Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Rogalski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Asesor WSA Kamila Karwatowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi K.Z. na bezczynność Starosty w przedmiocie dofinansowania uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Starosty do rozpoznania wniosku skarżącej K.Z. z dnia [...] o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym, II. stwierdza, że Starosta dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2022 r. K.Z. wystąpiła o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie pismem z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] poinformował stronę o negatywnym rozpatrzeniu jej wniosku i wyjaśnił, że zgodnie z uchwałą Zarządu Powiatu z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] dofinansowanie w ramach wnioskowanego zadania jest przyznawane osobom niepełnosprawnym w stopniu znacznym i umiarkowanym i ich opiekunom, które dotychczas nie otrzymały dofinansowania na ten cel bądź nie otrzymały dofinansowania od 2018 r.

Od powyższego pisma K.Z. wniosła odwołanie, kwestionując wydane rozstrzygnięcie. Strona wskazała, że wniosek został złożony na jej mamę, która jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zaznaczyła, że zarówno ona jak i jej mama dwa razy, tj. w 2020 r. i 2021 r., otrzymały dofinansowanie do turnusu rehabilitacyjnego. Turnus rehabilitacyjny stanowi jedyną formę rehabilitacji, z której mogą skorzystać.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] - na podstawie m.in. art. 10e ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm.; dalej jako ustawa o rehabilitacji), § 5 pkt 14 i 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz.U. z 2007 r., poz. 230; dalej jako rozporządzenie), uchwały Zarządu Powiatu z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] w sprawie ustalenia zasad przyznawania dofinansowania ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2022 r. (dalej jako uchwała Zarządu Powiatu) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej jako k.p.a.) – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie.

K.Z. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt II SA/Go 403/22 uwzględnił skargę K.Z. i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy obydwu instancji ani nie analizowały, ani nie zastosowały wobec skarżącej kryteriów zawartych w ustawie

o rehabilitacji oraz w przepisach rozporządzenia w sprawie turnusów rehabilitacyjnych, a oparły się jedynie o kryteria określone w uchwale Zarządu Powiatu z dnia [...] marca 2022 r., nr [...]. W ocenie Sądu takie działanie organów stanowi naruszenie prawa, które mogło mieć istotny wpływ na w pierwszej kolejności: dzieciom niepełnosprawnym do 16 roku życia i młodzieży niepełnosprawnej uczącej się i niepracującej w wieku do 24 roku życia wraz z opiekunem oraz dorosłym osobom niepełnosprawnym w stopniu znacznym i umiarkowanym i ich opiekunom, które dotychczas nie otrzymały dofinansowania na ten cel, - a następnie: dzieciom niepełnosprawnym do 16 roku życia i młodzieży niepełnosprawnej uczącej się i niepracującej w wieku do 24 roku życia wraz z opiekunem oraz dorosłym osobom niepełnosprawnym w stopniu znacznym i umiarkowanym i ich opiekunom, którym nie przyznano dofinansowania od 2018 r. Uchwała Rady Powiatu została podjęta na podstawie art. 35a ust. 1 pkt 7 ustawy o rehabilitacji oraz przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 926) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2017 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych. Sąd stwierdził, że Rada Powiatu nie posiadała kompetencji do określenia zasad (kryteriów), w tym określenia pierwszeństwa w przedmiocie udzielenia dofinansowania ze środków PFRON do pobytu w turnusie rehabilitacyjnym. Tymczasem wydane w sprawie decyzje zostały oparte na uchwale Rady Powiatu z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] określającej zasady otrzymania dofinansowania ze środków PFRON. Przyjęte w uchwale zasady są sprzeczne z przepisami § 5 ust. 10, § 5 ust. 11 oraz § 5 ust. 12 rozporządzenia, z których wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o dofinansowanie bierze się pod uwagę stopień i rodzaj niepełnosprawności wnioskodawcy oraz wpływ niepełnosprawności na możliwość realizacji przez wnioskodawcę kontaktów społecznych w codziennym funkcjonowaniu, a także uwzględnia się na korzyść wnioskodawcy fakt niekorzystania z dofinansowania w roku poprzednim (§ 5 ust. 11) oraz, że pierwszeństwo w uzyskaniu dofinansowania mają osoby niepełnosprawne, które posiadają orzeczenia o zaliczeniu do znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności albo równoważne, osoby niepełnosprawne w wieku do 16 lat albo w wieku do 24 lat uczące się i niepracujące bez względu na stopień niepełnosprawności. (§ 5 ust. 12).

Zdaniem Sądu w sprawie nie został również spełniony wymóg dokonania oceny przez pracownika socjalnego lub specjalisty do spraw społecznych sytuacji społecznej osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb w zakresie rozwijania umiejętności społecznych (5 ust. 10). W konsekwencji Sąd stwierdził, iż takie działania organów były nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji), jak również zasadą wyrażoną w art. 6 k.p.a. (zasada legalizmu). Z tych względów oraz mając na uwadze treść art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd uznał, że zaszły przesłanki do odmowy zastosowania ww. uchwały w zakresie określającym zasady przyznania dofinansowania kosztów uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych, jako wydanej z przekroczeniem delegacji ustawowej i sprzecznej z przepisami ustawy o rehabilitacji (art. 10e) i rozporządzenia określającymi przesłanki udzielenia dofinansowania. Jednocześnie Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy rolą organu będzie dokonanie oceny wniosku skarżącej w kontekście ustawowych regulacji wynikających z art. 10e ustawy o rehabilitacji oraz przepisów rozporządzenia w sprawie turnusów rehabilitacyjnych.

W/w wyrok stał się prawomocny z dniem 6 grudnia 2022 r. Odpis prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem i aktami administracyjnymi doręczono SKO w dniu 23 grudnia 2022 r., a do organu I instancji wpłynął, przekazany przez SKO, w dniu 2 stycznia 2023 r.

Następnie, wobec braku wydania decyzji w sprawie, pismem z dnia [...] lutego 2023 r. K.Z. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie w trybie art. 37 k.p.a., wskazując na bezczynność organu w zakresie rozpoznania jej wniosku.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało ponaglenie za uzasadnione i stwierdziło bezczynność w prowadzeniu postępowania przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w sprawie rozpatrzenia wniosku K.Z. z dnia [...] stycznia 2022 r., w związku z czym wyznaczyło temu organowi termin 30 dni od dnia doręczenia postanowienia na rozpatrzenie wniosku, jednocześnie stwierdziło, iż w sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa i zobowiązało organ do podjęcia środków zapobiegających naruszania terminów załatwiania spraw w przyszłości oraz zarządziło wyjaśnienie przyczyn oraz ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie.

Pismem z dnia [...] maja 2023 r. (doprecyzowanym pismem z dnia [...] czerwca 2023 r.) K.Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. skargę na bezczynność organu w przedmiocie rozpoznania jej wniosku z dnia [...] stycznia 2022 r. o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym, w której wskazała, że od dnia wydania wyroku do dnia złożenia niniejszej skargi nie otrzymała od organu żadnej odpowiedzi.

Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie pismem (decyzją) z dnia [...] czerwca 2023 r., [...] – uwzględniając treść wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt II SA/Go 403/22 i realizując jednocześnie punkt 2 postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...] – po ponownym rozpatrzeniu wniosku K.Z. z dnia [...] stycznia 2022 r., poinformował stronę o negatywnym rozpatrzeniu jej wniosku, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w piśmie z dnia [...] kwietnia 2022 r.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] lipca 2023 r. Starosta poinformował, że wniosek skarżącej z dnia [...] stycznia 2022 r. został rozpatrzony negatywnie, o czym poinformowano skarżącą pismem z dnia [...] czerwca 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż przedmiotową sprawę Sąd rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1354, dalej jako p.p.s.a.). W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1- 4a.

Przedmiot skargi w niniejszej sprawie stanowiła bezczynność, której zdaniem skarżącej dopuścił się organ w sprawie rozpoznania złożonego przez nią wniosku z dnia [...] stycznia 2022 r. o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. Przy czym skarżąca zwróciła w skardze uwagę, iż dotyczy to okresu po wydaniu przez tutejszy Sąd wyroku z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt II SA/Go 403/22. Wyjaśnić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 13 października 2022 r., sygn. akt II SA/Go 403/22 na skutek skargi K.Z. uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2022 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] o negatywnym rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] stycznia 2022 r.

Zauważyć należy, iż zgodnie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Co prawda przedmiotem niniejszego postępowania jest zagadnienie bezczynności organu, nie zaś kontrola zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego przez organ w sprawie, to jednak niewątpliwie wyrok z dnia 13 października 2022 r. zawiera także ocenę, którą należy uwzględnić na gruncie przedmiotowej sprawy. Istotne stanowi mianowicie przyjęcie przez WSA w Gorzowie w wyroku z dnia 13 października 2022 r. w sposób wiążący, że negatywne rozstrzygnięcie organu co do wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2022 r. stanowiło decyzję administracyjną, pomimo użytego w tym przepisie zwrotu "powiadamia w formie pisemnej". Przyjął, iż mimo zastosowania w obowiązujących przepisach formuły "powiadomienia o sposobie rozpatrzenia wniosku" mamy do czynienia w tym przypadku z aktem administracyjnym rozumianym jako władcze i jednostronne oświadczenie woli organu administrującego, skierowane na wywołanie konkretnych skutków prawnych wobec zindywidualizowanego adresata. Ściślej rzecz ujmując, jest to szczególna postać aktu administracyjnego, adresowanego do zewnętrznego podmiotu, który przybiera formę decyzji administracyjnej (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 24 maja 2012., II GPS 1/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Sąd w wyroku zobowiązał organ do ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z [...] stycznia 2022 r. z uwzględnieniem w sposób prawidłowy kryteriów zawartych w ustawie o rehabilitacji oraz w przepisach rozporządzenia w sprawie turnusów rehabilitacyjnych. Sąd uchylając w w/w sprawie decyzje organów obu instancji zobowiązał je do ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z [...] stycznia 2022 r. z z uwzględnieniem oceny w kontekście ustawowych regulacji wynikających z art. 10e ustawy o rehabilitacji oraz przepisów rozporządzenia w sprawie turnusów rehabilitacyjnych.

Po uprawomocnieniu się w/w wyroku w dniu 6 grudnia 2022 r., akta sprawy wraz z odpisem prawomocnego orzeczenia wpłynęły do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w dniu 2 stycznia 2023 r. (k.10 akt administracyjnych). Wobec braku uzyskania przez skarżącą rozstrzygnięcia organu w zakresie złożonego przez nią wniosku z [...] stycznia 2022 r., strona zwróciła się do Sądu ze skargą na bezczynność organu.

Wniesioną w ten sposób skargę Sąd uznał za dopuszczalną, stwierdzając iż spełnione zostały wymogi formalne jej wniesienia umożliwiające merytoryczną ocenę skargi. Mianowicie skarżąca poprzedziła wniesienie skargi złożeniem ponaglenia w trybie art. 37 k.p.a. Stosownie do art. 37 k.p.a. na niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ustalonym w myśl art. 36 k.p.a., ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), lub postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość) stronie służy ponaglenie (§ 1) wnoszone do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowania, a jeżeli nie ma takiego organu – do organu prowadzącego postępowanie (§3). Wymóg złożenia ponaglenia przed wniesieniem skargi przewiduje także art. 52 i art. 53 § 2 b p.p.s.a. Na gruncie przedmiotowej sprawy skarżąca pismem z dnia [...] lutego 2023 r. złożyła ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. SKO postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...] uznało ponaglenie za uzasadnione i stwierdziło bezczynność organu w prowadzeniu postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej z [...] stycznia 2022 r., bez rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie SKO wyznaczyło organowi termin 30 dni na rozpatrzenie w/w wniosku od dnia doręczenia w/w postanowienia.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania przedmiotowej skargi wskazać należy, iż zgodnie art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.:1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekając, że organ dopuścił się bezczynności sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z kolei § 1b tego przepisu stanowi, że sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Na podstawie art. 149 § 2 sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Aby dokonać oceny czy zaistniała na gruncie przedmiotowej sprawy bezczynność organu konieczne jest wyjaśnienie czym jest bezczynność. Bezczynność organu, zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., ma miejsce w sytuacji, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 k.p.a. tj. w ramach instytucji sygnalizacji. Analogicznie bezczynność organu pojmowana jest w orzecznictwie. Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy rozpoznania sprawy (§ 4). Zarazem, do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Organ – zgodnie z art. 36 k.p.a. – ma obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Obowiązek ten istnieje również wtedy, gdy przyczyny zwłoki nie są zależne od organu. Przepis ma zatem zastosowanie w każdym przypadku, gdy sprawa nie zostanie załatwiona w terminie. Bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, uzależnionym wyłącznie od upływu terminu określonego w ustawie lub terminu wyznaczonego przez organ na podstawie omówionego powyżej art. 36 k.p.a.

Dodać należy, iż organy administracji publicznej prowadząc postępowanie powinny kierować się zasadami ogólnymi postępowania wyrażonymi w art. 6 – 16 k.p.a., w tym zasadą szybkości. Zauważyć należy, że wyrażona w art. 12 k.p.a. zasada szybkości i prostoty postępowania stanowi, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Natomiast sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2).Każdy, kto inicjuje postępowanie administracyjne ma zatem prawo oczekiwać podejmowania przez organ działań odpowiadających zasadzie szybkości zawartej w art. 12 § 1 k.p.a., oczekiwać od organu sumiennej analizy treści wniosku i działań zmierzających do rozwiania wątpliwości odnośnie do jego treści, jeżeli takowe się pojawią, a także oczekiwać rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie (za: wyrok NSA z 21 lutego 2023 r. I OSK 1583/22, CBOSA).

Do sprawy z wniosku skarżącej z [...] stycznia 2022 r. o przyznanie dofinansowania uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym zastosowanie znajdują przepisy przede wszystkim ustawy o rehabilitacji, na co wskazał już tutejszy Sąd w wyroku z dnia 13 października 2022 r. Przepis art. 10e ust. 1-3 ustawy o rehabilitacji określa warunki przyznawania świadczeń ze środków Funduszu na dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym, a na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 10d ust. 8 pkt. 2 minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został upoważniony do określenia, w drodze rozporządzenia warunków, jakie powinny spełniać osoby niepełnosprawne ubiegające się o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie, tryb składania i rozpatrywania wniosków o dofinansowanie, wysokość oraz sposób przyznawania i przekazywania tego dofinansowania ze środków Funduszu. Aktem wykonawczym jest w tym zakresie rozporządzenie Ministra Prawy i Polityki Społecznej z dnia 15 listopada 2007 r. w sprawie turnusów rehabilitacyjnych (Dz. U. z 2007 r. poz. 230). Przy czym co istotne na gruncie przedmiotowej sprawy tryb składania i rozpatrywania wniosków o przyznanie pomocy w w/w zakresie określone zostały w treści § 5 rozporządzenia. Osoba niepełnosprawna ubiegająca się o dofinansowanie składa osobiście lub za pośrednictwem opiekuna albo organizatora turnusów rehabilitacyjnych wniosek o dofinansowanie w centrum pomocy właściwym dla miejsca zamieszkania (ust. 1). Centrum pomocy w terminie 10 dni od dnia złożenia wniosku o dofinansowanie informuje wnioskodawcę o występujących we wniosku uchybieniach. Uchybienia we wniosku powinny być usunięte w terminie 30 dni od dnia otrzymania od centrum pomocy informacji o uchybieniach występujących we wniosku. Nieusunięcie uchybień w wyznaczonym terminie powoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia (ust. 7). Wnioski o dofinansowanie są rozpatrywane przez centrum pomocy w terminie 30 dni od dnia złożenia kompletnego wniosku (ust. 8). W przypadku gdy centrum pomocy poweźmie wątpliwości w sprawie przyznawanego dofinansowania, w szczególności co do wysokości dochodów i liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, mające wpływ na przyznanie dofinansowania, powiadamia wnioskodawcę o konieczności złożenia w wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż 14 dni od dnia otrzymania wezwania, wyjaśnień w sprawie lub dostarczenia niezbędnych dokumentów (ust. 9).

Dodać należy przy tym, iż zgodnie z art. 35a ust. 1 pkt 7 lit. a) ustawy o rehabilitacji dofinansowanie uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych należy do zadań powiatu. Jednocześnie w art. 35a ust. 3 ustawy o rehabilitacji przewidziano, że rada powiatu w formie uchwały określa zadania w tym dofinansowanie osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych, na które przeznacza środki. Z kolei w art. 35a ust. 4 ustawy o rehabilitacji została zawarta delegacja dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia rodzajów zadań, o których mowa w ust. 1 tegoż artykułu, które mogą być finansowane ze środków Funduszu, z uwzględnieniem wymagań, jakie powinny spełniać podmioty ubiegające się o dofinansowanie tych zadań, a także trybu postępowania i zasad ich dofinansowania ze środków Funduszu. W wykonaniu powyższej delegacji ustawowej regulacje dotyczące zadań powiatu, o których mowa w art. 35a ust. 1 ustawy o rehabilitacji zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie określenia rodzajów zadań powiatu, które mogą być finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 926).

Analiza przytoczonych powyżej przepisów wskazuje, iż niewątpliwe do postępowań z wniosków o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym zastosowanie znajdują przepisy K.p.a. Jest to bowiem sprawa indywidualna rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej i należąca do właściwości organu administracji publicznej (art. 1 pkt 1 K.p.a.). Jak wskazano na wstępie rozważań, rozstrzygnięcie organu w zakresie takiego wniosku stanowi decyzję administracyjną w rozumieniu przepisów K.p.a. Powyższe oznacza, że także zastosowanie znajdują do w/w postępowania przepisy K.p.a. dotyczące terminów załatwiania spraw. Choć wskazać należy, iż cyt. § 5 ust. 8 rozporządzenia z 2007 r. przewiduje w tym zakresie szczególną regulację tj. termin 30 dni na rozpatrzenie wniosku od dnia złożenia kompletnego wniosku. Termin ten znajduje zastosowanie w przypadku, gdy wniosek zostaje rozpoznawany na podstawie prawidłowo złożonego lub uzupełnionego wniosku.

Nie ulega wątpliwości, iż na gruncie przedmiotowej sprawy organ, po uchyleniu przez tutejszy Sąd wcześniejszych decyzji organów obu instancji, zobowiązany był do ponownego rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2022 r. Akta sprawy wraz z odpisem prawomocnego wyroku z dnia 13 października 2022 r. doręczone zostały do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w dniu 2 stycznia 2023 r. W takich okolicznościach zdaniem Sądu zastosowanie odnośnie terminu załatwienia sprawy znajduje przepis art. 35 K.p.a. Powyższe oznacza, iż w świetle art. 35 § 3 K.p.a. organ zobowiązany był załatwić sprawę nie później niż w ciągu miesiąca tj. do 2 lutego 2023 r. Nawet jeżeli przyjąć, iż organ uznał sprawę za skomplikowaną (choć nie wynika to z akt sprawy) to maksymalny termin na jej rozpoznanie upływał dwa miesiące od 2 stycznia 2023 r., czyli z końcem lutego tj. 28 lutego 2023 r. W tym terminie sprawa z wniosku skarżącej z [...] stycznia 2022 r. nie została rozpoznana, a organ nie informował przy tym strony w trybie art. 36 K.p.a,. o niezałatwieniu sprawy w terminie z podaniem przyczyny i nowego terminu załatwienia sprawy. Powyższe potwierdza także postanowienie SKO z dnia [...] kwietnia 2023 r. uznające ponaglenie skarżącej za uzasadnione. W istocie organ rozpoznał sprawę z wniosku z [...] stycznia 2022 r. dopiero w dniu 28 czerwca 2023 r., wydając decyzję o negatywnym rozpatrzeniu wniosku.

Przy czym zaznaczyć należy, iż za rozstrzygniecie organu w przedmiotowej sprawie nie można uznać pisma Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia [...] grudnia 2022 r. skierowanego do skarżącej, gdyż pismo to stanowi wyłącznie odpowiedź na wniosek skarżącej z [...] grudnia 2022 r. o wypłacenie refundacji za odbyty turnus rehabilitacyjny i jednocześnie wskazano w nim, że organ nie dysponuje jeszcze odpisem wyroku wydanego w sprawie dotyczącej wniosku skarżącej z [...] stycznia 2022r.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał zatem, iż na gruncie przedmiotowej sprawy organ dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2022 r.

Wyjaśnić dodatkowo należy, iż Sąd za organ na gruncie przedmiotowej sprawy uznał Starostę mając na uwadze, że dofinansowanie uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych należy do zadań powiatu, który reprezentowany jest przez Starostę i który na gruncie przepisów K.p.a. w związku z przepisami ustawy o samorządzie powiatowym jest organem wydającym decyzje, a przedmiotowa sprawa rozstrzygana jest w drodze decyzji administracyjnej (o czym była mowa powyżej). Należy wskazać, że powiatowe centrum rodziny zgodnie z art. 35a ust. 2 ustawy o rehabilitacji zajmuje się realizacją w/w zadania jako jednostka powoływana przez radę powiatu i wchodząca w skład lokalnej administracji samorządowej. Podmioty te nie mają osobowości prawnej, mają status jednostek budżetowych. Kompetencje do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej przysługują jednak staroście jako organowi administracji publicznej (art. 38 u.s.p.). W tej sytuacji nawet przeniesienie kompetencji orzeczniczych na CPR i przekazanie realizacji określonego zadania nie zmienia właściwości organu (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2018 r., I GSK 675/18, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lutego 2020 r., II SAB/Bd 64/19, a także podobne stanowisko w wyrokach odnoszących się do kierownik ośrodka pomocy społecznej: wyrok WSA w Szczecinie z 4 kwietnia 2019 r. sygn. akt II SA/Sz 64/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego w sytuacji stwierdzenia bezczynności i braku rozpoznania wniosku skarżącej zobowiązanym do rozpoznania wniosku skarżącej powinien być jako organ właściwy Starosta.

Skoro jednak organ przed rozpoznaniem skargi przez tutejszy Sąd załatwił wniosek skarżącej w przewidzianej przepisami formie, decyzją z dnia [...] czerwca 2023r. o negatywnym rozpatrzeniu wniosku, postępowanie sądowe dotyczące zobowiązania organu do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] stycznia 2022 r. podlegało umorzeniu jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak możliwości zastosowania przez sąd trybu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie bowiem do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu - w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a p.p.s.a. - organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Zatem mimo tego, że w czasie wniesienia skargi organ pozostawał w bezczynności, wobec dokonania ww. czynności przed rozpoznaniem skargi, odpadła przesłanka wydania orzeczenia na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. nakazania organowi załatwienia wniosku. Wobec tego należało - na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – orzec o umorzeniu postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku skarżącej z [...] stycznia 2022 r. (pkt I sentencji).

Załatwienie wniosku skarżącej poprzez wydanie decyzji z dnia [...] czerwca 2023r. przed rozpoznaniem skargi nie zwalnia jednak Sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego rodzaju skargi.

Zdaniem Sądu stwierdzona bezczynność organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, o czym Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. Ustawodawca nie zdefiniował kiedy bezczynność ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, pozostawiając ocenę w tym zakresie składowi orzekającemu, który oceny takiej dokonuje w oparciu o analizę całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2018r., I OSK 2424/16, CBOSA). Nie ulega wątpliwości, iż dla uznania, że w sprawie mamy do czynienia z rażącym naruszeniem prawa musi być ono znaczne i niezaprzeczalne. Rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por.: wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów określonych przepisami prawa co do obowiązku rozpoznania wniosku, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. "Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne" - takie stanowisko, akceptowane w pełni przez Sąd, wyrażono w doktrynie (B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Sąd uznał, iż bezczynność organu w przedmiotowej sprawie nie nosiła tych cech. W ocenie Sądu w działaniach organu nie można stwierdzić oczywistego lekceważenia wniosku i braku woli załatwienia sprawy.

Z tych samych powodów Sąd nie znalazł również podstaw do zastosowania z urzędu środków określonych w art. 149 § 2 p.p.s.a. Zasądzenie sumy pieniężnej i nałożenie na organ grzywny są uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 03.02.2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17 – CBOSA). Sąd mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznał, iż nie zachodzą w przedmiotowej sprawie przesłanki uzasadniające przyznanie sumy pieniężnej od organu, bądź nałożenia na organ grzywny.

Na marginesie Sąd jedynie zwraca uwagę, iż w niniejszym postępowaniu nie badał postępowania zainicjowanego przez skarżącą wnioskiem z dnia [...] lutego 2023 r. o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym. W/w wniosek zainicjował odrębne postępowanie i nie pozostaje w związku z wnioskiem skarżącej z [...] stycznia 2022 r., a zatem stanowi odrębną sprawę (PCPR wydało w dniu [...] kwietnia 2023 r. negatywne rozstrzygnięcie w tym zakresie, a SKO postanowieniem z dnia [...] lipca 2023 r. stwierdziło niedopuszczalność odwołania od w/w rozstrzygnięcia). Podkreślić należy, iż Sąd w niniejszym postępowaniu upoważniony był jedynie do dokonania oceny w zakresie bezczynności organu co do wniosku skarżącej z dnia [...] stycznia 2022 r.

-----------------------

#

2