Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi M. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązania do zwrotu świadczeń 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne w całości.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] uznał świadczenie rodzinne przyznane za okres [...] lipca 2017 do [...] października 2017 za nienależne i zobowiązał M. Ś. (zwaną dalej również "Skarżącą") do zwrotu świadczenia w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] przyznał Skarżącej zasiłek rodzinny w kwocie [...]zł miesięcznie na okres od [...] stycznia do [...] października 2017 r. oraz dodatek w wysokości [...] zł z tytułu urodzenia dziecka. Podstawą przyznania świadczenia był przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.; zwanej dalej "u.ś.r.") – kryterium dochodowe, które w dniu wydania decyzji, Skarżąca wraz z rodziną spełniała.

Dalej organ wyjaśnił, że mąż Skarżącej podjął z dniem [...] marca 2017 r. pracę w przedsiębiorstwie "[...]" s.c. [...]. Z dniem [...] maja 2017 r. mąż Skarżącej rozpoczął służbę przygotowawczą w [...] w [...], jednocześnie uzyskał bezpłatny urlop w swoim miejscu pracy. Służba przygotowawcza była realizowana w okresie od [...] maja 2017 r. do [...] października 2017 r. W tym czasie, mąż Skarżącej otrzymał uposażenie w wysokości [...] zł z tytuły pełnienia służby.

Organ I instancji uznał, że fakt odbywania służby przygotowawczej oznacza zawiązanie stosunku służbowego, który w świetle art. 3 pkt 23 lit. 3 u.ś.r. stanowi zatrudnienie. Powyższa okoliczność doprowadziła do przekroczenia kryterium dochodowego.

W odwołaniu od ww. decyzji M. Ś. podniosła, iż na podstawie art. 124 ust. 2 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1541 ze zmianami) pracodawca męża miał obowiązek udzielić mu urlop bezpłatny, w związku z czym jego wynagrodzenie należało uznać za dochód utracony.

Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Burmistrza w całości i orzekło o uznaniu świadczenia rodzinnego pobranego od lipca 2017 r. do sierpnia 2017 r. w kwocie [...]zł za świadczenie nienależnie pobrane, a także zobowiązaniu Skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Kolegium podzieliło argumentację Burmistrza w zakresie istnienia podwójnej podstawy do zatrudnienia. Kolegium stwierdziło jednak, że pobranie uposażenia przez męża Skarżącej w czerwcu 2017 r. w kwocie [...]zł miało charakter jednorazowy i od września 2017 r. nie pobierał już podobnych świadczeń. Tym samym w okresie od września do października 2017 r. dochód na jednego członka rodziny był niższy niż kwota [...]zł, w związku z czym nie należało uznać świadczenia w tym okresie za nienależny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. Ś. podniosła, że w czasie służby przygotowawczej, jej mąż przebywał na urlopie bezpłatnym.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarto w zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 30 ust 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

W art. 30 ust. 2 u.ś.r. ustawodawca wymienił enumeratywnie przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Za takie świadczenie uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.ś.r. prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie uczącej się (pkt 3). Zasiłek rodzinny jest świadczenie, którego przyznanie uzależnione jest m.in. o spełnienia przesłanki kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł.

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny sprawy pozostaje bezsporny. Skarżąca była uprawniona do zasiłku rodzinnego od dnia [...] stycznia 2017 r. do dnia [...] października 2017 r. na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. Od [...] marca 2017 r. K. Ś. – mąż Skarżącej podjął pracę w firmie "[...], jednak uzyskiwane przez niego wynagrodzenie nie powodowało przekroczenia kryterium dochodowego. Łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł zatem [...] zł, co w przeliczeniu na 3 osoby w rodzinie stanowiło [...] zł. W okresie od [...] maja 2017 r. do [...] sierpnia 2017 r. mąż Skarżącej odbywał służbę przygotowawczą w [...] w [...]. Wysokość otrzymanego z tego tytułu uposażenia w miesiącu czerwcu 2017 r. wynosiła [...] zł. W okresie służby przygotowawczej mąż Skarżącej przebywał na urlopie bezpłatnym.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół oceny, czy pozostawanie na urlopie bezpłatnym stanowi przesłankę utraty dochodu w świetle art. 3 pkt 23 lit. c u.ś.r.

Jak wynika z art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Jednocześnie w art. 3 pkt 22 u.ś.r. ustawodawca wymienił przypadki, których zaistnienie należy kwalifikować jako utratę dochodu. Bez wątpienia wśród przesłanek utraty dochodu nie wymieniono dzielenia pracownikowi urlopu bezpłatnego.

W ocenie Sądu pojęcie "utrata dochodu" oznacza każdy uszczerbek, ubytek, czy też umniejszenie. Jest to zdarzenie powodujące, że określona osoba przestaje uzyskiwać jakikolwiek dochód, bądź też powodujące, że jej dotychczasowy dochód ulega częściowemu zmniejszeniu. Nie sposób, zatem wiązać tego pojęcia wyłącznie z całkowitym ustaniem prawnego stosunku zatrudnienia. W pojęciu tym mieszczą się wszelkie zmiany związane z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową określonej osoby wpływające na zmniejszenie jej dochodów. W konsekwencji utrata dochodu wynikająca z utraty zatrudnienia (art. 3 pkt 23 lit. c u.ś.r.) nie ogranicza się jedynie do utraty samego wynagrodzenia za pracę, lecz obejmuje również utratę wszelkich jego składników i substytutów, w tym świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego, o ile pozostają one w związku ze stosunkiem pracy (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1728/17; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak się przyjmuje w doktrynie, "udzielenie przez pracodawcę urlopu bezpłatnego pracownikowi na jego pisemny wniosek jest w istocie umową, w której pracodawca zobowiązuje się zwolnić pracownika z obowiązku wykonywania pracy przez określony czas, a pracownik rezygnuje z korzystania z prawa jej wykonywania w tym okresie. W wyroku z dnia 12 sierpnia 2004 r., III PK 42/04, OSNP 2005, nr 6, poz. 77, Sąd Najwyższy stwierdził, że wniosek pracownika o urlop bezpłatny (art. 174 § 1 k.p.) oraz jego udzielenie przez pracodawcę są oświadczeniami woli, których wykładni należy dokonywać na podstawie art. 65 k.c. w zw. z art. 300 k.p. (K. Jaśkowski, Komentarz do art. 174 k.p., komentarz LEX/el. 2016). W okresie urlopu bezpłatnego stosunek pracy trwa, lecz prawa i obowiązki stron stosunku pracy pozostają zawieszone (por. wyrok NSA z 18 marca 1992 r., II SA 101/92, ONSA 1994, nr 1, poz. 2 oraz wyrok SN z 9 maja 2008 r., II PK 318/2007, LexPolonica nr 2081595, OSNP 2009, nr 19-20, poz. 251).

W świetle powyższego, należy stwierdzić, że przebywanie pracownika na urlopie bezpłatnym, oznacza utratę zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r., gdyż pomimo formalnego związania stosunkiem pracy, pracownik – na mocy dodatkowego porozumienia z pracodawcą o udzielenie urlopu bezpłatnego - nie jest zobowiązany do wykonywania pracy u tego pracodawcy, a obowiązki i uprawnienia stron ulegają zawieszeniu. Wynagrodzenie utracone w związku z urlopem bezpłatnym oznacza więc utratę dochodu i nie uwzględnia się go – zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. – przy ustalaniu dochodu rodziny/osoby ubiegającej się o świadczenie rodzinne (wyrok WSA W Poznaniu z dnia 22 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Po 138/17; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie należało przyjąć, że udzielenie urlopu bezpłatnego w związku z odbyciem służby przygotowawczej stanowi utratę dochodu w rozumieniu przepisów omawianej ustawy. To z kolei nakazuje uwzględnić okoliczność przebywania na urlopie bezpłatnym ustalając dochód rodziny. W rozpoznawanej sprawie organy błędnie uznały, że ustalając dochód rodziny w okresie odbywania przez męża Skarżącej służby przygotowawczej, obliczając dochód rodziny należało uwzględnić dochód ze stosunku pracy, w okresie przebywania na urlopie bezpłatnym. Należało wobec tego uznać, że w okresie od lipca 2017 r. sierpnia 2017 r. dochód rodziny Skarżącej w przeliczeniu na osobę nie przekroczył kwoty kryterium dochodowego i brak było podstaw do uznania przedmiotowego zasiłku jako nienależnie pobranego.

Sąd uznał, że materiał dowodowy zebrany przez organy prowadzące postępowanie pozował na jednoznaczne stwierdzenie braku podstaw do uznania świadczenia jako nienależnie pobranego. Z tego też powodu zaistniała konieczność uchylenia decyzji organów obydwu instancji oraz umorzenia postępowania administracyjnego.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł w pkt 1 wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. Stwierdzając brak podstaw do uznania świadczenia jako nienależnie pobranego Sąd w pkt 2 wyroku na podstawie art. 145 § 3 ww. ustawy umorzył postępowanie administracyjne.