Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Asesor sądowy Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Katarzyna Johan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2006 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz S. M. kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem skargi S. M. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., oparta o przepisy art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 1 ust. 2- art. 4, art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.), utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia z dnia [...], nr [...], o odmowie przyznania S. M. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu wskazano, że S. M., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wystąpił o przyznanie uprawnień kombatanckich. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca urodził się w dniu 28 lutego 1945 r. w szpitalu gwareckim w W. Jego matka – J. Ł. została w roku 1942 deportowana z miejsca zamieszkania (powiat [...]) do B. (powiat [...]), a w styczniu 1945 r. wraz ze 150 - osobową grupą została ewakuowana w kierunku S. do W., gdzie pracowała w fabryce porcelany. Motywami rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego było stwierdzenie, że urodzenie się z matki deportowanej do pracy przymusowej na obszar III Rzeszy nie stanowi represji uzasadniających przyznanie uprawnień. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik S. M. zakwestionował prawidłowość rozstrzygnięcia, wskazując na brak daty wydania decyzji, a także powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 r. i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, sygn. OSK 135/04, uznające w oparciu o identyczny stan faktyczny osobę zainteresowaną za represjonowaną. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. stwierdził, że brak daty wydania decyzji jest wadą, jednak nie stanowi naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a data decyzji znajduje się na egzemplarzu zalegającym w aktach sprawy. Odnośnie meritum wniosku, organ wskazał, iż przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach nie łączą z urodzeniem się osoby z rodziców deportowanych do pracy przymusowej żadnych skutków prawnych. Okoliczności takie nie zostały zaliczone do działalności kombatanckiej bądź równorzędnej z kombatancką, ani nie stanowią represji uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich. Okoliczność ta może mieć znaczenie w aspekcie możliwości uzyskania uprawnień przewidzianych ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, jednak na wyraźne żądanie wnioskodawcy wniosek został rozpatrzony w trybie przepisów ustawy o kombatantach. Poza tym organ wskazał, że powołany w odwołaniu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dotyczył wykładni i interpretacji ustawy o kombatantach ale ustawy o świadczeniu pieniężnym (...), stąd brak było podstaw do powoływania się na orzeczenia wydane na gruncie zupełnie innej ustawy.

W skardze na powyższą decyzję S. M. wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach, mające wpływ na wynik sprawy, wskazując, iż z materiału dowodowego wynika, że powinien mu zostać przyznany statut kombatanta. W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i ponownie powołując się na wyrok NSA o sygn. akt OSK 135/04 stwierdził, iż sąd uznał dziecko urodzone przez matkę deportowaną do pracy przymusowej za osobę represjonowaną, zatem takie uprawnienie powinno być podstawą do przyznania statusu osoby represjonowanej w świetle przepisów ustawy o kombatantach. Podał, że jako dziecko wraz z matką przebywał w wyniszczających warunkach i podlegał szczególnym cierpieniom, co musiało odbić się na jego psychofizycznym rozwoju.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, wskazując dodatkowo, iż skarżący nie wykazał, że przebywał w jakimkolwiek miejscu (tj. obozie lub miejscu odosobnienia), w którym pobyt zgodnie z art. 4 ust. 4 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach upoważniałby do uzyskania uprawnień kombatanckich. Poza tym matka skarżącego nigdy nie uzyskała uprawnień kombatanckich, a jedynie prawo do świadczenia pieniężnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić. Na wstępie, zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), podkreślić należy, iż ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Sąd sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powyższe oznacza, że sąd administracyjny nie jest kolejną instancją odwoławczą od ostatecznego rozstrzygnięcia organu administracyjnego, natomiast - jak wspomniano wyżej - ocenia ten akt pod względem legalności.

W przedmiotowej sprawie merytoryczne rozważania należy poprzedzić uwagą natury formalnoprawnej, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zaniechanie uzasadnienia decyzji przez organy administracji w sposób zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7 - 9 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., skutkuje wadliwością uzasadniającą uchylenie decyzji, albowiem nie jest możliwa ocena zgodności zaskarżonych decyzji z prawem. Uzasadnienie decyzji stanowi jej integralną część, stąd też wady uzasadnienia mogą być skutecznie podnoszone w skardze (por wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w z dnia 28 października 1998 r., sygn. akt I SA/Gd 165/96, System Informacji Prawnej LEX nr 36091). Ponieważ, jak już wcześniej wskazano, przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd jest zbadanie, czy decyzja dotycząca odmowy przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich była zgodna z prawem, wady w tym zakresie powinny być brane przez Sąd pod uwagę z urzędu, nawet niezależnie od tego, czy były podnoszone w skardze.

Taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie w odniesieniu do zaskarżonej decyzji, która, w ocenie Sądu, nie spełnia wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Stosownie do art. 7 i 77 § 1 K.p.a., wydanie prawidłowej decyzji w postępowaniu administracyjnym powinno każdorazowo być poprzedzone dokładnym ustaleniem stanu faktycznego istniejącego w sprawie. Zgodnie natomiast z art. 107 § 3 K.p.a. decyzja powinna być należycie uzasadniona z podaniem m.in. dowodów, na podstawie których określone fakty przyjęto za udowodnione oraz przyczyn z powodu których innym odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej.

Konstrukcja prawidłowego uzasadnienia faktycznego powinna spełniać szereg postulatów odnośnie treści i formy, ale przede wszystkim powinno być ono kwintesencją dokonań dowodowych organu i zawierać wszechstronną ocenę materiału dowodowego sprawy, traktowanego jako jednolita całość. Nie jest w tej mierze dopuszczalna jakakolwiek wybiórczość w traktowaniu tego materiału, a w szczególności pomijanie dowodów, które nie przystają do przyjętego rozstrzygnięcia. Wszelkie niejasności, które ujawnią się przy zestawieniu podstawy faktycznej decyzji z materiałem procesowym, muszą budzić uzasadnioną wątpliwość, czy ustalenie podstawy faktycznej nastąpiło prawidłowo. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego wynikające z powołanych przepisów, w tym zasadę prawdy obiektywnej, jak również stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny decyzji dotkniętej takimi wadami. Poza tym, zgodnie z wynikającą z art. 80 K.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ powinien ustalając stan faktyczny sprawy opierać się na całym materiale dowodowym zebranym w sprawie. Ocena tego materiału powinna być wszechstronna i obejmować nie tylko dowody uwzględnione przy podejmowaniu decyzji, ale i dowody, którym odmówiono przymiotu wiarygodności. Ponadto w razie wątpliwości powinien niektóre dowody przeprowadzić z urzędu, a jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, dla ich wyjaśnienia należy przesłuchać stronę (art. 86 K.p.a.). Naruszenie powyższych zasad postępowania powoduje, że rozstrzygnięcie sprawy opiera się na dowolnej ocenie dowodów, wykraczającej poza granice zastrzeżonej dla organu swobody.

W rozpoznawanej sprawie zasady te nie zostały przez organ zachowane.

Z lektury akt wynika, że przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. toczyło się postępowanie dotyczące przyznania uprawnień kombatanckich S. M., urodzonemu w dniu 28 lutego 1945 r. w W. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organ wskazał przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.). Skarżącemu mogłyby przysługiwać uprawnienia wynikające z art. 4 ust. 1 tej ustawy, jeśli należałby do kręgu osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, jakimi w rozumieniu tej ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b), w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c).

W aktach sprawy znajduje się odpis aktu urodzenia skarżącego, oświadczenie H. A., że matka skarżącego – J. M. w okresie od roku 1942 do stycznia 1945 r. była zatrudniona jako pomocnica w gospodarstwie rolnym w miejscowości B., powiat [...], a także pismo J. M. z dnia 30 grudnia 1995 r., kierowane do Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, z którego wynika, że w kolumnie marszowej, pod dozorem żołnierzy SS, była w styczniu 1945 r. przeprowadzona do W., gdzie została umieszczona w obozowych barakach w pobliżu kopalni węgla. Do porodu odwieziono ją tramwajem do szpitala, a następnie wraz z dzieckiem wróciła do obozu.

Wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 K.p.a. organ nie rozpatrzył i nie odniósł się całego materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, pomijając całkowicie informację, że matka skarżącego przebywała na terenie [...] w obozie. Z przedłożonych dokumentów nie wynika również przyjęty przez organ fakt, iż w W. J. M. pracowała w fabryce porcelany. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ podniósł okoliczność, iż skarżący nie wykazał, że przebywał w obozie lub innym miejscu odosobnienia, w którym pobyt upoważniałby do uzyskania uprawnień kombatanckich. Zauważyć należy, że odpowiedź na skargę, będąca tylko pismem procesowym skierowanym do sądu, a nie aktem adresowanym do strony, nie stanowi uzupełnienia zaskarżonej decyzji. Nie wiadomo na jakiej podstawie organ przyjął, że matka skarżącego w czasie pobytu w W. była osobą deportowaną do pracy przymusowej. Uzasadnienia zaskarżonych decyzji sprowadzały się wyłącznie do lakonicznego stwierdzenia o braku uprawnień kombatanckich osób urodzonych z rodziców deportowanych do pracy przymusowej, co naruszało przepis art. 107 § 3 K.p.a. oraz zasadę przekonywania, określoną w art. 11 K.p.a.

Bezspornym jest, że status osoby deportowanej J. M. posiadała już w związku z wywiezieniem z rodzinnej miejscowości w powiecie [...] na roboty przymusowe do III Rzeszy w gospodarstwie rolnym w miejscowości B. w powiecie [...] - dzisiejsze B. Nie został natomiast przez organ ustalony, z powołaniem się na jakiekolwiek dowody, status matki skarżącego po opuszczeniu tego gospodarstwa rolnego, w wyniku czego znalazła się w znacznie oddalonym od O. W. i jaki charakter miał obóz, w którym została tam osadzona. Skutkiem tego należało uznać, iż nie wyjaśniono w sposób nie budzący wątpliwości, w jakim obozie skarżący spędził pierwsze miesiące swego życia.

Uwagi powyższe odnoszą się zarówno do zaskarżonej decyzji, jak i decyzji wydanej w pierwszej instancji.

W tym miejscu należy stwierdzić, że brak w postaci niezamieszczenia daty na egzemplarzu decyzji doręczonej stronie, a zamieszczenie jej na kopii włączonej do akt sprawy, stanowi naruszenie przepisu art. 107 § 1 K.p.a., gdyż data wydania aktu jest istotnym elementem rozstrzygnięcia, jednak, w ocenie Sądu, uchybienie to w niniejszej sprawie nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Taki natomiast wpływ miał wskazany wyżej zakres popełnionych błędów proceduralnych oraz związane z tym niedostateczne wyjaśnienie sprawy.

Wytknięte wadliwości upoważniają do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bez ustosunkowywania się do merytorycznych zarzutów skargi. Kwestie te będą przedmiotem oceny organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Niemniej jednak zwrócić należy uwagę na odrębność unormowań zawartych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), co oznacza, że zawarte w tych ustawach uregulowania nie pokrywają się. Każda z wymienionych ustaw skierowana jest do innego kręgu podmiotów, odmiennie określonego z uwagi na doznawane represje, których wyczerpujące definicje na użytek każdej z nich ustawodawca zawarł odpowiednio w przepisie art. 4 ustawy o kombatantach (...) oraz w przepisie art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym (...).

Orzeczenie zawarte w punkcie 2 wyroku oparte jest o przepis art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, natomiast o kosztach orzeczono na podstawie art. 200 tej ustawy.

Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z rozważań zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.