Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/98/2022, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala

Zaskarżoną przez A. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/98/2022, wydaną na podstawie art. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r, poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy T. z dnia 7 lutego 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką W. J.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 20 października 2021 r. Wójt Gminy T. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z koniecznością opieki nad matką.

Decyzją z dnia 16 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium zwróciło uwagę na błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz na niewykazanie, że w niniejszej sprawie zachodzi bezpośrednio związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. Wójt Gminy T., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że skarżąca ma siostrę D., która pracuje na 3/4 etatu i może podjąć się częściowej opieki nad matką, odciążając skarżącą. Nadto matka skarżącej ma pięcioro wnucząt, które mogłyby pomóc w opiece nad babcią, lecz tego nie robią.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca, działając przez pełnomocnika, zarzuciła organowi pierwszej instancji dokonanie błędnej wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nadto naruszenie przepisów postepowania – artykułów: 7, 8, 9, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i przyjęcie, że córce osoby wymagającej opieki, pomimo posiadanych dzieci, nie przysługuje prawo do przedmiotowego świadczenia i zwalnia organy od podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że w dniu 27 sierpnia 2021 r. do organu pomocowego wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 6 kwietnia 2005 r., wydanym na stałe o znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdzającym, że niepełnosprawność datuje się od 1968 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od lutego 2005 r.

Organ ustalił, że matka skarżącej od wczesnego dzieciństwa choruje na Heinego Medina. W wyniku choroby w wieku 20 lat doszło do amputacji kończyny na poziomie podudzia lewego. W lipcu 2021 r. z doszło do złamania podkrętarzowego kości udowej lewej. Ponadto zmaga się ona z nadciśnieniem tętniczym, hypercholesterolomią, dną moczanową. Przez 27 lat pracowała jako krawcowa w T. Obecnie pobiera emeryturę wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym oraz świadczeniem uzupełniającym. Jest osobą leżącą, nie jest w stanie samodzielnie poruszać się, porusza się tylko przy pomocy wózka inwalidzkiego. Wymaga pomocy przy takich czynnościach jak poranna higiena, zmiana pampersów, ubieranie przygotowywanie i podawanie posiłków, które samodzielnie spożywa, podawanie leków, wizyty lekarskie. Opiekę nad nią sprawuje skarżąca. Pięcioro wnucząt nie angażuje się w opiekę. Kolejna córka D. nie jest w stanie sprawować całodziennej opieki nad matką z uwagi na pracę zawodową. Natomiast odwiedza ją w weekendy i wówczas pomaga w sprawowaniu opieki.

Skarżąca oświadczyła, że z uwagi na konieczność zaopiekowania się matką, której stan uległ pogorszeniu, zrezygnowała z pracy (ostatnie zatrudnienie w firmie S. Spółka Jawna w okresie od 24 kwietnia 2021 r. do 31 lipca 2021 r.; obecnie skarżąca zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku).

W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ pomocowy przeprowadził w dniu 18 stycznia 2022 r. wywiad środowiskowy ustalając, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz matką. Jak podała, pracę zawodową wykonywała do 31 lipca 2021 r. ponieważ potrzebowała kilka dni by pozałatwiać swoje sprawy zawodowe. W czasie tego okresu opiekę nad matką sprawował jej mąż. Matka przed pobytem w szpitalu była osobą chodzącą w związku z czym była w stanie samodzielnie funkcjonować. Sytuacja się zmieniła, kiedy doszło do upadku, w wyniku którego doszło do złamania kości udowej i braku możliwości przywrócenia jej stanu zdrowia sprzed tego zdarzenia. Na obecną chwilę jest osobą leżącą, całkowicie uzależnioną od osób drugich. Wymaga pomocy przy toalecie, podkładaniu basenu, kąpieli, przygotowaniu i podawaniu posiłków, przebieraniu, dawkowaniu leków, sprzątaniu, umawianiu wizyt lekarskich i załatwianiu spraw urzędowych.

Organ pozyskał informację dotyczącej oceny pacjenta wg skali Barthel, w której oceniono stan matki skarżącej jako średnio ciężki oraz zaświadczenie lekarskie z dnia 4 stycznia 2022 r. stwierdzające, że jest ona po leczeniu szpitalnym z powodu złamania uda lewego/lipiec 2021 r.; W 18 roku życia miała miejsce amputacja podudzia lewego w przebiegu choroby Heinego-Medina. Leczona również z powodu nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych i zmian zwyrodnieniowych stawów. Obecnie leżąca, wymaga całodobowej opieki innych osób, nie rokuje powrotu do zdrowia.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Nadto czynności takie jak pomoc w ubieraniu osoby wymagającej opieki, dojściu do łazienki, umyciu, zmianie pieluchomajtek, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, mierzenie ciśnienia, wożeniu do lekarzy, realizacji recept, asyście poruszaniu się po domu i przy wyjściu na spacer nie stanowi stałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, co wynika wprost z akt sprawy. Matka jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2005 r. W związku ze złamaniem kości udowej W. J. została wypisana ze szpitala w dniu 23 lipca 2021 r. Natomiast skarżąca była zatrudniona do 31 lipca 2021 r., a stosunek pracy ustał

w związku z upływem czasu, na który była zawarta umowa. Zatem to nie opieka nad matką była bezpośrednim powodem rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej.

Kolegium podkreśliło, że samo sprawowanie opieki, czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z opisanego wyżej zakresu opieki oraz oceny stanu zdrowia wg skali Barthel wynika, że stan zdrowia jest średnio ciężki, a opieka sprowadza się w większości właśnie do pomocy w czynnościach dnia codziennego, które zapewne znacznie ograniczają, jednakże nie wykluczają podjęcia przez skarżącą dalszej pracy chociażby w niepełnym zakresie czasu, a to warunkuje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od 2005 r. i dotychczas była w stanie samodzielnie funkcjonować. W związku ze złamaniem kości udowej obecnie (co za każdym razem podkreśla skarżąca oraz organ) jest osobą leżącą, jednakże z akt sprawy poza ograniczeniami w przemieszczaniu się nie wynika, aby była osobą niekomunikatywną, samodzielnie spożywa posiłki, niezależna w myciu twarzy, zębów, przy korzystaniu z toalety potrzebuje trochę pomocy, przy ubieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę bez pomocy, panuje nad potrzebami fizjologicznymi. W opiece nad matką skarżącej pomaga siostra D., która odwiedza ją w weekendy.

Kolegium podniosło, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co więcej, realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Kolegium stan faktyczny sprawy uzasadnia ocenę, że bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:

1) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji poprzez:

- niewłaściwe przyjęcie przez Kolegium, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2) art. 6, 8, 9, 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkowało odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej nie tkwią kwalifikowane wady skutkujące stwierdzeniem nieważności, czy wznowieniem postępowania. Sąd nie stwierdził też naruszenia ani przepisów prawa materialnego, ani procesowego skutkujące ich uchyleniem.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, która orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 6 kwietnia 2005 r., wydanym na stałe o znacznym stopniu niepełnosprawności stwierdzającym, że niepełnosprawność datuje się od 1968 r., a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności od lutego 2005 r.

Wobec tego w pełni zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, które zasadnie podniosło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że za błędne uznać należało stanowisko organu pierwszej instancji, iż w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, to mogło to stanowić podstawę do odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć bowiem pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W tym zakresie stanowisko organu pierwszej instancji istotnie było nieprawidłowe.

Zdaniem Sądu nieuzasadnione są zarzuty postawione Kolegium – naruszenia przepisów postępowania - art. 6, 8, 9, 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, a w konsekwencji również i zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – poprzez jego niewłaściwą wykładnię i zastosowanie.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a rezygnacją z pracy, nie istnieje związek przyczynowo – skutkowy uzasadniający przyjęcie, że skarżącej powinno zostać przyznane prawo do przedmiotowego świadczenia.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela więc to stanowisko Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Podkreślić należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205)..

Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

Zdaniem Sądu prawidłowa była ocena Kolegium, że w tym wypadku zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje skarżąca przy matce nie jest aż tak absorbujący, że wyklucza podjęcie przez nią pracy lub innego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

System świadczeń rodzinnych został bowiem tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Z ustaleń przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego w dniu 29 września 2021 r. wynika, że matka skarżącej od wczesnego dzieciństwa choruje na Heinego-Medina. W wyniku choroby w wieku 20 lat doszło do amputacji kończyny na poziomie podudzia lewego. W lipcu 2021 r. z doszło do złamania podkrętarzowego kości udowej lewej. Ponadto zmaga się ona z nadciśnieniem tętniczym, hypercholesterolomią, dną moczanową. Przez 27 lat pracowała jako krawcowa w T. Obecnie pobiera emeryturę wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym oraz świadczeniem uzupełniającym. Jest osobą leżącą, nie jest w stanie samodzielnie poruszać się, porusza się tylko przy pomocy wózka inwalidzkiego. Wymaga pomocy przy takich czynnościach jak poranna higiena, zmiana pampersów, ubieranie przygotowywanie i podawanie posiłków, które samodzielnie spożywa, podawanie leków, wizyty lekarskie. Opiekę nad nią sprawuje skarżąca. Pięcioro wnucząt nie angażuje się w opiekę. Kolejna córka D. nie jest w stanie sprawować całodziennej opieki nad matką z uwagi na pracę zawodową. Ponadto ma trudną sytuację finansową, gdyż spłaca kredyt. Natomiast odwiedza ją w weekendy i wówczas pomaga w sprawowaniu opieki.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy organ pomocowy przeprowadził w dniu 18 stycznia 2022 r. wywiad środowiskowy ustalając, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz matką. Jak podała, pracę zawodową wykonywała do 31 lipca 2021 r. ponieważ potrzebowała kilka dni by pozałatwiać swoje sprawy zawodowe. W czasie tego okresu opiekę nad matką sprawował jej mąż. Matka przed pobytem w szpitalu była osobą chodzącą w związku z czym była w stanie samodzielnie funkcjonować. Sytuacja się zmieniła, kiedy doszło do upadku, w wyniku którego doszło do złamania kości udowej i braku możliwości przywrócenia jej stanu zdrowia sprzed tego zdarzenia. Na obecną chwilę jest osobą leżącą, całkowicie uzależnioną od osób drugich. Wymaga pomocy przy toalecie, podkładaniu basenu, kąpieli, przygotowaniu i podawaniu posiłków, przebieraniu, dawkowaniu leków, sprzątaniu, umawianiu wizyt lekarskich i załatwianiu spraw urzędowych.

Mając powyższe ustalenia organów prowadzących postępowanie w niniejszej sprawie zgodzić się więc należało z oceną Kolegium charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą przy niepełnosprawnej matce, że ich rzeczywisty zakres nie jest na tyle obciążający skarżącą, by uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd zdaje sobie sprawę, że sytuacja zdrowotna matki i związane z tym jej funkcjonowanie na co dzień, jest trudna, ale zgromadzony materiał dowodowy, w tym dostarczone przez skarżącą organowi prowadzącemu postępowanie dokumenty, na chwilę wydawania zaskarżonej decyzji, nie odzwierciedlają takiego stanu zdrowotnego matki skarżącej, który by całkowicie wykluczał, jak trafnie oceniło Kolegium, podjęcie przez skarżącą zatrudnienia.

Sąd podziela więc powyższą ocenę Kolegium, że czynności takie jak pomoc w ubieraniu, dojściu do łazienki, umyciu, zmianie pieluchomajtek, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, mierzenie ciśnienia, wożeniu do lekarzy, realizacji recept, asyście poruszaniu się po domu i przy wyjściu na spacer, nie stanowi "stałej" opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tak absorbującej skarżącą w czasie, że niweczącej w ogóle zatrudnienie skarżącej.

Skarżąca w pismach procesowych konsekwentnie podnosi, że stan zdrowotny matki uległ pogorszeniu po złamaniu przez nią kości udowej i to na tyle, że brak jest możliwości przywrócenia jej stanu zdrowia sprzed tego zdarzenia. Dotąd bowiem, pomimo choroby Hainego-Medina (i amputacji kończyny lewej na wysokości podudzia), była osobą chodzącą w związku z czym była w stanie samodzielnie funkcjonować, a teraz jest osobą leżącą i wymaga pomocy w toalecie, przy kąpieli, przygotowywaniu posiłków i kontroli ich spożywania (zob. pismo procesowe skarżącej z dnia 12 stycznia 2022 r.). Pomimo dołączenia przez skarżącą i jej pełnomocnika do tego pisma kopii zaświadczenia lekarskiego, wystawionego przez lekarza rodzinnego, w którego to treści stwierdzono, że matka skarżącej "Obecnie leżąca, wymaga całodobowej opieki innych osób, nie rokuje powrotu do zdrowia", które ma, zdaje się potwierdzać twierdzenia skarżącej o pogorszeniu się stanu zdrowia matki skarżącej na tyle, że wymaga on rezygnacji skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, pozostają w sprzeczności ze stwierdzeniami zawartymi w karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego, kiedy to matka skarżącej została przyjęta na odział szpitalny z powodu złamania podkretarzowego kości udowej lewej w obrębie amputowanej kończyny. W wynikach konsultacji internistycznej, przeprowadzonej wówczas stwierdzono, że pacjentka w stanie ogólnym dość dobrym (...). W epikryzie natomiast, w zdanie końcowym stwierdzono – "Rozpoczęto postępowanie rehabilitacyjne. Pacjentka wypisana ze szpitala do domu w stanie ogólnym i miejscowym dobrym z zaleceniami."

Stan funkcjonowania matki skarżącej na co dzień odzwierciedla też dołączona przez skarżącą do akt postępowania ocena wg skali Barthel, według której matka skarżącej uzyskała łącznie 40 pkt. Przypomnieć należy, że na skalę Barthela składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych, odpowiednio punktowanych. Z dołączonej do akt oceny wg tej skali wynika zatem w szczególności, że jeśli chodzi o pierwszą z wymienionych czynności – spożywania posiłków - matka skarżącej uzyskała 10 pkt, co oznacza, że jest samodzielna i niezależna. Za czynności przemieszczania się z łózka na krzesło i z powrotem, siadanie, uzyskała 0 pkt, co oznacza, że nie jest w stanie samodzielnie je wykonać. W utrzymaniu higieny osobistej – 5 pkt – jest niezależna przy myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów, podobnie taką samą ilość pkt matka skarżącej uzyskała za czynności korzystania z toalety. Zależna jest od pomocy innej osoby (0 pkt) przy myciu całego ciała, kąpieli. 0 pkt uzyskała też za poruszanie się po płaskich powierzchniach, jak i tyleż samo za kryterium wchodzenia i schodzenia po schodach. Przy czynnościach ubierania się i rozbierania – 5 pkt, a więc potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę bez pomocy.

Nawet i ta ocena funkcjonowania matki skarżącej w życiu codziennym potwierdza również, że przeprowadzona przez Kolegium ocena charakteru i zakresu czynności opiekuńczych skarżące była trafna. Podkreślić bowiem należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Cześć z wykonywanych przez skarżącą czynności, to także typowe czynności opiekuńcze dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo lub prowadzące gospodarstwo rolne, choćby takie jak: np. robienie zakupów, realizacja wypisanych recept, sprzątanie mieszkania, gotowanie, pranie, planowanie koniecznych wizyt lekarskich, pomoc w utrzymywaniu higieny, czy przygotowywanie posiłków. Przy odpowiednim zorganizowaniu większość z nich można wykonywać przed lub po powrocie z pracy zawodowej.

Zasadna jest również argumentacja organów obydwu instancji, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji, a tak jest w tej sprawie, gdyż skarżąca ma siostrę D., możliwe jest takie podzielenie się obowiązkami, żeby każda z tych osób mogła podjąć (utrzymać) zatrudnienie. Co do zasady praca zawodowa nie jest obiektywną przeszkodą w wywiązaniu się z tego obowiązku alimentacyjnego wobec matki, gdyż jego realizacja nie musi polegać na osobistych staraniach. Może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki, stosownie do indywidualnych możliwości. Stosownie bowiem do treści art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak słusznie podniosło Kolegium, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Twierdzenia skarżącej, że siostra obecnie jest w trudnej sytuacji,

bo zaciągnęła kredyt i go spłaca, nie zostało niczym poparte.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie zdołała więc na tym etapie skutecznie wykazać istnienia związku przyczynowo - skutkowego warunkującego przyznanie jej żądanego świadczenia.

Kolegium władne było zatem, w ocenie Sądu, do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Wbrew twierdzeniom skargi Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń przepisom postepowania ani prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Skarga nie mogła więc wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (t. jedn., Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.