Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1923/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2011 r. znak : [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1923/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd wskazał, że z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą pozostaje żona i dwoje dzieci w wieku [...] i [...] lat. Źródłem utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny jest dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu umowy o pracę w wysokości około 3.000,00 złotych oraz dochód uzyskiwany przez małżonkę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości około 3.000,00 złotych, co łącznie stanowi dochód w wysokości około 6.000,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca podał, że posiada dom o powierzchni [...] m² oraz pięcioletni samochód marki [...]. Wskazał, iż mieszka poza miastem, co wiąże się z dodatkowymi kosztami związanymi z koniecznością dojazdu dzieci do szkoły oraz jego i małżonki do pracy. Oświadczył, że łączny dochód rodziny pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym na pokrycie kosztów kredytu zaciągniętego na 20 lat we frankach szwajcarskich. Dodał, iż w wyniku gwałtownego wzrostu cen waluty wzrosła także rata kredytu, który spłaca. Wnioskodawca podał także, że przebywał i aktualnie przebywa z powodu ważnych problemów ortopedycznych i kardiologicznych na zwolnieniu lekarskim, dlatego jego sytuacja rodzinna jest znacznie trudniejsza niż kiedyś, gdyż za okres zwolnienia nie otrzyma pełnego wynagrodzenia. Podniósł, iż rozpoczęta przez niego niespełna rok temu działalność gospodarcza nie przyniosła jak dotychczas żadnego dochodu, lecz wyłącznie straty. Wskazał również, że jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny wynoszą z tytułu opłat za energię elektryczną około 200,00 złotych, za wywóz nieczystości płynnych około 180,00 złotych dwa razy miesięcznie, za wywóz nieczystości stałych około 40,00 złotych, zakup oleju napędowego grzewczego około 3.000,00 złotych kwartalnie, podatek od nieruchomości w wysokości 267,00 złotych rocznie, (co miesięcznie stanowi kwotę w wysokości 22,33 złotych), za telefon i internet około 300,00 złotych oraz za zakup żywności, środków czystości, odzieży i innych niezbędnych rzeczy w wysokości około 1.000,00 złotych. Wnioskodawca oznajmił, iż miesięczna rata spłaty kredytu wynosi 444,22 CHF, co po przeliczeniu na złotówki stanowi kwotę około 1.500,00 złotych. Wskazał też, że koszty związane z wyżywieniem dzieci wynoszą około 500,00 złotych miesięcznie, dodatkowymi lekcjami z języków obcych oraz innych przedmiotów około 500,00 złotych oraz zakupem ubrań i innych przedmiotów około 500,00 złotych. Po zsumowaniu wszystkich wymienionych przez wnioskodawcę wydatków związanych z utrzymaniem domu, spłatą rat kredytu oraz utrzymaniem, wyżywieniem i wykształceniem dzieci oraz bieżącymi potrzebami życia codziennego miesięczne wydatki stanowią kwotę w wysokości 5.922,33 złotych. Dodał, iż w pewnych okresach czasowych jeśli jest to konieczne pomagają mu rodzice.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie kwalifikuje go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - posiada on z małżonką stały, niemały dochód, który pozwala na zaspokojenie potrzeb życiowych własnych i dzieci, pokrycie opłat związanych z utrzymaniem rodziny oraz domu. Wnioskodawca terminowo reguluje zobowiązania finansowe, ponadto może liczyć, jak sam wskazał, na pomoc rodziny. Okoliczność, że posiada zadłużenie w banku w walucie obcej nie może być traktowane wyjątkowo bądź jako przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy - znaczna część polskich rodzin posiada zadłużenia w bankach a ponad połowa zaciągniętych kredytów jest w walucie obcej, w tym we frankach szwajcarskich. Spłata zaciągniętych kredytów nie stanowi wydatku niezbędnego, który należy uwzględnić przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi. Strona nie wskazała też, by miała problemy ze spłata kredytu.

Sąd wskazał, że wnioskodawca nie należy do osób ubogich, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a do takich skierowana jest instytucja prawa pomocy. Sytuacja w jakiej znajduje się wnioskodawca nie jest na tyle trudna, by nie był on w stanie z uzyskiwanego dochodu ponieść kosztów sądowych w sprawie, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis sądowy w wysokości 100 zł.

Zażaleniem J. N. zaskarżył powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), polegające na odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji, gdy skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa w związku m.in. z problemami zdrowotnymi, długotrwałym przebywaniu na zwolnieniu lekarskim, uległa pogorszeniu w okresie ostatnich miesięcy. Obecnie jedynie dzięki pomocy rodziny stara się on terminowo, bez znacznych opóźnień, regulować wszystkie zobowiązania. Fakt posiadania majątku nie może być traktowany jako jedna z okoliczności dyskwalifikujących go jako osobę, której należało by przyznać prawo pomocy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższa regulacja stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż stwierdził, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala mu na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku niezbędnego utrzymania. Na aprobatę zasługuje wywód tego Sądu, iż takie okoliczności jak wykazany stan majątkowy oraz wysokość comiesięcznych dochodów, nie pozwalają na zaliczenie skarżącego do osób, których sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie im prawa pomocy, czyli do osób najuboższych, które z uwagi na trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 w zw. z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.