II SA/Gl 550/12 - Wyrok

Data orzeczenia	2012-09-12	
Data wpływu	2012-04-26	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Iwona Bogucka
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Maria Taniewska-Banacka /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym	
Hasła tematyczne	Ruch drogowy	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Uchylono decyzję I i II instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2005 nr 108 poz 908; art. 13a;  Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Kiermaszek, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Dąbek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów związanych z przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. kwotę 1463 (jeden tysiąc czterysta sześćdziesiąt trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
W dniu [...] r. funkcjonariusz Komendy Powiatowej Policji w P. wydał dyspozycję usunięcia z drogi w miejscowości S., ul. [...] pojazdu marki [...], nr rej. [...] z powodu wypadku drogowego i umieszczenia kierującej A. K. w szpitalu.

Jak wynika z pisma Naczelnika Sekcji Ruchu Drogowego KPP w P. z dnia [...] r. oraz notatki służbowej aspiranta sztabowego z dnia [...] r. A. K. podała, iż samochód otrzymała od znajomego o imieniu G., którego nazwiska nie pamięta, natomiast w bazie [...] samochód figurował jako własność D. S.. Z kolei D. S. podał, że w dniu [...] r. zbył pojazd G. D., jednakowoż przesłuchany w charakterze świadka G. D. stwierdził, iż pojazdu tego nigdy nie nabył, nie zna także ani A. K., ani D. S.. W rzekomej dacie zawarcia umowy przebywał w Zakładzie Karnym, nadto w [...] r. został mu skradziony dowód osobisty.

W trakcie prowadzonych czynności D. S. przedłożył kserokopię umowy, stosownie do której pojazd został zbyty G. D. za kwotę [...] zł. Umowa opatrzona jest podpisem sprzedającego "S." i nieczytelnym podpisem nabywcy. Jest na niej naniesiona w formie opatrzonej podpisem pieczątki adnotacja, iż [...] r. sprzedaż zgłoszono w Wydziale Komunikacji w W.

Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny oddalił wniosek Starosty [...] o orzeczenie przepadku przedmiotowego pojazdu, albowiem, jak wynika z uzasadnienia, właściciel nie został powiadomiony o możliwości odbioru pojazdu.

W konsekwencji Komenda Powiatowa Policji w P. powiadomiła D. S. o usunięciu pojazdu z drogi. Został on też pouczony o skutkach nieodebrania pojazdu.

Kolejnym postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny na wniosek Starosty [...] orzekł przepadek przedmiotowego pojazdu, stanowiącego własność D. S., na rzecz Powiatu [...]. Postanowienie nie zawiera uzasadnienia.

Po uprawomocnieniu się ww. postanowienia w oparciu o opinię Biegłego Skarbowego Nr [...], stwierdzającą że samochód kwalifikuje się jedynie do kasacji, pojazd w dniu [...] r. został przekazany do stacji demontażu pojazdów, a w dniu [...] r. wyrejestrowany przez Starostę [...].

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Starosta [...] nałożył na D. S. obowiązek zapłaty kosztów związanych z przechowywaniem pojazdu za okres od dnia [...]r. do dnia [...] r. w wysokości [...]zł na rzecz firmy Z.H.U "[...]" R.R. oraz kosztów związanych z oszacowaniem ww. pojazdu w wysokości [...]zł. Decyzja, jak wynika z jej części nagłówkowej, wydana została na podstawie art. art.130a, ust. 10h i 10j ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2005, Nr 108, poz. 908 z późn.zm.).

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 130a, ust. 10h ustawy Prawo o ruchu drogowym koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu. D. S. złożył wprawdzie w siedzibie Starostwa [...] oświadczenie, że w dniu usunięcia pojazdu z drogi tj. [...] r. nie był właścicielem pojazdu, jednak ponieważ Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] wskazał, że właścicielem pojazdu jest D. S., Starosta [...] nie uwzględnił treści oświadczenia. W związku z tym, że Starosta [...] został powiadomiony przez właściciela parkingu o nieodebraniu pojazdu z parkingu w dniu [...] r. od tego dnia naliczono koszty do zapłaty w oparciu o przesłaną Staroście fakturę proforma nr [...], stanowiącą załącznik do decyzji.

D. S. wniósł odwołanie od ww. decyzji, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że pojazd zbył zgodnie z przedłożoną umową, a zawierając ją dochował należytej staranności wpisując do umowy dane z dowodu osobistego G. D.. Następnie samochód wyrejestrował w Wydziale Komunikacji oraz w Agencji ubezpieczeniowej [...] w W.. W konsekwencji, w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi, nie był jego właścicielem.

W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu Kolegium oceniło, że decyzja Starosty [...] jest co do istoty trafna, a argumentacja Strony nie może wpłynąć na jej ocenę. W szczególności myli się D. S. podnosząc że sprzedał pojazd G. D., a także że "wyrejestrował" pojazd zgłoszeniem umowy w Wydziale Komunikacji w W.. W ewidencji pojazdów to D. S. figurował bowiem nadal jako właściciel pojazdu i było tak aż do orzeczenia przez Sąd Rejonowy w P. o przepadku pojazdu. Zgłoszenie sprzedaży pojazdu nie skutkuje "wyrejestrowaniem" pojazdu dopiero bowiem po zgłoszeniu przez nowego właściciela wniosku o nową rejestrację poprzednia jest poprzez czynności faktyczne cyt. "kasowana". Jednak G. D. nigdy o rejestrację nie wystąpił, a co więcej wskazał, iż żadnej umowy z D. S. nie zawierał. Za cyt. "pewny element stanu faktycznego" należy zatem wedle Kolegium uznać to, że skoro D. S. nie zawarł umowy z wskazywanym G. D. lecz nieustaloną osobą trzecią, która posłużyła się cudzymi danymi osobowymi, to właścicielem pojazdu nieprzerwanie, pozostawał D. S.. Nie zmienia tej oceny fakt, iż przez pewien okres czasu (do końca [...] r.) pojazdem nie dysponował.

Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika D. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję organu II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 130a ust. 10 h w zw. z art. 13 a ust. 6, 6a, lit. c, 10, 10a, 10e i 10 f ustawy Prawo o ruchu drogowym poprzez utrzymanie w mocy decyzji zobowiązującej skarżącego do zapłaty kosztów związanych z przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu, w sytuacji gdy w świetle całokształtu okoliczności sprawy skarżący D. S. w dniu orzeczenia przepadku pojazdu na rzecz Powiatu w P. nie był właścicielem przedmiotowego pojazdu, a także art. 7, 77, 80 i 10 § 1 k.p.a., wnosząc w konsekwencji o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu podniósł m.in., odnosząc się do twierdzeń organów, iż przedmiotowa umowa zbycia pojazdu jest nieważna albowiem osoba wskazana jako kupujący oświadczyła, iż nigdy nie zawierała takiej umowy, że w żadnym wypadku nie jest to podstawa do uznania czynności prawnej za nieważną. Przepis art. 58 kodeksu cywilnego wyraźnie wskazuje przesłanki nieważności czynności prawnej i nie należy do nich sytuacja, w której jedna ze stron posługuje się fałszywym nazwiskiem bądź też fałszywym dowodem tożsamości. Nie znajdują też uzasadnienia w niniejszej sprawie żadne przesłanki nieważności oświadczenia woli. Nadto zgodnie z treścią art. 155 § 1 kodeksu cywilnego umowa sprzedaży, zamiany, darowizny, przekazania nieruchomości lub inna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi własność na nabywcę z chwilą jej zawarcia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej albo że strony inaczej postanowiły. Jak wynika z okoliczności sprawy w dniu podpisania umowy doszło do jednoczesnego wydania pojazdu i zapłaty ceny. Z dniem podpisania umowy i wydania pojazdu własność przedmiotowego pojazdu przeszła zatem ze skarżącego na inną osobę. Nadto skarżący wyraził przekonanie, że w momencie wydania pierwotnej dyspozycji usunięcia pojazdu, zastosowanie winien znaleźć przepis art. 130a ust. 10 w brzmieniu poprzedzającym zmianę dokonaną ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. Ustawa o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 152, poz. 1018). Nawet zatem przy założeniu, że w chwili wydania dyspozycji skarżący nadal był właścicielem pojazdu z uwagi na nieważność dokonanej czynności prawnej to wobec jego nieodebrania w przepisowym terminie pojazd winien przejść na rzecz Skarbu Państwa z upływem 6 miesięcy od momentu jego usunięcia. Stąd też w chwili wystąpienia Starosty z wnioskiem o przepadek pojazdu na rzecz Starostwa Powiatowego w P. (a miało miejsce dopiero w [...] r.) przedmiotowy pojazd nie stanowił już własności skarżącego, albowiem stanowił własność Skarbu Państwa. W ocenie skarżącego nie ma natomiast większego znaczenia to, że po sprzedaży przedmiotowego pojazdu przez skarżącego nie został on ponownie zarejestrowany przez nowego nabywcę. Z daleko idącej ostrożności - na wypadek gdyby Sąd nie podzielił ww. argumentów –pełnomocnik skarżącego podniósł, iż przedmiotowy pojazd w świetle przepisów kodeksu cywilnego uznany winien być za pojazd porzucony (art 180 kodeksu cywilnego).

Skarga została wniesiona w terminie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które zawarł był w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm. zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Zdaniem tut. Sądu oba rozstrzygnięcia wydane zostały bowiem z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jako dowolne należy traktować zatem ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania rozstrzygnięcia o przekonującej treści – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99. W odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym należy też podkreślić, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności organ ten obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą decyzją lub postanowieniem organu I instancji, a stan faktyczny winien ustalić nie tylko w oparciu o materiał dowodowy zebrany w postępowaniu I instancji lecz także rozszerzając granice postępowania dowodowego na istotne dla sprawy okoliczności faktyczne pominięte przez organ pierwszoinstancyjny. W konsekwencji, w myśl art. 136 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić nie tylko na żądanie strony lecz także z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który w I instancji wydał decyzję lub postanowienie.

Wymogów powyższych, zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy nie dochowały w stopniu zezwalającym na wydanie rozstrzygnięć, a w konsekwencji przedłożone Sądowi akta sprawy zawierają luki uniemożliwiające merytoryczną ocenę prawidłowości zarówno decyzji zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej.

Przystępując do szczegółowych rozważań należy w pierwszej kolejności wskazać, że jak wynika z akt sprawy obydwa orzekające w sprawie organy uznały, iż bez wątpienia to D. S. był właścicielem przedmiotowego pojazdu w dacie wydania dyspozycji usunięcia go z drogi, a także później, do czasu orzeczenia przez sąd przepadku samochodu. Przekonanie to spowodowało, że Starosta [...] wydając decyzję pierwszoinstancyjną właśnie na D. S. nałożył obowiązek zapłaty kosztów przechowywania pojazdu i kosztów jego oszacowania, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uznało zgodność z prawem zaskarżonego doń rozstrzygnięcia. Zdaniem orzekających w sprawie organów okoliczność ta nie ulega wątpliwości albowiem D. S. do czasu orzeczenia przepadku samochodu figurował w ewidencji jako jego właściciel, a nadto za właściciela pojazdu uznał go Sąd Rejonowy w P. Wydział I Cywilny wskazując w postanowieniu z dnia [...] r., iż przepadkowi podlega pojazd stanowiący własność D. S.. W konsekwencji obydwa organy nie uwzględniły składanych przez D. S. oświadczeń o zbyciu pojazdu, zbagatelizowały też fakt przedłożenia przez niego w charakterze dowodu umowy kupna-sprzedaży.

W istocie, zdaniem Sądu, okoliczności sprawy są jednak dalekie od jednoznaczności, to kto w istocie w dacie wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi był jego właścicielem jawi się wysoce niejasno, a przyjęte przez organy dowody, pomimo ustanowionego w kodeksie postępowania administracyjnego obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, nie były wystarczające aby podjąć w sprawie ostateczne rozstrzygnięcie.

Zważyć bowiem należy, że już na etapie postępowania policyjnego, a następnie w postępowaniu przed orzekającymi w sprawie organami D. S. przedłożył umowę sprzedaży samochodu, z której wynika że w dniu [...] r. zbył przedmiotowy pojazd G. D.. Umowa wskazuje szczegółowe dane nabywcy, opatrzona jest także podpisami obydwu stron umowy. Nadto widnieje na niej, opatrzona parafą pieczątka potwierdzająca zgłoszenie umowy w Wydziale Komunikacji w W. Z akt nie wynika by orzekające w sprawie organy w jakikolwiek przewidziany prawem sposób podważyły autentyczność umowy. Nie zakwestionowały także faktu potwierdzonego umową wydania samochodu nabywcy i pobrania od niego zapłaty, ograniczając się, jak się wydaje, do przyjęcia tezy, że skoro rzeczywisty nabywca pozostaje nieznany to umowa ta nie przeniosła własności, a tym samym jak stwierdziło Kolegium cyt." ...myli się Pan S. podnosząc, że sprzedał pojazd...". Kolegium zbagatelizowało też fakt zgłoszenia umowy w Wydziale Komunikacji wywodząc, że dopóki nowy właściciel nie zgłosi się aby pojazd zarejestrować na siebie dopóty właścicielem w ewidencji pozostaje zbywca. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że orzekające w sprawie organy nie podjęły próby ustalenia czy i z kim w istocie D. S. zawarł był przedmiotową umowę. Nie przesłuchano w charakterze świadka G. D. oraz A. K., nie zorganizowano jakiejkolwiek próby np. konfrontacji pomiędzy D. S. a pozostałymi osobami, nie zbadano też czy istotnie D. S., jak twierdzi, zgłosił fakt zbycia pojazdu w agencji ubezpieczeniowej oraz czy i kto po tej dacie opłacał ubezpieczenie pojazdu. Organy nie podjęły zatem próby ustalenia kluczowych dla sprawy okoliczności, ograniczając się do uwzględnienia postanowienia Sądu i wpisów w ewidencji pojazdu. Zauważyć jednak należy, iż celem postanowienia, o którym mowa, stosownie do art. 130a ust 10e ustawy o ruchu drogowym jest, po kontroli formalnej prawidłowości działań organów i ocenie zgodności przepadku z zasadami współżycia społecznego, orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu. Nie jest zaś celem postępowania w przedmiocie przepadku rozstrzyganie sporów własnościowych pomiędzy np. zbywcą pojazdu a osobą, która wedle umowy pojazd nabyła jednak jej zdaniem posłużono się fałszywie jej danymi osobowymi. Z postanowienia nie wynika zresztą, poza wskazaniem personaliów D. S., jakie dowody w sprawie Sądowi były przedłożone, czy badał autentyczność umowy, jakie poczynił ustalenia itp. W konsekwencji, jak się wydaje, organy nie były zwolnione z obowiązku dogłębnego zbadania sprawy. Podkreślenia wymaga także, co słusznie podnosi w skardze pełnomocnik skarżącego, iż stosownie do art. 155 kodeksu cywilnego to umowa sprzedaży z chwilą jej zawarcia, o ile strony bądź przepisy szczególne nie mówią inaczej, przenosi na nabywcę własność rzeczy. Tym samym zgłoszenie umowy, wyrejestrowanie czy też zarejestrowanie pojazdu mają znaczenie jedynie wtórne. Czynności te nie przenoszą bowiem własności a jedynie mogą dokumentować fakt jej przeniesienia.

W konsekwencji, w myśl powyższych uwag, zarówno zaskarżoną decyzję, jak też poprzedzającą ją decyzję organu I instancji uznać należy za co najmniej przedwczesne, wydane bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a tym samym za naruszające przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ramach ponownego postępowania koniecznym będzie zatem, uwzględniając powyższe wskazania i usuwając wyliczone powyżej braki i uchybienia, jednoznaczne rozstrzygnięcie czy istotnie D. S. do czasu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi był jego właścicielem, czy też zbył go bądź to którejś z osób związanych ze sprawą, bądź też osobie, której personaliów nie da się ustalić. Dopiero bowiem w wyniku jednoznacznego ustalenia kto w istocie był właścicielem samochodu w okresie jego przechowywania na parkingu przed orzeczeniem przepadku możliwe będzie wydanie rozstrzygnięcia nakładającego na konkretny podmiot obowiązek uiszczenia stosownej zapłaty.

Jednocześnie, odnosząc się do twierdzeń skargi do tej pory nie znajdujących odzwierciedlenia w niniejszym uzasadnieniu Sąd zauważa, że nie podziela stanowiska pełnomocnika skarżącego co do konieczności stosowania w sprawie art. 130a w dawnym brzmieniu, sprzed dokonanej w roku 2010 nowelizacji Prawa o ruchu drogowym, tezie tej przeczy bowiem art. 12 ustawy nowelizującej (Dz. U. 2010, Nr 152, poz. 108). Nadto odnośny ustęp 10 art. 130a w poprzednim brzmieniu został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny, który stwierdził jego niezgodność z ustawą zasadniczą w części, w której dopuszczał przepadek pojazdu na rzecz Skarbu Państwa bez orzeczenia sądowego (wyrok z dnia 3 czerwca 2008 r. – Dz. U. 2008, Nr 100, poz. 649).

W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Nadto w myśl art. 152 cytowanej ustawy określono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. O kosztach obejmujących wpis od skargi w kwocie 246,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 1.200,00 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a., a także § 18 w zw. z § 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002, Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).