Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi M. Z. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia odwołania w postępowaniu nr [...] 1. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia odwołania M. Z. w postępowaniu nr [...]; 2. stwierdza, że bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia odwołania, o którym mowa w pkt 1; 4. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz M. Z. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

1. Pismem z 5 grudnia 2025 r., po uprzednim złożeniu ponaglenia, M. Z. (dalej jako: skarżący) złożył do tutejszego Sądu skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, ZUS) w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji odmawiającej przyznania świadczenia wychowawczego na jego syna M. Z..

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że 15 maja 2024 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku z 9 maja 2024 r. odmawiającej mu przyznania świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad synem. Do dnia złożenia skargi decyzja organu II instancji nie została wydana. Organ nie zawiadomił także wnioskodawcy o przyczynach niezałatwienia sprawy, ani nie wskazał nowego terminu jej załatwienia.

Mając powyższe na względnie skarżący wniósł o:

- zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji z 9 maja 2024 r.,

- stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności postępowania.

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.

2. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o umorzenie postępowania, a w przypadku stwierdzenia że organ dopuścił się bezczynności, stwierdzenie że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie przeprowadził postępowanie sprawdzające w trybie nadzoru, w oparciu o dane zapisane w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin. Prezes ZUS wskazał, że rozpoznał wniesione odwołanie i wydał decyzje w ww. sprawie.

Jeżeli chodzi o postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia na okres świadczeniowy 2024/2025 r. Prezes ZUS wyjaśnił, że decyzją z 9 maja 2024 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa do ww. świadczenia wskazując, że Polska nie jest dla wnioskodawcy centrum życiowym. Pobyt skarżącego jest ściśle związany z oddelegowaniem do Centrum Szkolenia [...], co wskazuje na pobyt tymczasowy bez względu na czas trwania rozkazów lub kontraktów. Odwołanie od decyzji wpłynęło 15 maja 2024 r. Prezes ZUS decyzją z 22 grudnia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję z 9 maja 2025 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

3. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., przedmiotem skargi do sądu administracyjnego może być bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1- 4.

4. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Skarżący spełnił ten warunek formalny, bowiem pismem z 6 sierpnia 2025 r. wniósł ponaglenie, zaś skarga została wniesiona w 15 grudnia 2025 r., a więc po złożeniu ponaglenia. W związku z tym stwierdzić należy, że skarżący skutecznie wniósł skargę, co pozwalało Sądowi poddać ją merytorycznej ocenie w kontekście przesłanek bezczynności organu administracji publicznej.

5. Przechodząc do rozważań, czy w rozpoznawanej sprawie doszło do zarzuconej w skardze bezczynności w załatwieniu sprawy Sąd wyjaśnia, że zgodnie z definicją "bezczynności" zawartą w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., stan ten zachodzi, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Pod pojęciem "przewlekłości" należy natomiast rozumieć sytuację, w której postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Definicje te zostały wprowadzone ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 935), która weszła w życie 1 czerwca 2017 r.

Wskazania również w tym miejscu wymaga, że zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Ponadto zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

6. W ocenie Sądu analiza akt administracyjnych sprawy daje podstawy do stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu odwołania skarżącego, bowiem organ nie rozpoznał go ani w ustawowym terminie, ani do daty wniesienia skargi. Nie zastosował się również do obowiązku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, podania przyczyn zwłoki oraz wskazania nowego terminu załatwienia sprawy, o czym stanowi art. 36 § 1 k.p.a. Jak wynika z akt sprawy odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 maja 2024 r. (postępowanie [...]) wpłynęło do organu 15 maja 2024 r. Postępowanie odwoławcze zostało zakończone decyzją Prezesa ZUS w dniu 22 grudnia 2025 r. wraz z wydaniem przez organ decyzji utrzymującej w mocy zaskarżoną decyzję. W związku z tym Sąd uznał za w pełni zasadny zarzut dopuszczenia się przez organ administracji bezczynności w rozpoznaniu odwołania z 15 maja 2024 r., skoro od jego wniesienia do czasu zakończenia postępowania odwoławczego upłynęło ponad 7 miesięcy. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

7. Jednocześnie Sąd uznał (pkt 2 wyroku), że bezczynność Prezesa ZUS w przedmiotowej sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, iż formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Oceniając charakter bezczynności organu Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim fakt, że rozpoznanie odwołania skarżącego poprzez wydanie decyzji 22 grudnia 2025 r. nastąpiło po upływie 7 miesięcy od upływu terminu określonego w 35 § 3 k.p.a. Ponadto organ nie zastosował się do obowiązku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, podania przyczyn zwłoki oraz wskazania nowego terminu załatwienia sprawy do czego obligował go art. 36 § 1 k.p.a.

8. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kończącej postępowanie odwoławcze skutkowało tym, że brak było podstaw do zobowiązania przez Sąd Prezesa ZUS do załatwienia sprawy (rozpatrzenia odwołania) na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych też względów Sąd orzekł o umorzeniu postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu (pkt 3 wyroku).

9. O kosztach postępowania (punkt 4 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz strony skarżącej kwotę kosztów składa się wynagrodzenie należne jej pełnomocnikowi w wysokości ustalonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 118).

G. Saniewski J. Janiszewska – Ziołek U. Wiśniewska