Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 672/16 oddalające wniosek D. W. i M. W. o wyłączenie od orzekania referendarza sądowego Michała Kazka w sprawie ze skargi D. W. i M. W. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Wr 783/11 postanawia oddalić zażalenie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 672/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek D. W. i M. W. (dalej skarżący) o wyłączenie od orzekania referendarza sądowego Michała Kazka w sprawie ze skargi D. W. i M. W. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Wr 783/11.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że pismem z 28 marca 2017 r. - po otrzymaniu wezwania referendarza sądowego z 27 lutego 2017 r. o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy – skarżący wnieśli o wyłączenie referendarza sądowego Michała Kazka od orzekania z uwagi na to, że "znęcał się, upokarzał stronę skarżącą i zmuszał [ją] do uporczywego żebractwa. Bawił się [ponadto] skarżącymi w orzekanie do prawa pomocy, której nie mogą otrzymać".

Dnia 31 marca 2017 r. referendarz sądowy Michał Kazek złożył pisemne oświadczenie, że w tej sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 18 w zw. z art. 24 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 [ze zm.], dalej ppsa), ani inne okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności (art. 19 w zw. z art. 24 § 1 ppsa).

Stosownie do treści art. 18 i 19 ppsa wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie sądowoadministracyjnej może nastąpić z mocy samej ustawy, bądź też na żądanie samego sędziego lub na wniosek strony. Zgodnie z art. 24 § 1 ppsa przepisy o wyłączeniu sędziego stosuje się odpowiednio m.in. do wyłączenia referendarza sądowego.

Stosując odpowiednio art. 18 § 1 ppsa należy uznać, że referendarz sądowy jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1. w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2. swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3. osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4. w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5. w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6. w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a. dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7. w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.

Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 ppsa). Referendarz, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 ppsa).

Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 ppsa, sąd wyłącza referendarza na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie (art. 19 ppsa). Wniosek strony o wyłączenie referendarza wymaga zgłoszenia go na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, wraz z uprawdopodobnieniem przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 ppsa).

W rozpoznawanej sprawie, skarżący wniosek o wyłączenie referendarza złożyli w związku z wezwaniem ich do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez udokumentowanie swojej sytuacji materialnej. Czynności referendarza podejmowane w związku z rozpoznawaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy uznali jako "znęcanie", "upokarzanie ich", "zmuszanie do żebractwa", "zabawę w orzekanie". Skarżący nie uprawdopodobnili swojego wniosku w zakresie przesłanek z art. 18 lub art. 19 ppsa, a jedynie odwołali się do subiektywnego odczucia nieprawidłowości przy rozstrzyganiu ich licznych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia podstaw wyłączenia referendarza, przez wskazanie konkretnych faktów (dowodów), które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności. Wykonywanie przez referendarza czynności koniecznych do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może być uznane za tego rodzaju okoliczność.

Istotne również jest to, że referendarz sądowy oświadczył, że nie zachodzą żadne z przesłanek opisanych w art. 18 i 19 ppsa, i Sąd I instancji nie widzi podstaw, by odmówić temu oświadczeniu przymiotu wiarygodności.

Natomiast subiektywne przekonanie skarżących o "znęcaniu się nad nimi" czy "upokarzaniu" nie może same w sobie stanowić podstawy do wyłączenia referendarza sądowego.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wskazali konkretnych okoliczności określonych w art. "19" [winno być "18"] § 1 w zw. z art. 24 § 1 ppsa oraz w art. 19 w zw. z art. 24 § 1 ppsa.

Jak stanowi przepis art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 24 § 1 ppsa, o wyłączeniu referendarza sądowego rozstrzyga sąd administracyjny, przed którym sprawa się toczy w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez referendarza sądowego, którego wniosek dotyczy. Mając na uwadze, że referendarz sądowy Michał Kazek złożył wymagane wyżej wyjaśnienie, jak również, że nie stwierdzono istnienia okoliczności pozwalających na uwzględnienie żądania skarżących, wniosek podlega oddaleniu.

Sąd I instancji zwrócił stronie uwagę, że ewentualne uchybienia w rozpoznawaniu ich wniosków o przyznanie prawa pomocy są weryfikowane w toku instancji w sposób prawem przewidziany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w zw. z art. 24 § 1 ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia (k. 52-54, 55-58, 72-73, 80-83 akt II SA/Wr 672/16).

Pismem z 12 maja 2017 r. skarżący wnieśli zażalenie na postanowienie z 7 kwietnia 2017 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia "i zmianę, które dotyczą wyłączenia od orzekania w sprawach przyznania nam pomocy Pana Michała Kazka". Skarżący podnieśli, że "Wydane orzeczenia Sądu są nieważne".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontrolowane postępowanie nie jest dotknięte nieważnością (art. 183 § 2 w zw. z art. 197 § 2 ppsa).

Instytucja wyłączenia sędziego nie może być traktowana jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu jej interesów (postanowienie NSA z 22.2.2008 r. II FZ 60/08, OSP 2008/12/133, z aprobującą glosą A. Gomułowicza, akceptowane przez A. Kabata w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, s. 139, uw. 4). Subiektywny pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego, nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy, podobnie jak sam fakt, że sędzia, którego wyłączenia domaga się strona, był sprawozdawcą w innej sprawie z jego udziałem (wyrok NSA z 15.4.2008 r., II OSK 392/08; postanowienie NSA z 29.6.2012 r.; II OZ 559/12, akceptowane przez J. Drachala, A. Wiktorowską, K. Zalasińską w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 202-203, nb 5). W kontrolowanej sprawie skarżący nie wskazali żadnej przyczyny, która pozostaje w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w tych okolicznościach referendarz może okazać się nieobiektywny (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 94, uw. 2).

Przepisy rozdziału 5 Działu I stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego (art. 24 § 1 ppsa; J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Zalasińska – op. cit., s. 208, nb 1; A Kabat - op. cit., s. 143, uw. 1, 2).

Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w kontrolowanej sprawie nie zachodziły przesłanki wyłączenia referendarza. Argumenty podnoszone w piśmie z 12 maja 2017 r., w części w ogóle nie dotyczą zagadnienia wyłączenia referendarza (k. 97, 98 akapit pierwszy akt II SA/Wr 672/16), a w pozostałej części nie prowadzą do odmiennej oceny niż przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.