Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lipca 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2021 nr [...]

Decyzją z [...] lutego 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej: Kolegium lub organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej: Skarżący), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] grudnia 2021 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

Motywując odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium wskazało, iż organ I instancji uzasadnił swoje rozstrzygnięcie pobieraniem przez wnioskodawcę renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, pozostawaniem ojca wnioskodawcy w związku małżeńskim oraz powstaniem u niego niepełnosprawności dopiero po ukończeniu 69 roku życia.

Rozpatrując powyższe odwołanie Kolegium wskazało na stan prawny który zaistniał po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Na mocy powyższego wyroku orzeczono, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak wyjaśnił organ odwoławczy, w następstwie powyższego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie. Tym samym, organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe), mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Należy zatem uwzględniać niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. Stanowisko Kolegium w powyższym zakresie zostało dodatkowo poparte przywołanym w decyzji orzecznictwem sądów administracyjnych.

Wobec powyższego Kolegium uznało, że wiek, w jakim ustalono ojcu wnioskodawcy znaczy stopień niepełnosprawności, jak też pozostawanie przezeń w związku małżeńskim, w sytuacji przedłożenia zaświadczenia lekarskiego o złym stanie zdrowia małżonki oraz wniosków z przeprowadzonych wywiadów środowiskowym, pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak takiego prawa wynika bowiem z tego, że wnioskodawca ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Jak przyjął dalej organ odwoławczy owa niezdolność powstała w tożsamym okresie co ojca (2019 r .) i istniała na dzień złożenia wniosku oraz wydania zaskarżonej decyzji. Kolegium wyjaśniło w tym zakresie, iż całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona na podstawie znajdującego się w aktach Orzeczenia Lekarza ZUS z [...] maja 2019 r., gdzie ustalono, że istnieje "nadal", do [...] grudnia 2021r.).

W ocenie organu odwoławczego z art 17 ust. 5 u.ś.r. wynika, że wnioskodawca mógłby skutecznie ubiegać się o przyznanie wnioskowanego świadczenia tylko w jednym przypadku, a mianowicie wówczas, gdyby nie miał ustalonego prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W obecnej sytuacji wnioskodawca nie spełnia zatem wymogów wynikających z tego unormowania do tego, aby otrzymać wnioskowane świadczenie.

Kolegium wskazało na to, iż wnioskodawca od co najmniej 2019 r. jest uznawany za okresowo, całkowicie niezdolnego do pracy. Od 2019 r. pobiera tzw. rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i nie wykazał, aby od tego momentu podejmował jakiekolwiek zatrudnienie, albo odmówił przyjęcia pracy. Zdaniem organu odwoławczego nie sposób w tej sytuacji logicznie uznać, że istnieje niezbędny związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością podjęcia i sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Co więcej u wnioskodawcy już od 2018 r. istniała umiarkowana niepełnosprawność, tym bardziej nie wykazał on, że pomimo konieczności pozostawania w leczeniu pozostawał na rynku pracy. Wręcz przeciwnie z akt sprawy wynika (oświadczenie na k.35), że ostatnie zatrudnienie ustało w dniu [...] marca 2018 r. z uwagi na koniec umowy i po tej dacie wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia, zaś w tym roku został również uznany za niezdolnego do pracy. Wobec powyższego zdaniem Kolegium istnieją podstawy do odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepodejmowanie przez wnioskodawcę zatrudnienia nie ma żadnego związku z opieką nad niepełnosprawną ojcem, lecz jest wynikiem wystąpienia obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających zatrudnienie (pracę zawodową), które wystąpiły wcześniej niż kiedy wydano orzeczenie stwierdzające niepełnosprawność ojca w stopniu znacznym.

Pismem z [...] marca 2022 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącego zawnioskował o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano w szczególności, iż rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przyjęły, że skoro skarżący ma ustalone prawo do renty, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem pełnomocnika Skarżącego zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo renty, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do pobieranego świadczenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem li tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, W którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa, na podstawie wniosku pełnomocnika Skarżącego została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.) w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust 1 pkt 4 i ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia kompensacyjnego,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

Rozpatrując wniosek Skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy uznał, iż wnioskowane świadczenie nie przysługuje albowiem Skarżący pobiera świadczenie rentowe z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Nadto jak ocenił organ odwoławczy nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W pierwszej kolejności należy dostrzec, iż zaskarżona decyzja organu odwoławczego zapadła w dniu [...] lutego 2022 r., natomiast ze znajdującego się w aktach Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS wynika, że całkowita niezdolność do pracy u Skarżącego została określona do 31 grudnia 2021 r. Stąd nie sposób uznać aby Kolegium ponownie rozpatrując sprawę należycie wyjaśniło czy Skarżący jest uprawniony do tego rodzaju świadczenia. Przy czym jak wynika z treści uzasadnienia, właśnie fakt pobierania przez Skarżącego renty miał kluczowe znacznie dla treści zapadłej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził wprawdzie w tym zakresie, iż wnioskodawca "nie wskazuje czy otrzymuje świadczenia rentowe na dalszy okres", niemniej jednak to na organie administracji, stosownie do art. 7 k.p.a., ciążył obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zatem to rolą organu było wyjaśnienie czy Skarżący w dalszym ciągu pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a brak takich działań jawi się jako naruszenie zasad postępowania dowodowego, mogący mieć wpływ na wynik postępowania. Nie jest bowiem wykluczone, iż faktycznie w dacie rozstrzygania przez organ odwoławczy Skarżący nie był już uprawniony do pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy a także nie było u Skarżącego ograniczeń w możliwym zatrudnieniu wynikających z całkowitej niezdolności do podejmowania pracy.

Natomiast w zakresie opisanego przez organ odwoławczy braku związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym ojcem warto zauważyć, iż organ powinien był weryfikować nie tylko okoliczności w jakich doszło do rezygnacji z pracy zarobkowej przez wnioskodawcę w 2019 r. ale także to, czy w późniejszym okresie Skarżący nie był zmuszony do rezygnacji z pracy zarobkowej wobec zakresu opieki jakiej wymagał jego niepełnosprawny ojciec. Rezygnacja z konkretnej pracy w związku z własnym leczeniem nie oznacza, iż w późniejszym okresie Skarżący nie zabiegał o podjęcie innej pracy albo nie poszukiwał jej, wobec niemożności pogodzenia pracy zarobkowej z zakresem obowiązków niezbędnych w ramach opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Jeśli chodzi natomiast o stwierdzony u Skarżącego stopień niepełnosprawności w zakresie możliwości podejmowania pracy zarobkowej warto wskazać, iż zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o rehabilitacji do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej lub wymagającą czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych. Z kolei art. 5 pkt 2 tej ustawy stanowi, że orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1 (tj. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Dz. U. z 2002 r., poz. 504 - dalej: "ustawa emerytalna"), jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 12 ustawy emerytalnej, niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu (ust. 1). Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2). Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (ust. 3). Od zasady wskazanej w art. 12 ust. 2 ww. ustawy przewidziany został wyjątek. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 4 ustawy emerytalnej zachowanie zdolności do pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie stanowi przeszkody do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy. Oznacza to, że możliwość uznania całkowitej niezdolności do pracy jest wykluczona przy zachowaniu choćby ograniczonej zdolności do pracy, ale jedynie w tzw. normalnych (otwartych) warunkach pracy. Konieczność odniesienia się do normalnych (typowych) warunków pracy można uznać za pogląd utrwalony w piśmiennictwie (por. T. Bińczycka-Majewska, Wokół projektu zmian prawa rentowego, PiZS 1995 nr 5, s. 3; W. Koczur, Orzekanie o niezdolności do pracy dla celów rentowych (w:) B.M. Ćwiertniak (red.), Prawo pracy, ubezpieczenia społeczne, polityka społeczna. Wybrane zagadnienia, Opole 1998 s. 385; H. Pławucka, Niezdolność do pracy w przepisach prawa emerytalno-rentowego, PiZS 1998, nr 1, s. 4). Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2000 r. sygn. akt II UKN 134/00, OSNAPiUS 2002/15/369; z dnia 3 kwietnia 2003 r. sygn. akt II UK 206/02, M.P.Pr. - wkł. 2004 Nr 3, poz. 13; z dnia 7 października 2003 r. sygn. akt II UK 79/03, OSNP 2004/13/234; z dnia 13 października 2009 r. sygn. akt II UK 106/09, LEX nr 558589; z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. akt II UK 403/12, LEX nr 1350309).

W ocenie Sądu z przytoczonych wyżej regulacji i orzecznictwa wynika, że okazane przez Skarżącego orzeczenie organu rentowego nie daje podstaw do stwierdzenia jego absolutnej utraty zdolności do wykonywania pracy w warunkach określonych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 13 ust. 4 ustawy emerytalnej).

Mając powyższe na uwadze nie można wykluczyć, że Skarżący jako osoba posiadająca uprawnienie do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy mógł nie podejmować pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

W ocenie Sądu nie została też należycie wyjaśniona przez organy inna okoliczność istotna dla sprawy. Nie jest spornym, iż niepełnosprawny ojciec Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim. Wprawdzie z kopii dokumentu znajdującego na k.3 akt administracyjnych można odczytać, iż małżonka Skarżącego powinna prowadzić oszczędny tryb życia i ma zakaz dźwigania, niemniej jednak brak czytelności powyższego zaświadczenia, w tym w zakresie daty jego wydania oraz osoby podpisującej nie daje możliwości uznania go w stanie znajdującym się w aktach za wystarczający dla możliwości oceny sprawowania opieki przez żonę niepełnosprawnego.

W tym miejscu sąd zauważa, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, że nielegitymowanie się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności, w tym przede wszystkim zstępnemu osoby wymagającej opieki, sprawującemu faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, w sytuacji gdy małżonek osoby wymagającej opieki nie jest w stanie z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli, z uwagi na swój stan zdrowia lub wiek, skutecznie taką pomoc świadczyć osobie wymagającej opieki (por. Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 531/22). Dotychczas nie zostało wyjaśnione przez organy czy takie okoliczności zaistniały w badanej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.

W toku postępowania organy administracji winny uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wskazanym w niniejszym wyroku i rozstrzygać w sprawie przy uwzględnieniu wytycznych w nim zwartych. Przy czym organ I instancji winien mieć na względzie iż po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzającego, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności wiek powstania niepełnosprawności u osoby nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zakwestionowana przez Trybunał część przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Przywołane w uzasadnieniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych stronie: www.nsa.orzeczenia.gov.pl.