Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sebastian Michalski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Robert Talaga Protokolant: starszy sekretarz sądowy Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2026 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lutego 2026 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym (trzecim) rozpoznaniu sprawy z wniosku I. M., decyzją z dnia 5 lutego 2026 roku (nr [...]), skierowaną do S. B. (następca prawny, mąż zmarłej I. M.), orzekło o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia 26 czerwca 1986 roku (znak: [...]).

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że po uwzględnieniu wytycznych zawartych w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 września 2022 roku o sygn. akt II SA/Po 468/20 oraz z dnia 31 lipca 2025 roku o sygn. akt II SA/Po 314/25 oraz po ponownym przeanalizowaniu warunków formalnoprawnych wniosku I. M. Kolegium uznało, że S. B. nie posiada interesu prawnego w sprawie.

Organ wyjaśnił, że do wniosku o stwierdzenie nieważności załączono kopie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po J. B. z dnia 20 maja 1949 roku oraz po M. B. z 16 kwietnia 1969 roku. Jednakże z tych dokumentów nie wynika następstwo prawne wnioskodawczyni I. M. po pierwotnych nabywcach nieruchomości (J. B. i M. B.).

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 22 listopada 2023 roku pełnomocnik skarżącej przedłożył dodatkowo testament opatrzony podpisem uwłaszczonej E. B. oraz akt notarialny umowy darowizny i ustanowienia odrębnej własności lokalu, zawartej w dniu 6 października 2000 roku pomiędzy J. B. (działający w imieniu E. B.) oraz między innymi I. M..

Uwzględniając powyższe dowody organ wyjaśnił, że pomimo przedłożenia dodatkowych dokumentów nie wykazano następstwa prawnego wnioskodawczyni po J. B. oraz M. B..

S. B., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia 18 marca 2026 roku, skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego.

Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W ocenie strony zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem:

1) art. 7 w związku z art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 art. 107 § 3 oraz art. 140 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, wybiórczej i niepełnej oceny materiału dowodowego, brak jego wszechstronnego rozpatrzenia oraz sporządzenie uzasadnienia nie spełniającego ustawowych wymogów, w szczególności brak wskazania konkretnych podstaw zakwestionowania interesu prawnego skarżącego;

2) art. 28 K.p.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący nie posiada interesu prawnego, przy jednoczesnym niewskazaniu, w jakim zakresie interes ten miałby nie zostać wykazany oraz pominięciu całościowego charakteru przedstawionego następstwa prawnego;

3) art. 105 K.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie bezprzedmiotowości postępowania pomimo braku jakiejkolwiek zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniającej umorzenie;

4) art. 11 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia w sposób lakoniczny nieodnoszący się do istotnych argumentów strony uniemożliwiający kontrolę instancyjną i sądową rozstrzygnięcia;

5) art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a. poprzez pominięcie istotnych okoliczności faktycznych oraz wcześniejszej argumentacji przedstawionej w toku postępowania i kontroli sądowoadministracyjnej, w szczególności w zakresie wskazania interesu prawnego skarżącego;

6) art. 8 § 1 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób nieprzewidywalny i niekonsekwentny, polegający na arbitralnym kwestionowaniu interesu prawnego bez wskazania jasnych kryteriów jego oceny.

Autor skargi podniósł, iż "Organ przyjął, że Skarżący może co najwyżej legitymować się interesem faktycznym, który nie daje podstaw do uznania go za stronę postępowania nieważnościowego". Organ nie wskazał jednak, na jakim etapie całego ciągu następstwa prawnego kwestionuje interes prawny skarżącego. Nie sprecyzowano, czy zarzut dotyczy spadku po J. B., po M. B., po E. B., czy też którymkolwiek z dalszych etapów rozporządzeń i darowizn. Brak takiej konkretności uniemożliwia stronie odparcie zarzutów oraz dokonanie merytorycznej argumentacji, co stanowi oczywiste naruszenie zasady wyczerpującego uzasadnienia decyzji administracyjnej oraz zasady rzetelnego postępowania.

W ocenie autora skargi organ ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia braku interesu prawnego. W uzasadnieniu decyzji brak jest jednak analizy okoliczności historycznych i prawnych, w tym zwłaszcza oceny skutków decyzji z 1986 roku w kontekście regulacji dekretowych oraz ustaleń dotyczących kręgu osób uprawnionych do uwłaszczenia. Kwestia interesu prawnego skarżącego została potraktowana instrumentalnie – nie jako przesłanka wymagająca wnikliwej analizy, lecz jako pretekst do zakończenia postępowania bez jego merytorycznego rozpoznania. Skarżący został pozbawiony realnej możliwości odniesienia się do stanowiska organu i uzupełnienia ewentualnych braków.

W ocenie autora skargi organ wykorzystał instytucję umorzenia postępowania w sposób niezgodny z jej celem, uchylając się od merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności. Utrzymanie decyzji w obrocie prawnym prowadzi do pozbawienia skarżącego prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267).

Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a.").

Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, czy naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć lub miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a.

W świetle treści art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej w skrócie "K.p.a.") organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie natomiast z treścią art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

Postępowanie nieważnościowe, prowadzone na podstawie art. 156-158 K.p.a., podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, ale różni się przedmiotem (wyrok NSA z 18.02.2026 r., I OSK 986/22, LEX nr 4082347).

Wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 157 § 2 k.p.a., wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu nadzoru, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne warunkujące jego dopuszczalność. Ponieważ kwestii tej przepisy Rozdziału 13 działu II K.p.a. nie normują autonomicznie, jest ona kształtowana przepisami ogólnymi regulującymi zagadnienie wszczęcia postępowania administracyjnego (Rozdział 1. Wszczęcie postępowania). Przepis art. 61a § 1 K.p.a. w tym zakresie przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania (wyrok NSA z 17.02.2026 r., II OSK 2115/23, LEX nr 4089715).

W sytuacji, gdy ustalenie wymaga przeprowadzenia bardziej szczegółowego postępowania wyjaśniającego, w tym czy osoba wnioskująca o stwierdzenie nieważności decyzji ma interes prawny w sprawie, winno ono nastąpić w toku postępowania administracyjnego. Wówczas właściwy organ powinien wszcząć tzw. postępowanie nieważnościowe, co stwarza możliwość do szczegółowego badania interesu prawnego wnioskodawcy oraz następnie, czy zachodzą ustawowe przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji (wyrok WSA w Warszawie z 24.02.2021 r., VII SA/Wa 1565/20, LEX nr 3168343).

Na podstawie przekazanych akt sprawy, stanowisk stron postępowania oraz okoliczności znanych Sądowi z urzędu (akta sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt II SA/Po 468/20) Sąd przyjmuje następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy.

I. M., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, podaniem z dnia 16 grudnia 2019 roku, na podstawie art. 156 §1 pkt 2 w związku z art. 157 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, wystąpiła z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta [...] z 26 czerwca 1986 roku (znak: [...]), którą na podstawie art. 6 pkt 1 ust. 4, art. 8 pkt 1 ust. 1 oraz art. 11 dekretu z 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, uznano obywatelkę E. B. za właścicielkę nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...] obręb [...] arkusz 7 działka [...] o powierzchni 1330 m˛ zapisanej dotąd w księdze wieczystej KW [...], w której są ujawnione prawa własności Skarbu Państwa.

W ocenie wnioskodawczyni decyzja Naczelnika Miasta [...] jest nieważna, gdyż własność spornej nieruchomości uzyskała jedynie E. B., która nie była jedyną uprawnioną do całości spadku po J. i M. B..

W toku postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego pod sygn. akt II SA/Po 468/20 zmarła I. M., a spadek po niej nabył jej mąż S. B. (k. 34 oraz k. 97 akt sprawy prowadzonej pod sygn. akt II SA/Po 468/20).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 7 września 2022 roku o sygn. akt II SA/Po 468/20, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 16 kwietnia 2020 roku (nr [...]) o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia 26 czerwca 1986 roku (znak: [...]).

W uzasadnieniu ww. orzeczenia wyjaśniono, że o tym czy można wszcząć postępowanie w trybie nieważnościowym na wniosek określonego podmiotu nie decyduje wadliwość aktu, ale to czy wniosek pochodzi od strony postępowania. Niekoniecznie podmiotu, który brał udział w postępowaniu zwykłym, ale koniecznie od podmiotu, który ma interes prawny w rozumieniu art. 28 K.p.a. W przypadku, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie pochodzi od strony postępowania, organ zobligowany jest zareagować albo postanowieniem o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. albo - decyzją o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., w sytuacji ustalenia dopiero w jego toku, że wniosek nie pochodzi od strony.

Odnosząc powyższe do okoliczności kontrolowanej sprawy Sąd wskazał, że we wniosku o stwierdzenie nieważności I. M. powołała się na okoliczność, iż jest jednym z następców prawnych po J. i M. B., z tytułu spadkobrania po których własność spornej nieruchomości uzyskała E. B.. Wnioskodawczyni wskazała przy tym, iż pominięcie w decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia 26 czerwca 1986 roku innych niż E. B. następców prawnych J. i M. B., w tym jej, stanowi o wydaniu tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa i uzasadnia żądanie stwierdzenia jej nieważności. Jednocześnie wnioskodawczyni nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających jej następstwo prawne po J. B. lub M. B.. W aktach sprawy administracyjnej znajdują się kopie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po J. B. z dnia 20 maja 1949 roku oraz po M. B. z 16 kwietnia 1969 roku jednakże w żadnym z tych dokumentów jako następca prawny tych osób nie tylko nie jest wskazana I. M., lecz nie wskazano w nich jakiejkolwiek kobiety o tym imieniu.

Pismem z dnia 6 listopada 2023 roku pełnomocnik strony skarżącej wezwał organ do niezwłocznego podjęcia czynności w sprawie.

Pismem z dnia 22 listopada 2023 roku, w wykonaniu wyroku z dnia 7 września 2022 roku o sygn. akt II SA/Po 468/20, skarżony organ wezwał skarżącego, aby w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania przedłożył dokumenty potwierdzające następstwo prawne I. M. po J. B. i M. B..

W odpowiedzi na ww. wezwanie, w załączeniu do pisma z dnia 27 listopada 2023 roku, ponownie złożono załączone już do wniosku o stwierdzenie nieważności postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po J. B. z dnia 20 maja 1949 roku oraz po M. B. z 16 kwietnia 1969 roku oraz dodatkowo kopie: pisma E. B. z dnia 12 lipca 1974 roku, testamentu E. B. z dnia 6 lipca 1999 roku oraz aktu notarialnego dnia 6 października 2000 roku.

Jednocześnie pełnomocnik skarżącego zażądał wydłużenia terminu do wykonania wezwania do 30 dni celem przedłożenia dodatkowych dokumentów i wskazał, że wezwanie do wykazania interesu prawnego w zaledwie 7 dni może prowadzić do naruszenia zasady równości stron i zaufania do organów administracji publicznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym (drugim) rozpoznaniu sprawy z wniosku I. M., decyzją z dnia 24 lutego 2025 roku (nr [...]), skierowaną do S. B. (następca prawny, mąż zmarłej I. M.), orzekło o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia 26 czerwca 1986 roku (znak: [...]) z uwagi na okoliczność, że od doręczenia decyzji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności upłynęło ponad 30 lat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 31 lipca 2025 roku o sygn. akt II SA/Po 314/22, uchylił ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 24 lutego 2025 roku oraz wyjaśnił, że organ błędnie przyjął, iż w okolicznościach kontrolowanej sprawy znajduje zastosowanie przepis art. 158 § 3 K.p.a.

Do dnia wydania zaskarżonej decyzji S. B. nie przedłożył żadnych nowych dowodów mogących potwierdzać następstwo prawne zmarłej I. M. po J. B. lub M. B..

Brak jest podstaw dla przyjęcia stanowiska, że zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w sprawach, na których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe lub lakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski. Organ nie ma bowiem obowiązku poszukiwać dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności leżących w interesie strony (por. wyrok NSA w Warszawie z 23.09.1998 r., III SA 2792/97, LEX nr 44742 oraz wyrok NSA z 17.05.2017 r., II GSK 2462/15, LEX nr 2336958).

Pełnomocnik strony skarżącej do protokołu rozprawy z dnia 7 września 2022 roku oświadczył, że nie jest w stanie wskazać z czego I. M. wywodzi następstwo prawne po pierwotnych właścicielach nieruchomości (k. 119 akt sądowych o sygn. II SA/Po 468/20).

Z kolei na rozprawie w dniu 23 lipca 2026 roku pełnomocnik skarżącego wskazała, że legitymacja I. M. wynika z umowy darowizny z 2000 roku, na mocy której nabyła ona udział w spornej nieruchomości, a także udział we własności lokalu znajdującego się w budynku posadowionym na tej nieruchomości. Powodem złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności jest dążenie do uwłaszczenia osób wskazanych w postanowieniu Sądu Grodzkiego w [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J. B.. Żona skarżącego nie należała do kręgu spadkobierców. Interes prawny wywodzi z okoliczności bycia współwłaścicielem nieruchomości na dzień złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności. Udział w nieruchomości nabyła na podstawie umowy darowizny z 2000 roku. Skarżący działa w interesie osób dziedziczących po J. B. (k. 37 akt sądowych o sygn. II SA/Po 277/26)

Sąd nie znalazł podstaw dla stwierdzenia naruszenia przepisów art. 28 K.p.a. w związku z przepisami zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (t.j. Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78 z późn. zm.).

Prawo do merytorycznego rozpoznania sprawy z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji posiada każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Z treści decyzji Naczelnika Miasta [...] z dnia 26 czerwca 1986 roku (znak: [...]) wynika, że Uniwersytet [...] w dniu 5 maja 1939 roku sprzedał J. i M. B. parcelę [...] o powierzchni 1330 m˛. E. B. została uwłaszczona, gdyż na mocy postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z 23 lutego 1949 roku Nr [...] oraz postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z 16 kwietnia 1969 roku nabyła prawo do całości spadku po J. B. i M. B..

Sąd podziela stanowisko, że uzasadnienie ww. decyzji Naczelnika Miasta [...] pozostaje w oczywistej kolizji z treścią postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z 23 lutego 1949 roku Nr [...].

Sąd podziela jednak również stanowisko, że nabycie w 2000 roku (umowa darowizny) przez I. M. udziału we własności nieruchomości oraz prawa odrębnej własności lokalu w budynku zlokalizowanym na tej nieruchomości wskazuje na posiadanie przez I. M. co najwyżej interesu faktycznego, który nie daje podstaw do uznania za stronę postępowania nieważnościowego.

Następca prawny rolnika gospodarującego (np. spadkobierca lub nabywca gospodarstwa) posiada własny interes prawny w toku postępowania administracyjnego, jeśli rozstrzygnięcie sprawy bezpośrednio wpływa na jego prawa i obowiązki.

Okoliczność czy uwłaszczona E. B. skutecznie rozporządziła nieruchomością na rzecz I. M. nie stanowi o interesie prawnym w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej.

Skoro bezsporne pozostaje, że I. M. nie należała do kręgu spadkobierców po pierwotnych nabywcach ww. nieruchomości, to również nie należy do kręgu osób, które mogły być uwłaszczone.

W tym stanie rzeczy Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia oceny, że organy błędnie zastosowały w kontrolowanej sprawie przepis art. 105 § 1 w związku z art. 157 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.