Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi B. i T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] r. Nr [...], II. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata A. Ł. kwotę [...] obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Działający z upoważnienia Starosty B. Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. decyzją [...], z dnia [...], zarządził zwrot kwoty [...] zł, przez B. i T. J., z tytułu nienależnie pobranych świadczeń na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej – K. W. i W. W. według rozliczenia za okres od [...] do [...] wraz z odsetkami.

Państwo B. i T. J. odwołali się od powyższej decyzji, nie zgadzając się z nią.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm.), art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.), art. 78 ustawy z dnia 12 marca 2007 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz.593 z późn. zm.), § 1 pkt 16 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1999 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. Nr 13, poz. 115), po rozpatrzeniu odwołania B. i T. J. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dot. zwrotu odsetek, w pozostałej części utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, iż postanowieniem Sądu Rejonowego w B. Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...]

sygn. akt [...], małoletnie K. W. i W. W. zostały umieszczone w niespokrewnionej rodzinie zastępczej u B. i T. J.

Rodzina, decyzjami Starosty B. z dnia [...], otrzymała pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania przyjętych do rodziny zastępczej dzieci – K. W. i W. W. Wysokość przyznanej pomocy była weryfikowana wraz ze zmianami kryteriów dochodowych oraz kwot stanowiących wysokości podstawy.

Następnie Sąd Rejonowy w B. Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...], orzekł przysposobienie małoletnich K. W. i W. W. przez T. i S. M. Było to jednoznaczne z rozwiązaniem rodziny

zastępczej.

Postanowienie powyższe stało się ostateczne z dniem [...], a tym samym z tym dniem B. i T. J. przestali być rodziną zastępczą dla

w/w dzieci i pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania przyjętych do rodziny zastępczej dzieci przysługiwała tylko za [...] dni [...] tj. do dnia [...].

W związku z powyższym organ pierwszej instancji decyzjami z dnia

[...] Nr [...] i Nr [...] uchylił z dniem [...] swoje

decyzje z dnia [...] przyznające odwołującym pomoc na częściowe pokrycie kosztów utrzymania przyjętych do rodziny zastępczej dzieci.

Następnie, decyzją z dnia [...] od której strony odwołały się, Starosta B., zarządził zwrot kwoty [...] zł. z tytułu nienależnie pobranych

świadczeń na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej –K. W. i W. W. według rozliczenia za okres [...] do [...] wraz z odsetkami.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, iż rodzinie przysługiwała pomoc tylko za czas faktycznego przebywania dzieci w rodzinie tj. za [...] dni [...] i rodzina winna zwrócić kwotę [...] zł. z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Organ odwoławczy nie podzielił jednak stanowiska w kwestii dotyczącej odsetek, które regulowane są przez Kodeks cywilny (art. 359). Kolegium podkreśliło,

że Kodeks cywilny nie powoduje generalnego obowiązku płacenia odsetek z tytułu zadłużenia. Obowiązek zapłaty odsetek może wynikać albo z czynności prawnej (umowy) bądź z ustawy, orzeczenia sądu lub też decyzji właściwego organu.

W przedmiotowej sprawie obowiązek uiszczenia odsetek, w przypadku pobrania świadczenia nienależnego, nie wynika z ustawy o pomocy społecznej.

Natomiast obowiązek zapłaty odsetek może wynikać z decyzji tylko wtedy, jeżeli

przepis szczególny upoważnia organ do przyznania oraz oznaczenia wysokości odsetek. Dlatego też, żądanie zwrotu odsetek Kolegium uznało za pozbawione podstawy prawnej.

Powyższa decyzja została zaskarżona przez B. i T. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S.

Skarżący zarzucili decyzji naruszenie art.6 pkt 16 ustawy z dnia 12.03.2004 r.

o pomocy społecznej poprzez uznanie, iż kwota [...] zł stanowi świadczenie nienależnie przez nich pobrane i w związku z tym wnieśli o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] w tej części jak i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...].

Uzasadniając swoje stanowisko skarżący podnieśli, iż świadczenie na

częściowe pokrycie kosztów utrzymania małoletnich wypłacane im było do dnia

10 każdego miesiąca. Ostatnie świadczenie z tego tytułu zostało wypłacone w dniu

[...], a wiec wówczas, gdy byli rodziną zastępczą dla małoletnich.

Istniały więc podstawy prawne do wypłaty takiego świadczenia. Nadto, ponieważ

PCPR nie uprzedził ich o możliwości zwrotu uzyskanego świadczenia, uzyskane z tego tytułu fundusze zostały wykorzystane właśnie na zaspokojenie potrzeb

małoletnich, zwłaszcza biorąc pod uwagę okoliczność, iż był to okres

przedświąteczny.

O tym zaś kiedy świadczenie jest nienależne i będzie podlegało zwrotowi

stanowi art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z jego brzmieniem świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie uzyskane na podstawie nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. I tylko takie świadczenie, stosownie do treści art.98 cyt. ustawy będzie podlegać zwrotowi z tego tytułu.

W niniejszej sprawie żadna z powyższych okoliczności zaś nie zachodzi. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w B. było bowiem poinformowane

o zmianie sytuacji skarżących, albowiem w dniu [...] to na terenie ośrodka doszło do przekazania przez nich dzieci nowym opiekunom.

W zaskarżonej zaś decyzji nie podano podstawy prawnej wskazującej na uznanie nienależności wypłaconego nam świadczenia.

Art. 106 ust.3 cyt. ustawy, na który to wskazuje Dyrektor PCPR jedynie

w swoim piśmie z dnia [...] nie ma zastosowania w tej sprawie. Przepis ten stanowi, iż świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W przypadku gdy uprawnienie do świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca, świadczenie przyznaje się za niepełny miesiąc, a kwotę świadczenia ustala się, dzieląc pełne kwoty przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni objętych świadczeniem.

W ocenie skarżących przepis ten ma zastosowanie wówczas, gdy już

z momentem wypłaty świadczenia, uprawnienie do tego świadczenia nie obejmuje pełnego miesiąca kalendarzowego, a jedynie określoną liczbę dni. Tymczasem taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszym przypadku. W momencie bowiem wypłaty świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania małoletnich K.

i W. W., istniała rodzina zastępcza.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne

sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanego wyżej kryterium legalności Sąd uznał, iż skarga B. i T. J., zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 78 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz.728 z późn.zm.) rodzinie zastępczej udziela się pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania każdego umieszczonego

w niej dziecka. W świetle § 10 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej

z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz.U. Nr 233,

poz.2344 z późn.zm.) pomoc pieniężną, przyznaje się za okres pobytu dziecka

w rodzinie zastępczej niespokrewnionej z dzieckiem począwszy od dnia

ustanowienia rodziny zastępczej. Zarówno w ustawie, jak i w rozporządzeniu brak

jest przepisu, który stanowiłby, iż w razie likwidacji rodziny zastępczej zobowiązana

jest ona rozliczyć i ewentualnie zwrócić, pobraną pomoc pieniężną na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonych w niej dzieci.

Zgodnie z art.98 ustawy o pomocy społecznej świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Przy żądaniu zwrotu świadczenia nienależnie pobranego organ winien stosować także odpowiednio art. 104 ust.4 ustawy. Świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w okolicznościach niepowiadomienia o zmianie sytuacji osobistej i majątkowej (art. 6 pkt 16 ww.ustawy).

W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, w której można byłoby mówić, iż B. i T. J. uzyskali świadczenie nienależne. W momencie otrzymywania pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci umieszczonych w rodzinie zastępczej skarżący spełniali wszystkie wymogi do otrzymania takiej pomocy i otrzymywali tę pomoc w oparciu o prawidłową (w tym wydaną w oparciu o prawdziwe dane) decyzję ostateczną o jej przyznaniu.

O zmianie sytuacji B. i T. J. organ został poinformowany, co

stało się podstawą do wydania decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu pomocy.

Organ I instancji wydał decyzję zarządzającą zwrot kwoty [...] zł wraz

z odsetkami, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dzieci w rodzinie zastępczej na podstawie art.98 w związku z art.

104 ust.2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, a organ odwoławczy uchylił powyższą decyzję w części dotyczącej zwrotu odsetek, w pozostałej zaś części utrzymał rozstrzygnięcie w mocy.

W zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego odsetek zaskarżona decyzja zawiera prawidłową wykładnię obowiązujących przepisów, natomiast nie zawiera podstawy prawnej żądania zwrotu udzielonej pomocy.

Stwierdzić należy, że żaden z przepisów ustawy o pomocy społecznej nie daje podstaw do żądania zwrotu udzielonej pomocy pieniężnej w takiej sytuacji, jaka wystąpiła w niniejszej sprawie. Definicja świadczenia nienależnego, zawarta w art.6 pkt 16 ustawy, nie może być interpretowana w sposób rozszerzający. W świetle powyższego zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja Starosty B., wydane zostały z naruszeniem art. 98 ustawy o pomocy społecznej,

a organy administracji publicznej ponownie rozpatrując sprawę winny uwzględnić przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.a i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270

z późn.zm.) orzekł, jak w sentencji.