III SA/Wa 1242/16 - Wyrok

Data orzeczenia	2017-05-23	
Data wpływu	2016-04-18	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Anna Wesołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Długosz-Szyjko
Sławomir Kozik	
Symbol z opisem	6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych	
Hasła tematyczne	Egzekucyjne postępowanie	
Skarżony organ	Dyrektor Izby Skarbowej	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2014 nr 0 poz 1619; art. 13 par. 1, art. 18, art. 6 par. 1, art. 7 par. 2; Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054; art. 108 ust. 1; Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Dz.U. 2013 nr 0 poz 267; art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 144; Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia WSA Sławomir Kozik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2017 r. sprawy ze skargi B. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji oddala skargę	
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego W. [...] (NUS) wszczął postępowanie egzekucyjne w stosunku do Skarżącej, Spółki B. Sp. z o.o., z siedzibą w W., na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 1 października 2015r. nr [...] obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za okres 04-06, 08/2012r., w łącznej kwocie należności głównej 942.854.00 zł plus należne odsetki za zwłokę.

W celu realizacji należności [...] października 2015 r. NUS dokonał zajęcia należnych zobowiązanemu wierzytelności z rachunków bankowych i wkładów oszczędnościowych

Następnie organ egzekucyjny [...] października 2015 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej w R. Sp. z o.o. oraz w K. Sp. z o.o. SK.

R. Sp. z o.o. pismem z 20 października 2015 r. poinformowała o przyjęciu zajęcia do realizacji, natomiast K. Sp. z o.o. SK. pismem z 16 października 2015 r. poinformowała o nie uznaniu zajętej wierzytelności.

Pismem z 18 listopada 2015 r. Skarżąca wystąpiła do NUS o zwolnienie wierzytelności przysługujących jej od K. Sp. z o.o. Sp.K. oraz R. Sp. z o.o., z przeznaczeniem na wypłatę wynagrodzeń, składek na ubezpieczenia społeczne i podatku dochodowego od osób fizycznych, wskazując, że na dzień sporządzenia wniosku na jej rachunku bankowym nie było zablokowanych środków finansowych, które mogłyby zostać zwolnione na wypłatę zobowiązań z powyższych tytułów.

Postanowieniem z 18 grudnia 2015r. NUS odmówi! zwolnienia z egzekucji wierzytelności przysługujących Skarżącej od K. Sp. z o.o, Sp.K. oraz R. Sp. z o.o.

Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej w W. (DIS) postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie NUS.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia NUS wskazał art. 13 § 1 w związku z art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej :"ustawa egzekucyjna"), DIS zaś art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art., 18 i art. 13 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej.

Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organów obu instancji było ustalenie, że Skarżąca nie wykazała istnienia ważnego interesu jak ani możliwości prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła do tutejszego sądu skargę zarzucając organom naruszenie przepisów postępowania mające znaczący wpływ na wynik sprawy to jest :

1 art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie zaistniał ważny interes Skarżącej, a w konsekwencji brak jest przesłanek do zwolnienia z egzekucji administracyjnej wierzytelności przysługujących Skarżącej wobec K. oraz R.

2. art. 7 oraz art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej poprzez wydanie postanowienia z pominięciem istotnych elementów materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie co wywołało skutek w postaci przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia NUS i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest kwalifikacją obiektywną, a nie subiektywną. Oznacza to, że o tym czy w danej sprawie zaistniał ważny interes zobowiązanego decydują kryteria neutralne, a nie własne przekonanie zobowiązanego. W ocenie Skarżącej analizowane pojęcie obejmuje swym zakresem także sytuacje inne niż mające charakter nadzwyczajnych przypadków losowych, w tym sytuacje zwyczajne, powszechnie występujące o dużym znaczeniu z punktu widzenia działań zobowiązanego.

Podkreśliła, że taką sytuacją jest konieczność uregulowania zobowiązań wynikających ze stosunku pracy oraz zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym. Uniemożliwienie Skarżącej realizacji praw majątkowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, a które to w postaci środków pieniężnych miały zostać przekazane tytułem wynagrodzeń z umów o pracę oraz umów cywilnoprawnych narusza jej istotny interes. Bieżące regulowanie wskazanych zobowiązań ma obiektywnie ważne znaczenie, gdyż pozwala zachować ciągłość działań Skarżącej poprzez zabezpieczenie kapitału ludzkiego w prowadzonej działalności. Regulowanie zobowiązań pracowniczych stanowi bowiem bardzo ważny aspekt działalności każdego przedsiębiorcy. Regularne wywiązywanie się z nich przyczynia się do ograniczenia niestabilności zatrudnienia, a tym samym do efektywniejszego wykorzystania zasobów przedsiębiorstwa oraz terminowego wywiązywania się z bieżących zobowiązań względem kontrahentów. Ponadto terminowość w regulowaniu zobowiązań zabezpiecza przed powstawaniem dodatkowych kosztów w postaci odsetek. Z powyższego wynika, że Organ Egzekucyjny dokonując czynności w postaci zajęcia wyżej wymienionych wierzytelności skierował egzekucję do środków, które stanowią szczególnie istotny przedmiot w majątku Skarżącej, konieczny dla jej dalszej, właściwej działalności operacyjnej .

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – powoływana dalej jako "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Treść powyższego przepisu upoważniała zatem sąd do rozpoznania niniejszej sprawy w postępowaniu uproszczonym

Przedmiotem sporu jest ocena, czy organ nadzoru prawidłowo uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do zwolnienia spod egzekucji wierzytelności przysługujących Skarżącej od od K. Sp. z o.o, Sp.K. oraz R. Sp. z o.o.

Zgodnie z art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej "Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego". Jak podkreśla się w literaturze, uregulowana w powołanym przepisie instytucja zwolnienia z egzekucji służy respektowaniu interesów zobowiązanego i może być traktowana jako część szeroko pojmowanej zasady poszanowania minimum egzystencji (zob. Z. Leoński, Administracyjne postępowanie egzekucyjne, Węzłowe problemy, Poznań 2003, s. 80). Dla zwolnienia składnika majątkowego spod egzekucji konieczne jest spełnienie następujących przesłanek: 1) zwolnienie następuje na wniosek zobowiązanego; 2) istnienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu. Dodać też trzeba, że uregulowana w art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej instytucja zwolnienia składników majątkowych z egzekucji opiera się na uznaniu administracyjnym. Użyty w tym przepisie wyraz "może" oznacza, że zwolnienie, o którym mowa wyżej, nie jest obowiązkiem organu egzekucyjnego, lecz zostało pozostawione uznaniu organu. Przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda nie oznacza jednak dowolności przy wydawaniu rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. Zgodnie z poglądami doktryny, jak i ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, konstrukcja "uznania administracyjnego" oznacza, że wypełnienie tych przesłanek nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do zastosowania zwolnienia, a jedynie stwarza mu taką możliwość. Obowiązkiem organu rozpoznającego wniosek jest natomiast dokładne ustalenie stanu faktycznego oraz szczegółowe odniesienie się do niego w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 5 listopada 2009 r., I SA/G1 689/09, wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA www.orzeczenia.nsa.gov.pl)).

W niniejszej sprawie Skarżąca składając wniosek o zwolnienie spod egzekucji ograniczyła się do wskazania, że na dzień jego złożenia na jej rachunkach bankowych nie żadnych zablokowanych środków, które mogłyby zostać zwolnione na wypłatę zobowiązań z tytułu umów o pracę, umów zlecenia, składek ZUS oraz podatku dochodowego od osób fizycznych. Na etapie zażalenia Skarżąca wskazała, że w jej ocenie pod pojęciem ważnego interesu strony rozumieć można również konieczność uregulowania zobowiązań wynikających ze stosunku pracy oraz zobowiązań o charakterze publicznoprawnym.

Sąd wyjaśnia w tym miejscu że zarówno organ egzekucyjny jak i organ nadzoru w wydanych postanowieniach ustosunkowali się do przywołanej przez Skarżącą przyczyny złożenia wniosku o zwolnienie spod egzekucji.

NUS wyjaśnił, że zaległości Skarżącej wynikają z ostatecznej decyzji wydanej na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054 ze zm.). jak również wyjaśnił, że zwolnienie spod egzekucji zajętych wierzytelności w znacznym stopniu ograniczyłoby możliwość zaspokojenia wierzycieli i oznaczałoby akceptację dla finansowania bieżących działań Skarżącej z należnych budżetowi środków. Podkreślił jednocześnie, że ważny interes strony to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest ona wstanie uregulować zaległości podatkowych, a zwolnienie spod egzekucji określonego składnika majątkowego stanowi odstępstwo od sposobu postępowania wierzycieli w przypadku uchylenia się przez zobowiązanych od realizacji ciążących na nich obowiązków, zatem okoliczności uzasadniające takie zwolnienie muszą być równie wyjątkowe.

DIS wskazał, że powołane przez Skarżąc okoliczności są niewątpliwie istotne z jej punktu widzenia, jednak nie przesądzają o istnieniu po jej stronie obiektywnie ważnego interesu w tym biorąc pod uwagę fakt, że K. Sp. z o.o. SK. nie uznał zajętej wierzytelności.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela powyższe stanowisko organu. Niewątpliwie, z punktu widzenia Skarżącej istotne jest zapewnienie płynności finansowej oraz regulowanie zobowiązań pracowniczych oraz zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym jak również tych o charakterze publicznoprawnym. Sąd wyjaśnia w tym miejscu jednak, że pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym jego przekonaniem o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (por. wyrok NSA z 16 października 2009 r., II FSK 789/08). Nie można również zapominać, że egzekucja została skierowana w stosunku do majątku Skarżącej właśnie w celu wyegzekwowania należności o charakterze publicznoprawnym, to jest należności z tytułu określonej w ostatecznej decyzji z dnia [...] sierpnia 2015 r. kwoty podatku do zapłaty o którym mowa w art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za kwiecień, maj, czerwiec oraz sierpień 2012 r.

Następnie wskazać należy, że z dniem 21 listopada 2013 r. zmieniona została znacznie treść art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej m.in. pozbawiono wierzycieli prawa do wnoszenia zażaleń na postanowienia organu egzekucyjnego oraz do wyrażania zgody na wyłączenie spod egzekucji składnika majątkowego.

Za wyrażanymi w doktrynie poglądami trzeba przyjąć, że skoro ustawodawca nie zabezpiecza obecnie interesów wierzyciela, uzależniając od jego zgody możliwość pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji, to okolicznościom związanym z ważnym interesem zobowiązanego można przeciwstawiać okoliczności związane z interesem wierzyciela. W szczególności niemożność zaspokojenia wierzyciela może być rozpatrywana w kontekście ważnego interesu zobowiązanego (zob. P. Przybysz, P. Marek. Art. 13. W: Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VII. Wolters Kluwer, 2015).

Zachowuje zatem aktualność pogląd, że zobowiązany musi nie tylko przedstawić argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., I SA/Łd 997/07). W opinii Sądu, za takim rozumieniem art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej przemawia wykładnia celowościowa. Podkreślić należy w tym miejscu, że zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji (zob. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12).

Podkreślić zatem należy, że organy egzekucyjne, korzystając z instytucji uregulowanej w art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej, muszą mieć na uwadze również interes społeczny. Artykuł 7 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej stanowi bowiem, że: "W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". W przypadku egzekucji interes społeczny należy upatrywać jako prawny obowiązek organów administracji publicznej dochodzenia należnych państwu lub jednostkom samorządu terytorialnego dochodów w ramach egzekucji, o czym wprost stanowi art. 6 § 1 ustawy egzekucyjnej. (Kijowski, Dariusz Ryszard. Art. 13. W: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II. LEX, 2015.).

Składając wniosek o zwolnienie spod egzekucji Skarżąca nie wykazała, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych. Z uzasadnienia postanowienia NUS wynika natomiast, że należności Skarżącej są zaspakajane jedynie poprzez realizację zajęć wierzytelności przez R. Sp. z o.o.

Uwzględniając zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym podniesioną przez Skarżącą okoliczność, że na zajętym przez organ egzekucyjny rachunku bankowym nie było żadnych środków, uznać należy, że organy prawidłowo uznały, iż zwolnienie spod egzekucji wierzytelności wobec Spółki R. Sp. z o.o. oznaczałoby brak jakichkolwiek możliwości zaspokojenia należności publicznoprawnych w drodze egzekucji z innych składników majątkowych.

Wobec powyższego w ocenie Sądu organy obu instancji postąpiły prawidłowo uznając, że na przeszkodzie zwolnieniu zajętej wierzytelności stała również konieczność uwzględnienia możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Wobec poczynionych ustaleń zwolnienie z egzekucji składników majątku w postaci zajętych wierzytelności równałoby się niemożności wyegzekwowania ciążących na Skarżącej zaległości podatkowych, co oznaczałoby zgodę na bezskuteczność egzekucji. Takie postępowanie należałoby uznać za sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego, który na mocy art. 7 § 2 (w związku z art. 6 § 1) ustawy egzekucyjnej jest zobligowany, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Wynikający z art. 7 § 2 ustawy egzekucyjnej wymóg stosowania w takim wypadku najłagodniejszego środka egzekucyjnego dotyczy jednak wyłącznie takiej sytuacji, gdy istnieje możliwość wyboru pomiędzy kilkoma środkami egzekucyjnymi, zapewniającymi realizację celu postępowania egzekucyjnego. Także w orzecznictwie dotyczącym art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej podkreśla się, iż przepis ten ma na celu ochronę zobowiązanego, jednakże nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10, wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl)

Sąd stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie, zarówno ustalenie stanu faktycznego, jak i jego analiza, były przeprowadzone prawidłowo. W przedmiocie wniosku Skarżącej zebrano bowiem wystarczający materiał dowodowy, którego zbadanie pozwoliło na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Także uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wskazanie okoliczności, które zadecydowały o zajęciu takiego stanowiska. Nie można więc – jak twierdzi Skarżąca – przypisać organowi egzekucyjnemu i organowi nadzoru dowolności w ich działaniu.

Podsumowując sąd stwierdza, ze w niniejszej sprawie, Skarżąca nie wykazała, że wystąpiła przesłanka w postaci "ważnego interesu", o której mowa w art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej. W opinii Sądu, nie doszło zatem w sprawie do naruszenia art. art. 7, art.77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, ani też do naruszenia art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, zarzuty skargi należało uznać za bezzasadne. Według Sądu, organ nadzoru prawidłowo zastosował art. 13 § 1 ustawy egzekucyjnej i zasadnie orzekł o utrzymaniu w mocy postanowienia organu egzekucyjnego na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. W tym stanie rzeczy, Sąd był zobligowany oddalić skargę o w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.