Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 5 listopada 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 roku sprawy ze skargi M. H.-J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego - oddala skargę. LS

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania M. H.-J., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.), art. 41 ust. 1 i art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm. - w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] o odmowie przyznania pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego w miesiącu styczniu 2015 r.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 15 stycznia 2015 r. M. H.-J. wystąpiła o przyznanie pomocy finansowej. W toku czynności wyjaśniających ustalono, iż strona mieszka z siostrą B. H.-M., która jest jej pełnomocnikiem i która otrzymuje z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad siostrą w wysokości 520 zł miesięcznie. Organ zwrócił uwagę, iż z dotychczasowych wyjaśnień siostry wynika, iż codziennie zajmuje się chorą stroną dojeżdżając do jej miejsca zamieszkania, a czasami nocuje u strony. Z kolei podczas rozmowy z pracownikiem organu, w dniu 19 lutego 2015 r., siostra oświadczyła, iż w okresie letnim obie Panie przebywały w T., zaś od miesiąca października 2014 r. mieszkają w P. w mieszkaniu należącym do siostry. Nadto siostra deklaruje, iż prowadzi ze stroną odrębne gospodarstwo domowe, na dochód strony składa się renta w wysokości 935,21zł miesięcznie. Do podania o przyznanie pomocy strony załączyła kserokopie faktury z apteki za miesiąc grudzień 2014 r. na łączną kwotę 56,37zł, z czego 15,90zł to cena szamponu, a 3,99zł cena wapna, który nie jest lekiem ratującym życie przepisanym przez lekarza na choroby przewlekłe, nadto opłacone pokwitowania za wodę, energię elektryczną, centralne ogrzewanie i opłatę eksploatacyjną. Organ ustalił, zgodnie z przedłożonymi dokumentami, iż miesięczne koszty związane z eksploatacją mieszkania w grudniu 2014 roku wyniosły 454,13zł. Faktura za leki i niezbędne środki higieny to równowartość kwoty 36,48zł, łącznie wydatki jakie strona poniosła w grudniu to kwota 490,61zł.

Wskazując na powyższe ustalenia faktyczne organ I instancji decyzją z dnia [...] odmówił stronie przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego. Wyjaśnił, iż stosownie do art. 41 ust. 1 ustawy tego rodzaju pomoc może być przyznana podmiotowi, który przekracza kryterium dochodowe – 542zł dla osoby samotnie gospodarującej – ale w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ ocenił, iż w niniejszej sprawie nie występuje tego rodzaju szczególnie uzasadniony przypadek. Dochód strony wynosi 935,21zł, a więc przekracza kryterium dochodowe i niewątpliwie sytuacja strony jest trudna, niemniej jednak organ obowiązany jest również uwzględnić potrzeby pozostałych osób korzystających z pomocy społecznej. Organ przedstawił zestawienie środków finansowych przeznaczonych na pomoc społeczną w budżecie miejskim na 2015 rok, podkreślając, iż kwota 4333,33zł miesięcznie nie zabezpiecza potrzeb wszystkich oczekujących osób. Ze względu na ograniczoną ilość środków finansowych, przekroczone kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, a także fakt, iż sytuacja strony nie odbiega od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, organ odmówił przyznania pomocy.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik M. H.-J. zarzucił organowi celowe odmówienie przyznania pomocy, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu pełnomocnik strony wskazał na naruszenia, jakich dopuścił się w jego ocenie pracownik organu stronniczo prowadzący postępowanie.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło ustalenia oraz stanowisko organu I instancji. Kolegium podkreśliło, iż jak słusznie zauważył organ I instancji, sytuacja życiowa strony jest trudna ale jednak tego rodzaju, iż możliwym jest funkcjonowanie w społeczeństwie przy posiadanych dochodach. Organ słusznie zauważył, iż w sytuacji wspólnego zamieszkiwania strony i jej siostry, siostra winna partycypować w zwiększonych kosztach zużycia wody czy energii, podczas gdy jak wynika z załączonych rachunków koszty te pokrywa jedynie strona. Wnioskodawczyni wystąpiła o pomoc na opłaty za wodę, energię, czynsz, czyli świadczeń z których korzysta również siostra, natomiast osobiste koszty – środki pielęgnacyjne i uspokajające w grudniu kosztowały łącznie 56,37zł. Nie można zatem uznać, że wydatki te były zbyt wysokie i spowodowały szczególnie trudną sytuację życiową, w porównaniu z potrzebami i możliwościami finansowymi innych podopiecznych, którzy występują o pomoc. Wskazując na zarzuty odwołania Kolegium przypomniało, iż z uwagi na kilkukrotne nieudane próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uzasadniona jest ostrożność organu w automatycznym przyznawaniu pomocy w sytuacji, gdy zachowania pełnomocnika strony niepełnosprawnej budzą wątpliwości, a ich weryfikacja bez udziału strony nie jest w pełni możliwa. Organ obowiązany jest weryfikować żądania osób ubiegających się o pomoc, nie może bez sprawdzenia składanych wyjaśnień zawierzać wszelkim oświadczeniom strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. H.-J., reprezentowana przez siostrę, zaskarżyła decyzję organu II instancji w całości. Zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego i niezgodność faktów ze stanem faktycznym. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpoznanie sprawy przez organ I instancji, ewentualnie o zmianę decyzji przez sąd i przyznanie skarżącej zasiłku celowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 p.p.s.a.

W ocenie Sądu tego rodzaju naruszeń nie sposób przypisać zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego w miesiącu styczniu 2015 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności przepis art. 41 pkt 1 ustawy, w którym ustawodawca wskazał, iż w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego.

Na tle użytego sformułowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" judykatura wypracowała stanowisko, iż pojęcie to dotyczy sytuacji życiowych wynikających z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Jak zaznaczono to już wyżej, nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryteria dochodowe. Szczególne przypadki, o których mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego (vide: wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 179/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Łd 1243/13; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 863/13; wyrok WSA w Poznaniu z dna 5 września 2013 r., sygn. akt II SA/po 1099/12 - dostępne, jak i pozostałe orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu sposób sformułowania omawianej normy prawnej jasno wskazuje na wyjątkowy charakter tego rodzaju świadczenia, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy. Nie wymaga ono, aby dochód osób ubiegających się o te specjalne świadczenia nie przekroczył limitów określonych w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje natomiast szczególna, wyjątkowa i niecodzienna sytuacja życiowa. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że ma stanowić stałe źródło dodatkowego utrzymania lub wsparcia. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności (vide: wyrok WSA w Opolu z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Op 238/14; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 września 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 654/15).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy w ocenie Sądu stanowisko wywiedzione przez organ w zaskarżonej decyzji zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek sytuacja skarżącej jest niewątpliwie trudna, jednakże nie uzasadnia przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Sytuacji skarżącej nie sposób bowiem zakwalifikować jako zaistnienie niecodziennego "szczególnie uzasadnionego przypadku", stanowiącego przesłankę zastosowania art. 41 pkt 1 ustawy. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, skarżąca utrzymuje się z renty w wysokości 935,21zł, jest osobą niepełnosprawną, mieszka w lokalu mieszkalnym wyposażonym w podstawowe urządzenia, opłaty w grudniu 2014 roku wyniosły: czynsz 184,98zł, ogrzewanie 66,14zł, energia 65,26zł, woda 137,75zł i jak ustalono nie ma zaległości w tym zakresie. Strona choruje przewlekle, porusza się w obrębie mieszkania, opiekuje się nią siostra, która codziennie dojeżdża, prowadzi jednakże odrębne gospodarstwo domowe. Skarżąca wymaga pomocy we wszystkich czynnościach i pomoc taką otrzymuje od siostry, wspomaganej w związku z tym świadczeniem pielęgnacyjnym. Niemniej jednak nie sposób ocenić sytuacji skarżącej w kategoriach okoliczności szczególnych, nadzwyczajnych, nie dających się przewidzieć. Nie sposób uznać, iż sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącej to zdarzenie mające charakter okazjonalny, skoro skarżąca jest przewlekle chora od kilku lat. Nie jest to stan nadzwyczajny, który wykracza poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a nie wynika ze zdarzeń codziennych. W następstwie tego nie można potrzeby w postaci zakupu leków zażywanych w związku z przewlekłą chorobą, trwającą od kilku lat, uznać za mającą charakter nadzwyczajny, wyjątkowy i nieprzewidywalny. Taka potrzeba nie jest konsekwencją niefortunnych zbiegów okoliczności.

Z uwagi na fakt, iż zaskarżona decyzja wydana została w ramach uznania administracyjnego dodać należy, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. (vide wyroki NSA: z dnia 24 lutego 2010 r., sygn.akt I OSK 1353/09; z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn.akt I OSK 116/10; z dnia 24 stycznia 2012 r., sygn.akt I OSK 1742/11). Wystarczy zatem, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, że organ powołał się na znaną z urzędu trudną sytuację organów przyznających świadczenia z pomocy społecznej z uwagi na ograniczoną ilość środków finansowych, którymi organ dysponuje, a także konieczność wsparcia w pierwszej kolejności osób i rodzin niespełniających kryterium dochodowego i zmagających się również z problemem niepełnosprawności, a także koniecznością ostrożnego wydatkowania środków publicznych do tych przypadków, które można zweryfikować, że są przeznaczone zgodnie z ich celem.

Z uwagi na powyższe, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., należało orzec o oddaleniu skargi.

LS