Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi J.F. na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt II GSK 3/23 w sprawie ze skargi kasacyjnej J.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 844/22 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia 22 lutego 2022 r. nr DTD-4.4400.1.0713.2020.14 w przedmiocie udzielenia odstępstwa od warunków technicznych pojazdu postanawia: oddalić skargę.

W piśmie z 6 czerwca 2023 r. J.F. (dalej: skarżący) złożył skargę na przewlekłość postępowania w sprawie z jego skargi kasacyjnej, zarejestrowanej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) pod sygn. akt II GSK 3/23, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 września 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 844/22 w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Ministra Infrastruktury z 22 lutego 2022 r. w przedmiocie udzielenia odstępstwa od warunków technicznych pojazdu.

Skarżący wniósł o stwierdzenie, że w postępowaniu przed NSA doszło do naruszenia prawa skarżącego do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, przyznanie skarżącemu od Skarbu Państwa sumy pieniężnej w wysokości 10 000 zł oraz o zwrot kosztów procesowych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) przekazał NSA akta sprawy wraz ze skargą kasacyjną z 29 grudnia 2022 r, a zatem bezczynność NSA w sprawie wynosi już pięć miesięcy (do dnia wniesienia pisma z 6 czerwca 2023 r.). Skarżący zarzucił, że postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone jest w sposób opieszały i przewlekły, trwa dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz narusza prawo skarżącego do terminowego rozpoznania sprawy. Skarżący wskazał, że sprawa zawisła przed NSA nie należy do kategorii trudnych, a okoliczności faktyczne i prawne istotne dla sprawy zostały już wyjaśnione w objętym skargą kasacyjną wyroku WSA z 12 września 2021 r.

Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego skarżący podniósł, iż przepisy nie precyzują jaki czas stanowi o nieuzasadnionej zwłoce, ale rozstrzygnięcie powinno zostać wydane we właściwym czasie, bez opóźnień oraz bez przymiotu wadliwości. Terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd należy oceniać w kontekście okoliczności konkretnej sprawy. Skarżący wskazał, że w ocenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przewlekłość postępowania w Polsce stanowi problem systemowy, jest sprzeczna z przyjętymi standardami, a sądy przyznają z tytułu przewlekłości postępowań zbyt niskie zadośćuczynienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga na przewlekłość postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2018 r. poz. 75; dalej: ustawa), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy. Takie działanie organu państwa zostało w przywołanej ustawie zdefiniowane jako przewlekłość postępowania. Aby stwierdzić, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy ocenić w szczególności terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (...). Należy przy tym uwzględnić łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (art. 2 ust. 2 ustawy).

Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Pewna wskazówka wynika jednak z art. 14 ust. 1 cyt. ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. Należy jednak równocześnie zaznaczyć, że z samego faktu, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy, nie można wywodzić, że wystąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu cyt. ustawy (por. postanowienia NSA z: 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19, 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II OPP 27/11; 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13; 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14; 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest bowiem pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania (por. NSA w postanowieniu z 10 lipca 2013 r., sygn. akt I FPP 12/13). Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakim mowa w ustawie z 17 czerwca 2004 r. Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia.

W doktrynie zwraca się uwagę, że jeśli ustawa nie zawiera żadnych wskazówek co do długości określonych czynności czy stadiów postępowania, należy się odwołać do wiedzy wynikającej z praktyki, orzecznictwa sądów lub przeciętnej długości postępowania w podobnych sprawach (P. Górecki, S. Stachowiak, P. Wiliński, Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego. Komentarz, Lex 2010).

Ponadto podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ocena, czy na gruncie konkretnej sprawy wystąpiła przewlekłość postępowania, nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu obowiązujących zasad rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach (por. m.in. postanowienia NSA z: 21 sierpnia 2020 r., sygn. akt I GPP 9/20; 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II FPP 18/19; 5 września 2019 r., sygn. akt II GPP 4/19; 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OPP 53/19; 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II GPP 1/19). Obowiązek ten wynika z § 26 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 lipca 2020 r. – Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz.U. z 2020 poz. 1202). W przepisie tym przewidziane zostały co prawda wyjątki od powyższej zasady, jednak niniejsza sprawa nie należy do kategorii spraw rozpoznawanych poza kolejnością wpływu. Należy ponadto zaznaczyć, że skarżący nie złożył wniosku o przyspieszenie rozpoznania sprawy, co w przypadku jego uwzględnienia, mogłoby spowodować rozpoznanie sprawy z wyprzedzeniem innych spraw (§ 26 ust. 5 Regulaminu).

Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając powyższe okoliczności i poglądy orzecznictwa i doktryny przywołane powyżej, uznał, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania.

Skarga kasacyjna została wniesiona 5 grudnia 2022 r. (data wpływu na Biuro Podawcze WSA w Warszawie). Zarządzeniem z 6 grudnia 2022 r. WSA zarejestrował skargę kasacyjną, zweryfikował jej wymogi formalne, następnie zarządził przekazanie jej odpisu pełnomocnikowi organu oraz przekazał akta sędziemu sprawozdawcy celem zapoznania się ze skargą kasacyjną oraz rozważenie możliwości zastosowania art. 179a p.p.s.a. W dniu 21 grudnia 2022 r. wpłynęła odpowiedź Ministra Infrastruktury na skargę kasacyjną, w której organ wniósł o jej oddalenie w całości. Wobec niestwierdzenia braków formalnych, zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału VI WSA w Warszawie z 27 grudnia 2022 r. akta sprawy zostały przekazane do NSA (data przekazania akt), gdzie skarga kasacyjna została zarejestrowana pod sygn. akt II GSK 3/23 i skierowana do rozpoznania według kolejności wpływu – zarządzenie z 5 stycznia 2023 r. Pismem z 26 kwietnia 2023 r. (data wpływu) skarżący wniósł do WSA zapytanie o dalszy bieg wniesionej skargi kasacyjnej, na co w dniu 4 maja 2023 r. otrzymał odpowiedź, że akta sprawy zostały przekazane do NSA, gdzie skarżący może uzyskać dalsze informacje o sprawie.

Z informacji uzyskanych z sekretariatu Wydziału II Izby Gospodarczej NSA wynika, że na chwilę obecną czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie wynosi ponad 3 lata od jej wniesienia. Od wniesienia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie upłynęło zaś siedem miesięcy, natomiast od przekazania sprawy do NSA celem jej rozpoznania sześć miesięcy. Sprawa nie oczekuje więc na rozpoznanie dłużej niż inne sprawy w Wydziale II Izby Gospodarczej NSA. Podkreślenia przy tym wymaga, że czas oczekiwania na rozpoznanie sprawy nie jest zależny od Sądu, lecz od ilości składanych skarg kasacyjnych. W tym miejscu należy podkreślić, że zgodnie z § 26 ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego sprawy wyznaczane są według kolejności wpływu, a sprawa o sygn. akt II GSK 3/23, której dotyczy skarga na przewlekłość postępowania nie należy do wymienionych w Regulaminie wyjątków od tej zasady. Zatem sprawa skarżącego oczekuje na wyznaczenie terminu posiedzenia według kolejności wpływu. Warto również podkreślić, iż subiektywna ocena skarżącego w kwestii stopnia trudności zagadnienia będącego przedmiotem postępowania, jak również fakt, iż w innej sprawie o tożsamym przedmiocie, której stroną był skarżący zapadł już prawomocny wyrok, gdzie zostały wyjaśnione istotne okoliczności faktyczne i prawne – zdaniem skarżącego – również dla przedmiotowej sprawy, nie stanowi podstaw, aby stwierdzić przewlekłość prowadzonego przed NSA postępowania.

Z uwagi na to, że czas oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej trwa do chwili orzekania w sprawie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania mniej niż trzy lata od chwili przekazania akt NSA po podjęciu przez WSA wskazanych wyżej czynności, co jest uzasadnione niezależnymi od sądu okolicznościami, to nie można było uznać, że w sprawie wystąpiła przewlekłość.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy postanowił jak w sentencji.