Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2026 r. sprawy ze skargi J.F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 25 kwietnia 2025 r., nr 0301- PU.411.6.2021 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.

Decyzją z 25 kwietnia 2025 r. znak: 0301-PU.411.4.2023, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: organ) utrzymał w mocy decyzję tego organu z 10 marca 2025 r., znak: [...] wydaną w przedmiocie wygaśnięcia decyzji z 12 sierpnia 2021 r. o rozłożeniu na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w części dotyczącej niezapłaconej należności. Jako podstawę prawną powołał art. 138 § 1 pkt 10 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 59 ust. 3, i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 197 ze zm., dalej u.u.s.r.).

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że na prośbę J. F. (dalej: skarżąca) z 3 sierpnia 2023 r. wydał decyzję o rozłożeniu na raty zadłużenia za okres od 1 kwietnia 2022 r. do 30 września 2023 r., w której zostały wyszczególnione warunki zawartego układu ratalnego.

W związku z brakiem wpłat, mimo wysyłanych do skarżącej wezwań, organ w dniu 10 marca 2025 r. podjął decyzję o wygaśnięciu decyzji z 12 sierpnia 2021 r. o rozłożeniu spłaty zaległości w kwocie [...] zł należności głównej za okres od 1 listopada 2011r. do 30 czerwca 2021 r. na raty.

Pismem z 26 marca 2025 r., skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Jednak organ zaskarżoną decyzją z 25 kwietnia 2025 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 10 marca 2025 r.

W skardze, na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 §1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnego z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.,

- art. 10 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a poprzez niepoinformowanie skarżącej o prawach i niezapewnienie możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego, uniemożliwienie wzięcia czynnego udziału w sprawie co narusza prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia co do zgromadzonego materiału dowodowego,

- art. 8 k.p.a. poprzez podanie w uzasadnieniu decyzji faktów które nie znajdują odzwierciedlenia w dokumentach tj. faktu rzekomego ujęcia w prośbie o udzielenie ulgi w spłacie zadłużenia z dnia 11.08.2021r., zobowiązań do spłaty należności wynikających z tytułów wykonawczych na podstawie których prowadzona była egzekucja z nieruchomości.

Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca przede wszystkim podniosła, że organ nie podjął żadnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności nie wziął pod uwagę co było podstawą zachwiania płynności finansowej, a ponadto nie miała sposobności, żeby przedstawić wszystkie fakty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej nieuwzględnienie i wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Organ przyznał, że decyzją z 12 sierpnia 2021 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozłożył na wniosek skarżącej jej zadłużenie wynoszące 49 462,99 zł dotyczące okresu od 1 listopada 2011 r. do 30 czerwca 2021 r. na 36 rat. Rozłożenie należności na raty nastąpiło na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 41 a ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Dalej wskazał na brak zapłaty przez skarżącą 6 kolejnych rat, co w jego ocenie nie było spowodowane wystąpieniem zdarzeń losowych. Zarzuty podniesione w skardze uznał za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sądy kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 25 kwietnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 10 marca 2025 r. w przedmiocie wygaśnięcia decyzji o rozłożeniu na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organ powołał art. 41a ust. 1 pkt 1, art. 59 ust. 3 i art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r., jednak żaden, z powołanych przepisów nie dotyczy wygaśnięcia decyzji ratalnej, ani nie wskazuje jakichkolwiek przesłanek umożliwiających lub nakazujących wydanie tego rodzaju rozstrzygnięcia.

Przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. stanowi wyłącznie o możliwości wydania decyzji o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie; przepis art. 36 ust. 1 tej ustawy wymienia rodzaje decyzji wydawanych przez Prezesa Kasy, a przepis art. 59 ust. 3 określa zakres działania Prezesa Kasy. Natomiast zacytowany w decyzji pierwszoinstancyjnej przepis art. 41a ust. 5 u.u.s.r. dotyczy wyłącznie wymagalności kwot nieopłaconych składek w terminie ustalonych przez Kasę rat, a nie wygaszenia decyzji ratalnej przy zastosowaniu art. 40 tej ustawy. O wygaśnięciu decyzji ratalnej jest natomiast mowa w art. 41b ust. 4 tej ustawy, jednak wyłącznie w kontekście biegu terminu przedawnienia należności rozłożonej na raty.

Zatem zauważyć należy, że przepisy u.u.s.r. nie regulują kwestii wygaszenia decyzji ratalnych. O wygaszeniu decyzji jest mowa w art. 162 k.p.a., ale tego przepisu organ nie przywołał jako podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Możliwość zastosowania ww. przepisu wynika z art. 123 u.u.s.r., który nakazuje, że w sprawach nieuregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Nadto, z art. 180 § 1 k.p.a. wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

Dopiero w odpowiedzi na skargę, organ przywołał przepisy swoich wewnętrznych regulacji dotyczących wygaśnięcia decyzji w sprawie przyznania ulgi w spłacie należności, którymi Sąd nie jest związany.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. decyzja zawiera m.in. powołanie podstawy prawnej (pkt 4) i uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 6). "Uzasadnienie prawne decyzji to wywód prawniczy odzwierciedlający proces myślowy ustalenia konsekwencji stosowanej normy prawa administracyjnego w związku z określoną sytuacją faktyczną i prawną. Zasadniczym jego celem powinno być wykazanie, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej jest wynikiem poprawnego logicznie stosowania normy prawa administracyjnego przy równoczesnym przestrzeganiu norm procesowych, skutkiem czego treść rozstrzygnięcia należy uznać za zgodną z prawem" (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2900/15, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt I SA/GI 1411/17). Brak wskazania, bądź błędne wskazanie w podstawie prawnej rozstrzygnięcia jak i jego uzasadnieniu, przepisu prawa, który nie mógł znaleźć w sprawie zastosowania oznacza nie tylko istotne naruszenie przepisu art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a., mające wpływ na wynik sprawy, lecz również naruszenie ogólnej zasady legalizmu, o której mowa w art. 6 k.p.a.

Niezależnie od wyżej stwierdzonych naruszeń należy wskazać, że zaskarżona decyzja i decyzja pierwszoinstancyjna odwołują się do różnych decyzji o rozłożeniu na raty oraz różnych okresów zaległości, a zatem także z tej przyczyny zaskarżona decyzja nie może się ostać. Nie wiadomo jaka decyzja organu była przedmiotem kontroli.

Rozpoznając sprawę ponownie organ dokona pełnej analizy stanu faktycznego i prawnego sprawy z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag, zaś wydając decyzję wskaże jej podstawę prawną i uzasadni ją w ustalonych okolicznościach sprawy w sposób przewidziany przepisem art. 107 § 3 k.p.a.

Z przyczyn wyżej wskazanych zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli Sądu w przedmiocie oceny jej legalności i narusza powołane wyżej przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.