Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos - Janusz, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Łucja Krasińska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W. L na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczeń pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oddala skargę.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia ... sprostowaną postanowieniem z dnia ..., po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek W. L. utrzymał decyzję własną z dnia ... o odmowie przyznania mu uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 98, poz. 395 ze zm.).

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że W. L. pracował przymusowo w okresie od 1 stycznia 1940r. do 1 sierpnia 1944r. w gospodarstwach rolnych obywateli narodowości niemieckiej w miejscowości Ż., tj. w miejscu swojego zamieszkania. Następnie w okresie od 1 sierpnia 1944r. do 15 stycznia 1945r. W. L. pracując przymusowo wykonywał okopy w miejscowości S. (gmina B.), oddalonej o 25 km od jego miejsca zamieszkania.

Badając wniosek organ stwierdził, że powyższe okoliczności nie świadczą o tym, że wnioskodawca był osobą deportowaną – w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit a powołanej ustawy, dlatego jego wniosek nie został uwzględniony.

Organ przytoczył przy tym obszerny fragment uzasadnienia wyroku TK z dnia 16 grudnia 2009r., K 49/07, w którym Trybunał podkreślił zasadę, iż świadczenia na podstawie powołanej ustawy powinny otrzymywać tylko osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej podczas II wojny światowej i tuż po jej zakończeniu przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska.

Mając na uwadze powyższy wyrok, organ uznał, że praca wykonywana przez W. L. dla obywateli niemieckich - w miejscu jego zamieszkania tj. w miejscowości Ż., nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, bowiem nie była związana z wysiedleniem i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska.

Natomiast praca polegająca na wykonywaniu okopów w miejscowości S. również nie może być uznana za deportację, ponieważ trwała 5 miesięcy i 15 dni, a więc mniej niż 6 miesięcy, dlatego okres przebywania wnioskodawcy poza miejscem zamieszkania nie może być uznany za deportację w rozumieniu powołanego art. 2 pkt 2 lit a cyt. ustawy.

Skargę do sądu administracyjnego wniósł W. L., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji; wskazał szereg dokumentów, które – jego zdaniem - organ powinien uwzględnić i przyznać mu uprawnienia kombatanckie: wniosek skarżącego z dnia 16 grudnia 2009r., pismo Urzędu z dnia 6 stycznia 2010r. wraz z wykazem oddziałów Wojewódzkich Stowarzyszeń Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, zeznania S. z dnia 9 listopada 1981r., St. B. z dnia 9 listopada 1981r., oświadczenie wnioskodawcy z dnia 17 listopada 1981r., ZUS Ł. z dnia 31 marca 2004r., zeznanie K. z dnia 10 kwietnia 1991r., wyrok Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 5 listopada 1991r., ZUS S. z dnia 6 stycznia 1993r., Urzędu ds. Kombatantów z dnia 11 lutego 2010r., pismo skarżącego z dnia 1 lutego 2010r.

Podniósł, że wskazywał, iż okres pracy przy wykopach rozpoczął się 1 sierpnia 1943r., a nie - jak przyjął organ - 1944r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonej decyzji w zakresie jej zgodności z prawem.

Zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Została ona wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 ze zm.) zwanej dalej "ustawą".

W świetle art. 1 ust. 1 tej ustawy – świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie.

Za represje natomiast ustawa uznaje: osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 – 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych (ust. 1) oraz deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium – III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945 albo Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939r. do dnia 5 lutego 1946r. oraz po tym okresie do końca 1948r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (ust.2 ).

Jednocześnie należy podkreślić, że w wyroku z dnia 16 grudnia 2009r., K 49/07 – Trybunał Konstytucyjny dokonał wykładni tego przepisu, stwierdzając że art. 2 ust. 2 w zakresie, w jakim pomija przesłankę deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej w granicach przedwojennego państwa polskiego, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał nie uchylił tego przepisu, a jedynie stwierdził, że w przepisie tym nieprawidłowo ukształtowano przesłanki dostępu do świadczeń deportacyjnych - zobowiązując jednocześnie ustawodawcę do ponownego określenia definicji wywiezienia do pracy przymusowej.

Trybunał uznał, że również wywiezienie do pracy przymusowej na terenie państwa polskiego, a więc bez przekraczania jego ówczesnych granic, powinno być traktowane jako deportacja uzasadniająca przyznanie świadczenia pieniężnego (symbolicznego zadośćuczynienia). Trybunał Konstytucyjny podkreślił jednak, że świadczenia te powinny otrzymywać tylko te osoby, wobec których obowiązek pracy przymusowej przybierał szczególnie dotkliwą formę tzn. był połączony z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Trybunał wskazywał, że świadectwa osób przesiedlonych poza dotychczasowe miejsce zamieszkania skłaniają do poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania albo w niewielkim od niego oddaleniu (np. sąsiednie miejscowości), w znanej okolicy i w otoczeniu rodziny i znajomych. Obok niedogodności związanych z samym obowiązkiem zatrudnienia (często na granicy fizycznych możliwości) były one poddane dodatkowemu stresowi związanemu z rozłąką z najbliższymi i koniecznością samodzielnej organizacji od podstaw życia codziennego w nowym, z reguły nieprzyjaznym miejscu pobytu. Wśród czynników, które wskazują na zaostrzony charakter takiej represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej w pobliżu dotychczasowego miejsca zamieszkania, Trybunał Konstytucyjny wymienił m.in.: niedostatek więzi społecznych z nowym otoczeniem (wrogość, nieznajomość języka), ogólnie trudniejsze warunki egzystencji (np. brak możliwości sprzedaży czy wymiany własności pozostawionej w dotychczasowym miejscu zamieszkania, brak solidarności rodzinnej czy sąsiedzkiej), co najmniej utrudniony kontakt z rodziną i najbliższymi (...)

W świetle powyższego, przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy jest możliwe tylko wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że podlegał "represjom" w powyższym rozumieniu.

W ocenie Sądu, prawidłowo organ stwierdził, że zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, by W. L. podlegał represjom; - w szczególności nie był on osadzony w obozie pracy przymusowej (art. 2 pkt 2 ustawy) ani nie został "deportowany" do pracy przymusowej.

W ocenie Sądu, ustalenia organów, że skarżący w okresie od 1 stycznia 1940r. do 1 sierpnia 1944r. pracował u obywateli niemieckich w swojej rodzinnej miejscowości - Ż., a następnie na okres od 1 sierpnia 1944r. do 15 stycznia 1945r. został wywieziony do pracy przy budowie okopów w miejscowości S. – są uzasadnione w świetle zebranego materiału dowodowego. Wynika to jednoznacznie zarówno z dokumentów urzędowych, jak i oświadczeń świadków, a także z wyjaśnień samego skarżącego: wyrok Sądu Wojewódzkiego w L. z dnia 5 listopada 1991r., ... /k. 15/, życiorys W. L. /k.18/, podanie W. L. z dnia 7 kwietnia 2004r./k. 12/, zaświadczenie Gminy w B. z dnia 31 grudnia 1996r./k. 19/ - potwierdzają w szczególności, że w okresie od 1 stycznia 1940r. do 10 lipca 1943r. skarżący pracował przymusowo u obywateli niemieckich w miejscowości Ż., zaś z zeznań świadków - W. L. /k. 16/, M. S. /k.20/, S. B. /k.21/, W. K. /k.28/ oraz wniosku W. L. o przyznanie świadczenia /k. 41/ wynika bezspornie, że od 1 sierpnia 1944r. do 15 stycznia 1945r., wykonywał okopy w miejscowości S., oddalonej o 25 km od miejsca swojego zamieszkania.

W ocenie Sądu, organ zasadnie uznał, że praca przymusowa, którą wykonywał skarżący w okresie okupacji, nie stanowiła represji w rozumieniu przepisu art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zgodnie z wykładnią dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009r., bowiem nie wiązała się z deportacją czyli wywiezieniem - "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Jak wynika z dokumentów, skarżący ponad cztery lata pracował w gospodarstwach należących do okupanta – bezspornie była to praca przymusowa, bez wynagrodzenia - ale gospodarstwa te były położone w tym samym miejscowości, w której mieszkał skarżący. Pomimo więc niesprawiedliwego traktowania skarżącego i zmuszania go do 8 – 10 - godzinnej pracy, skarżący miał kontakt ze swoją rodziną i nie doświadczał rozłąki ze znajomymi, ani nie ponosił trudu i wysiłku budowania życia "od nowa" w "nowym środowisku", co akcentuje Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku.

Również praca skarżącego przy budowie okopów w miejscowości S. nie mogła być uznana za deportację – wprawdzie wiązała się z wywiezieniem skarżącego z miejsca jego zamieszkania, ale nie było to wywiezienie w odległe, obce dla skarżącego strony, skoro miejscowość S. znajdowała się w odległości ok. 25 km od miejscowości Ż. Już z tego powodu nie można uznać, że wywiezienie to miało charakter dotkliwy.

Ponadto, jak słusznie stwierdził organ, praca przy budowie okopów trwała 5 miesięcy i 15 dni, a więc mniej niż wymagane do uznania jej za "deportację" w przepisie art. 2 ust. 2 ustawy - 6 miesięcy.

W świetle powyższego należy podzielić stanowisko organu, iż nie ma podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Sąd stwierdzając zatem, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, oddalił skargę na mocy art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.)