania przez nie terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego zastrzeżoną dla terminów uchybionych w czasie trwania epidemii.

Analiza akt sprawy wskazuje, iż organ odwoławczy nie wystosował do strony powyższego zawiadomienia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę stan na dzień jego wydania przez organ, stwierdził, iż na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c c p.p.s.a. podlegał on uchyleniu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobligowany będzie uwzględnić zawartą w uzasadnieniu wyroku ocenę prawną oraz wskazania Sądu.