Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 15 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Po 652/19 w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od W. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu 3.800 (słownie: trzy tysiące osiemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 19 listopada 2019 r., uwzględnił skargę W. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2018 r., w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, uchylając tą decyzję oraz orzekając o zwrocie kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

w wyniku przeprowadzonej w dniu 21 lipca 2014 r., kontroli w należącym do strony sklepie spożywczo-monopolowym w K. G., ujawniono podłączony do sieci elektrycznej i gotowy do gry automat o nazwie HOT SLOT nr [...], przypominający wyglądem automaty, na których urządza się gry na automatach w rozumieniu ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.). W drodze eksperymentu funkcjonariusze celni ustalili, że gry oferowane na tym urządzeniu były grami na automatach w rozumieniu powołanej ustawy, urządzanymi z naruszeniem jej przepisów.

Ustalenia te stały się podstawą decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Lesznie z dnia [...] lutego 2016 r., którą wymierzono stronie karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, objętą skargą decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ stwierdził, że gry na poddanym kontroli urządzeniu miały charakter losowy, podlegający przepisom ustawy o grach hazardowych. Urządzenie to oferowało wygrane rzeczowe w postaci kontynuacji gry za punkty uzyskane w poprzedniej grze, a gry na nim organizowane były w celach komercyjnych, dla osiągnięcia zysku. Spełniało ono przesłanki pozwalające zakwalifikować urządzane na nim gry, jako gry na automacie w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Organ odwoławczy za niewątpliwe uznał, że to skarżący był podmiotem urządzającym gry na ujawnionym automacie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Po 203/18, oddalił skargę na tą decyzję. Wskutek wniesionej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18, uchylił zaskarżony wyrok, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.

Sąd I instancji rozpoznając sprawę ponownie stwierdził, że decyzja z dnia [...] stycznia 2018 r., wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności Sąd odniósł się do zarzutu wskazującego na nieważność postępowania, w którym skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej była wadliwa, gdyż wydana została w sprawie już rozstrzygniętej wcześniejszą decyzją ostateczną i która była przedmiotem kontroli Sądu I instancji w wyroku o sygn. akt I SA/Po 224/16.

Zarzut ten Sąd uznał za niezasadny. Wskazał, że kontrolowana w tej sprawie decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej nie dotyczyła tej samej sprawy, co decyzja kontrolowana w sprawie o sygn. akt I SA/Po 224/16. Wskazał, że co prawda w obu sprawach chodziło o ten sam podmiot, to samo miejsce urządzania gry, to jednak sprawy dotyczyły rożnych okresów, w których urządzane były gry. W sprawie o sygn. akt I SA/Po 224/16 decyzja nakładała karę w związku z kontrolą przeprowadzoną w lokalu skarżącego w dniu 19 marca 2014 r. Natomiast przedmiotowa sprawa dotyczyła decyzji wydanej na skutek kontroli przeprowadzonej 21 lipca 2014 r. Fakt ten przesądzał o tym, że nie można było przyjąć tożsamości obu spraw, jak podnosił skarżący.

Za zasadny Sądu uznał natomiast zarzut w ramach którego podniesiono, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji brak było podstawy prawnej do wymierzenia kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. ze względu na to, że przepis ten nie obowiązywał w wyniku noweli ustawy o grach hazardowych dokonanej na mocy ustawy z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), która weszła w życie 1 kwietnia 2017 r.

Sąd I instancji stwierdził, że w chwili orzekania przez organ odwoławczy na skutek wniesionego odwołania przez skarżącego przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. miał inną treść niż pierwotnie. Zaistnienie takiego stanu, wobec braku przepisów przejściowych w noweli z 15 grudnia 2016 r. odnoszących się do wymierzania kar z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry wymagało zatem od organu ustalenia, w jakim zakresie obowiązujące wówczas przepisy mogą być stosowane do sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący.

W tym zakresie Sąd I instancji powołał się na wykładnię dokonaną w tej sprawie przez NSA, który zauważył i podkreślił, że nowela ustawy o grach hazardowych z 15 grudnia 2016 r. zmieniająca treść art. 89 ust. 1 u.g.h. dokonała konkretyzacji zachowań, które pierwotnie były objęte pojęciem "urządzającego gry na automatach poza kasynem gry". Po zmianie treści tego przepisu należało dokonać oceny, czy zachowanie skarżącego ustalone na potrzeby wymierzenia kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w pierwotnym językowym ujęciu przepisu mieści się w nowym znaczeniu językowym, a więc po nowelizacji z 15 grudnia 2016 r.

Sąd I instancji stwierdził, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej takiego procesu nie przeprowadził, zatem swoim działaniem naruszył prawo. Brak takiej oceny na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie daje podstaw do twierdzenia o braku podstawy prawnej do wydania zaskarżonej decyzji.

W podstawie prawnej wyroku podano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji, zarzucając mu naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4, art. 133 § 1 oraz art. 151 w zw. z art. 190 p.p.s.a. poprzez zaniechanie dokonania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2019 r. sygn. akt II GSK 1657/18 oceny, czy zachowanie skarżącego ustalone na potrzeby wymierzenia kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w pierwotnym językowym ujęciu przepisu mieści się w nowym znaczeniu językowym, a więc po nowelizacji ustawą z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 88). Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanym w wyroku z dnia 23 maja 2019 r. to Sąd I instancji, jako adresat tego zalecenia, zobowiązany został do dokonania ww. oceny, czego Sąd I pierwszej instancji zaniechał, a co skutkowało wydaniem wyroku uwzględniającego skargę;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że brak oceny przez organ, czy zachowanie skarżącego ustalone na potrzeby wymierzenia kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w pierwotnym językowym ujęciu przepisu mieści się w nowym znaczeniu językowym, a więc po nowelizacji ustawą z dnia 15 grudnia 2016 r., stanowi naruszenie przepisów postępowania, które skutkowało wydaniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zaskarżonego wyroku i w rezultacie znalazło wyraz w braku oddalenia skargi, podczas gdy organ nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem w niniejszej sprawie nie zaktualizowała się przesłanka uwzględnienia skargi, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co skutkować winno na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddaleniem skargi, a nie jej uwzględnieniem;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania konkretnego przepisu, a więc podstawy prawnej twierdzenia Sądu I instancji, że doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w rezultacie doprowadziło do oparcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 oraz art. 133 § 1 w zw. z art. 190 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia, które nie spełnia wymogów tych przepisów w świetle okoliczności przedmiotowej sprawy.

Podnosząc te zarzutu skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, albowiem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu trafnie zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4 przede wszystkim zaś naruszenie art. 190 p.p.s.a.

Zgodnie z ostatnim z przywołanych przepisów, art. 190 p.p.s.a. zdanie pierwsze, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Jak sam słusznie Sąd I instancji wskazał w motywach swojego orzeczenia, przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani sąd ponownie rozpoznający sprawę, ani organ nie mogą nie uwzględnić wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny we wcześniejszym orzeczeniu.

Wskazania wymaga, że związanie wykładnią oznacza, że sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Przede wszystkim, "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a. podlegają zawężeniu do granic, w jakich NSA rozpoznawał sprawę (art. 183 p.p.s.a.) i w jakich wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.. Tak więc rozpoznając sprawę powtórnie, sąd pierwszej instancji musi interpretować i stosować art. 134 § 1 p.p.s.a przy uwzględnieniu postanowień zawartych w art. 168 § 3 p.p.s.a., art. 183 § 1 p.p.s.a. i art. 190 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 691/18).

Ponadto Sąd I instancji rozpoznając powtórnie sprawę powinien kierować się wytycznymi zawartymi w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego uchylającym wydany przez Sąd I instancji wyrok.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt tej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji objętym skargą kasacyjną wyrokiem uchybił omówionej zasadzie wynikającej z art. 190 p.p.s.a.

Jak bowiem wynika z analizy treść merytorycznych wywodów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, nie zastosował się on do wykładni zawartej w uprzednio wydanym w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 23 maja 2019 r., przede wszystkim zaś nie zastosował się do zaleceń i wytycznych zawartych w tym wyroku, jakie zostały sformułowane pod adresem Sądu I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W swojej istocie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, rozpoznając skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 23 stycznia 2018 r., recypował wprost stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przy tym, przerzucił wymogi, jakie NSA nałożył na Sąd I instancji, bezpośrednio na organ.

Z treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II GSK 1657/18 (str. 5 – 6 uzasadnienia) wynika, że przyczyną uchylenia uprzednio wydanego w sprawie wyroku WSA było stwierdzenie, iż to Sąd I instancji nie przeprowadził procesu zmierzającego do dokonania oceny, czy zachowanie skarżącego W. S., ustalone na potrzeby wymierzenia kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w pierwotnym językowym ujęciu przepisu mieściło się w nowym znaczeniu językowym po nowelizacji z 15 grudnia 2016 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym orzeczeniu wskazał również wprost, że to od Sądu I instancji wymagało ustalenia, w jakim zakresie obowiązujące wówczas przepisu (przepisy ustawy o grach hazardowych przed nowelizacją z 15 grudnia 2016 r.) mogły być stosowane do sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący kasacyjnie (ówcześnie W. S.).

Tymczasem jak wynika z analizy motywów objętego przedmiotową skargą kasacyjną wyroku, Sąd I instancji niejako skopiował całość wywodów Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartych w części merytorycznej uzasadnienia, ograniczając się wyłącznie do zastąpienia literalnych elementów uzasadnienia skierowanych wprost pod adresem Sądu I instancji, organem odwoławczym – Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej.

Nie zawarł przy tym żadnych własnych wywodów, które stanowiłyby ocenę przesłanek i stanu prawnego, których nierozpoznanie legło u podstawy uchylenia poprzednio wydanego wyroku.

Taki stan sprawy, jak już wskazano, stanowił naruszenie zasady określonej w art. 190 p.p.s.a., albowiem Sąd I instancji nie zastosował się do wytycznych i oceny zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2019 r.

Powyższe stanowiło również naruszenie wymogu określonego w art. 141 § 4 p.p.s.a., dotyczącego podstawy prawnej orzeczenia i jej wyjaśnia, albowiem posłużenie się w całości motywami sądu wyższej instancji bez zawarcia jakiejkolwiek własnej oceny nie może zostać uznane za wyjaśnienie podstawy prawnej w szczególności gdy orzeczenie uchyla wydaną w sprawie decyzję organu administracji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji obowiązany będzie do zastosowania się do zaleceń zawartych w wyroku NSA z dnia 23 maja 2019 r., dokonując własnej oceny przesłanek nałożenia kary na W. S. w aspekcie zaistniałej zmiany stanu prawnego przepisu, na podstawie którego stronie wymierzono karę.

O kosztach, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.).