Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1564/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi H. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 25 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 1564/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącej H. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że na etapie skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 19 września 2014r., we wniosku o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżąca podała, że jej miesięczne wydatki związane z bieżącymi potrzebami wynoszą 700 zł. Wraz z małżonkiem partycypują w tychże kosztach. Nie posiadają kont bankowych, ani lokat terminowych. Małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej. Skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, ani też – jak wskazuje – wysokich oszczędności. Źródłem jej dochodu jest renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1011,20 zł miesięcznie – do wypłaty 863,19 zł. Rodzina zamieszkuje w domu należącym do córki N. Skarżąca przedstawia zeznanie podatkowe za 2013 r. własne i męża, umowę rozdzielności majątkowej, oraz tytuły wykonawcze. Podaje, iż mąż skarżącej zarabia 1680 zł miesięcznie, a w utrzymaniu pomaga córka, u której małżonkowie zamieszkują.

Zdaniem Sądu wniosek skarżącej podlegał oddaleniu, gdyż nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść wnioskowanych do zwolnienia kosztów postępowania, tj. głównie kosztów wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie około 1800 zł. WSA zwrócił przy tym uwagę, że wniosek skarżącej jest już kolejnym w sprawie, ponieważ prawomocnym postanowieniem z dnia 6 lutego 2014r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wcześniejszy jej wniosek (utrzymane w mocy postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2014r. sygn. I FZ 90/14). Zatem obecny wniosek strony podlega ocenie z uwzględnieniem okoliczności będących poprzednio ocenianymi. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała aktualnie, aby jej sytuacja materialna zmieniła się w stosunku do poprzednio ocenianej w sposób warunkujący zmianę poprzedniego orzeczenia.

WSA wskazał również, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz de facto córką N., gdyż skarżąca w sprzeciwie wskazuje iż partycypuje ona w kosztach utrzymania mieszkania. W/g oświadczenia rodzina utrzymuje się jedynie z renty skarżącej w kwocie 1011,20 zł – po potrąceniach do wypłaty 863,19 zł, wynagrodzenie za pracę małżonka to według oficjalnego oświadczenia złożonego na formularzu - 1680 zł. Skarżąca nie wspomina o dochodach córki – podaje jedynie, iż nie posiada zeznań podatkowych córki, gdyż utrzymuje się ona z wynajmu lokalu bądź nieruchomości. Wskazała, iż nie ma możliwości uzyskania wyciągów z konta bankowego N. C. Nie przedstawiła również wyczerpujących informacji na temat stanu majątkowego małżonka powołując się na rozdzielność majątkową, mimo, iż wielokrotnie już w przedmiotowych aktach była pouczana w uzasadnieniach orzeczeń sądów, w tym NSA, iż rozdzielność majątkowa nie ma wpływu na wzajemne obowiązki i pomoc małżeńską w bieżącym funkcjonowaniu. Skarżąca przedstawiła jedynie zeznanie podatkowe małżonka za 2013 r. z informacją o jego dochodach ze stosunku pracy. Wskazała jednak, iż nie ma możliwości uzyskania wyciągów z konta bankowego M. C.

Nieudzielanie przez skarżącą informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały przez nią podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej.

W zażaleniu, sporządzonym przez pełnomocnika strony, zaskarżono powyższe postanowienie w całości, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 390 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: P.p.s.a.), poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie oraz swojej rodziny.

Autorka zażalenia nie zgodziła się, że skarżąca nie udzieliła stosownych informacji i nie przedłożyła stosownych dokumentów. Autorka zażalenia wskazała również, że N. C. jest osobą pełnoletnią i utrzymuje się sama dlatego żądanie przez Sąd informacji dotyczących osiąganego przez nią wynagrodzenia jest bezpodstawne. Córka skarżącej nie może być bowiem obciążona kosztami sądowymi, które dotyczą jej matki, a pomoc w gospodarstwie domowym jest czymś innym niż obciążanie jej kosztami postępowań sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest niezasadne.

Zgodnie z treścią art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Uregulowana w art. 243 – art. 263 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, a jej celem jest umożliwienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu wyrażonego w art. 45 Konstytucji RP. W związku z tym, że przyznanie prawa pomocy pokrywane jest ze środków budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnie trudną sytuacją majątkową skarżącego. Chodzi bowiem o taką sytuację, gdy wnioskodawca z przyczyn losowych rzeczywiście nie posiada żadnych lub dostatecznych środków na opłacenie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W pierwszej kolejności wnioskodawca winien sam podjąć próbę zabezpieczenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 P.p.s.a.). Zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i uzasadniać zmianę lub uchylenie postanowienia. W przypadku spraw dotyczących prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na tle tego przepisu, jak i szeroko rozumianej instytucji prawa pomocy, ukształtował się i utrwalił pogląd, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i majątku. Posiadanie majątku, co do zasady, wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 912/12).

W kontekście powyższych uwag zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącej była prawidłowa. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, z którego wynika, że skarżąca nie wykazała, aby w jej sytuacji zmiana orzeczenia z dnia 6 lutego 2014 r. była uzasadniona. Brak podania istotnych danych popartych odpowiednimi dokumentami zarówno co do męża skarżącej, jak i jej córki, wspólnie się utrzymujących, ocenić należy jako niewykazanie, że skarżąca faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej ją obecnie do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z ponownie złożonego przez skarżącą wniosku wynika, że w gospodarstwie domowym skarżącej oprócz męża pozostaje także córka N., która osiąga dochody. Nie można jednak zgodzić się z argumentacją autora zażalenia, że prowadzenie przez córkę wspólnego gospodarstwa domowe wraz z rodzicami nie ma związku z partycypowaniem w kosztach postępowania sądowego. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej podnoszonych w tym zakresie w zażaleniu, wskazać należy, że dla oceny zdolności ponoszenia kosztów sądowych istotne znaczenie ma nie tylko sytuacja majątkowo-finansowa wnioskodawcy, lecz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, co chociażby potwierdza urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W formularzu tym wymagane jest bowiem wskazanie w tym zakresie informacji również co do osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie. Natomiast z rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego poczynionych w postanowieniu z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt I GZ 375/13 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA), wynika, że przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa.

Zatem jak wynika z akt sprawy (oświadczeń Skarżącej) skarżąca i jej mąż zamieszkują w jednym domu razem z mężem i córką, która ponosi wkład finansowy w utrzymanie mieszkania. Tym samym uznać należy, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji, że nieudzielanie przez skarżącą informacji w zakresie wysokości dochodów osiąganych przez córkę, stanowi niewyjaśnienie przez nią podstawowych okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. Nadto należy podkreślić, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, iż jej sytuacja ekonomiczna uprawnia ją do skorzystania z prawa pomocy (wniosek pierwszy, oceniany na podstawie art. 246 P.p.s.a.), bądź że sytuacja ta uległa takiej zmianie, która uprawnia do przyznania prawa pomocy mimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (wniosek drugi, oceniany pod kątem art. 165 w zw. z art. 246 P.p.s.a.). Wynika to jednoznacznie z zawartego w art. 246 P.p.s.a. sformułowania "gdy wykaże". Rozstrzygnięcie sądu zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę wykazane, i to niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z wnioskiem "pierwotnym", tj. rozpatrywanym wyłącznie w ramach przesłanek z art. 246 P.p.s.a., czy ponownym, przy którego rozstrzyganiu należy uwzględniać także treść art. 165 tej ustawy.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżąca nie dochowała należytej staranności, której można byłoby wymagać od osoby dbającej o swoje interesy. Skarżąca mimo ciążącego na niej obowiązku, nie przedstawiła całości dokumentów i oświadczeń, będących przedmiotem wezwania Sądu, co w konsekwencji przekłada się na brak wykazania z jej strony przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.