Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Marek Leszczyński, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 stycznia 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 4 września 2024 r. nr 406.647/E-13/25/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę

Decyzją z dnia 15 lipca 2024 r. nr 5026.1.2016.2024.RB Burmistrz Czarnej Białostockiej (dalej: "Burmistrz") ustalił R.B. odpłatność za pobyt jego matki K.B. w Domu Pomocy Społecznej w C. (dalej: "DPS") na kwotę 1.055,34 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2024 r. (pkt 1); odmówił zwolnienia go w całości z ww. opłaty (pkt 2) oraz zwolnił go częściowo z ww. odpłatności, tj. w 20% i ustalił odpłatność w wysokości 844,27 zł od dnia 1 kwietnia 2024 r. (pkt 3).

W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wyjaśnił, że decyzją z 5 kwietnia 2016 r. K. B. została skierowana do DPS, a w dniu 14 maja 2016 r. została tam umieszczona. Od dnia 1 kwietnia 2023 r. ustalono jej odpłatność na kwotę 1.416,43 zł miesięcznie, natomiast od dnia 1 kwietnia 2024 r. na kwotę 1.545,68 zł miesięcznie. Odpłatność ta nie pokrywa całej należności za jej pobyt w DPS, wynoszącej 7.080 zł. Do zapłaty pozostaje zatem kwota 5.663,57 zł, zaś od kwietnia 2024 r. kwota 5.534,22 zł. Następnie organ przytoczył przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej: "u.p.s."), stanowiące podstawę wydania decyzji, tj. art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2, art. 103 ust. 2 i art. 8 ust. 3 tej ustawy.

Organ wyjaśnił, że w dniu 22 marca 2021 r. została zawarta umowa z R.B. dotycząca ponoszonej przez niego odpłatności za pobyt jego matki w DPS w kwocie 180,75 zł. Po aktualizacji wywiadu środowiskowego z dnia 30 kwietnia 2024 r. wysłano R.B. aneks do ww. umowy, którego nie podpisał. Odmowa zawarcia aneksu do umowy została przez organ potraktowana jako odmowa zawarcia umowy. Organ ustalił w tym względzie, że podopieczna DPS jest wdową, ma troje dzieci, zaś jej syn R.B. mieszka i gospodaruje wraz z żoną i synem. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.741,51 zł świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości 2.988 zł, renty socjalnej w wysokości 1.620,67 zł oraz z zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł. Łączny dochód na osobę w rodzinie organ obliczył na kwotę 2.855,34 zł - przewyższającą o 1.055,34 zł 300% kryterium dochodowe na osobę w rodzinie (stanowiące kwotę 1.800 zł).

Następnie organ powołał się na art. 64 pkt 2 u.p.s., stanowiący podstawę zwolnienia z odpłatności osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca DPS, rozpatrując wniosek złożony w tym względzie przez R.B.. Organ ustalił, że jego syn ma ustalony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności. Po zsumowaniu stałych wydatków rodziny i odliczeniu ich od dochodu, organ ustalił, że rodzinie pozostaje kwota 5.435,61 zł, która w ocenie organu pozwala na poniesieniu opłaty za pobyt K. B. w DPS w wysokości 844,27 zł. Tym samym organ zwolnił R.B. z odpłatności za pobyt jego matki w DPS o 20%.

W wyniku rozpatrzenia odwołania R.B. od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku (dalej: "SKO") decyzją z dnia 4 września 2024 r. nr 406.647/E-13/25/24 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy również przytoczył podstawy prawne decyzji, w tym art. 61 ust. 2d u.p.s., wedle którego w przypadku odmowy przez osoby, obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, o których mowo w art. 61 ust 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia umowy, o której mowa w ort 103 ust, 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust 2.u.p.s.

SKO ustaliło, że z akt sprawy wynika, że matka zobowiązanego K. B. przebywa w DPS od dnia 14 maja 2016 r. Średni koszt utrzymania w DPS wynosi 7.080,00 zł, a mieszkanka ponosi opłatę w wysokości 1.545,68 zł, czyli pozostała kwota do zapłaty to 5.534,32 zł. Osoby zobowiązane do uiszczania opłaty to troje dzieci, w tym R.B. Do tej pory R.B. ponosił opłatę w wysokości 180,75 zł na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej dnia 22 marca 2021 r. Strona nie podpisała aneksu do umowy z 5 czerwca 2024 r. zobowiązującego do wpłaty kwoty 1,055,34 zł. Wnioskiem z 19 czerwca 2024 r. zwróciła się zaś o zwolnienie w całości z opłat, ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia wniosku, o zwolnienie z części opłat. Uzasadniając wniosek R.B. wskazał, że jako jedyny w swojej rodzinie uzyskuje dochody z wynagrodzenia za pracę, a pozostali domownicy otrzymują rentę i świadczenia związane z niepełnosprawnością syna. Skarżący wskazał też na koszty leczenia syna oraz comiesięczne wydatki rodziny. Do wniosku dołączył fakturę na benzynę, konsultację neurologa, na zakup żarówki i oleju do samochodu, kartę wizyty ambulatoryjnej z 5 czerwca 2024 r. Ustalenia oparte na wywiadzie środowiskowym dotyczące sytuacji dochodowej R.B. wskazują, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem. Zamieszkują oni w mieszkaniu własnościowym, opłaty ponoszą na bieżąco, posiadają samochód osobowy z 2009 r. marki O. Syn P. urodzony w 2000 r. jest niepełnosprawny od urodzenia (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] sierpnia 2023 r. wydane na stałe), żona pozostaje w domu i opiekuje się synem. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę syna podopiecznej w wysokości 3.741,51 zł (praca na stanowisku spawacza), świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 2.988 zł, renty socjalnej w kwocie 1.620,67 zł oraz z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 8.566,02 zł, tj. 2.855,34 zł na osobę. Organ ustalił, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę (1.800 zł) o kwotę 1.055,34 zł. W wywiadzie środowiskowym R.B. wskazał, że na bieżące rachunki rodzina przeznacza około 3.130 zł, w tym: czynsz 750 zł, energia elektryczna 140 zł, gaz 60 zł, wydatki na leki 160 zł, Internet 24 zł, kredyt na remont mieszkania 996,41 zł, dojazd do pracy 600 zł, TV 150 zł, telefon 250 zł (łącznie 3.130,41 zł). Dodatkowo w trakcie wywiadu wyjaśniono, że choroba syna wymaga stałej opieki lekarskiej - syn od około 3 lat ma ataki padaczki, pozostaje pod kontrolą neurologa. Koszt jednej wizyty wynosi 250 zł (4 razy w roku), dodatkowe badania w wysokości 350 zł, w czerwcu 2024 r. na konsultacje medyczne wydano 600 zł. Do odwołania dołączono także fakturę z 15 lipca 2024 r. za badanie EKG w czuwaniu na kwotę 200 zł, badania diagnostyczne z 9 lipca 2024 r. na kwotę 82,50 zł, konsultację neurologiczną z 18 lipca 2024 r. na kwotę 250 zł, wydatki na benzynę w lipcu 2024 r. - 504,47 zł, a w czerwcu 2024 r. - 124,86 zł.

SKO uznało, że spełnione zostały przesłanki do ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS na podstawie art. 61 ust 2d u.p.s., który odsyła do art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Możliwości te zostały zbadane i przeanalizowane. W ocenie SKO okoliczności wskazane w wywiadzie, oświadczeniu majątkowym, wniosku strony o zwolnienie z opłaty oraz w odwołaniu, nie stanowią przeszkody do ustalenia opłaty w wysokości przyjętej przez organ I instancji tj. 844,27 zł miesięcznie, tj. po zastosowaniu zwolnienia częściowego. SKO podkreśliło, że ww. opłata została ustalona w wysokości o 20 % mniejszej od kwoty pozostałego przekroczenia 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, która to kwota przekroczenia wyniosła 1.055,34 zł. SKO dostrzegło, że stan zdrowia syna P. wymaga opieki lekarskiej, zakupu leków, regularnych wizyt i badań. Te właśnie uzasadnione okoliczności stały się podstawą do przeanalizowania możliwości finansowych rodziny do ponoszenia opłaty i do zastosowania częściowego zwolnienia w oparciu o art. 64 pkt 2 u.p.s.

Skargę na ww. decyzję wniósł do sądu administracyjnego R.B. (dalej: "skarżący"), zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:

I. Naruszenie przepisów postępowania: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, przez brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. przez przyjęcie, że skarżący jest w stanie ponosić opłatę za pobyt matki w DPS w wysokości 844,27 zł miesięcznie, w sytuacji gdy organ winien uwzględnić niepełnosprawność syna P., który jest długotrwale chory i związane są z tym duże wydatki, które ciągle wzrastają pogarszając sytuację materialną skarżącego w sposób trwały; skarżący jako jedyny żywiciel rodziny nie ma możliwości ponoszenia opłat za pobyt matki w DPS, zaś działanie organu I II instancji obligujące skarżącego do uiszczania opłaty w określonej wysokości stanowi naruszenie słusznego interesu skarżącego.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s. przez jego błędną wykładnię polegającą na dokonaniu nieprawidłowych ustaleń w zakresie ustalenia okoliczności uzasadniających zwolnienie w całości zobowiązanego z opłaty za pobyt matki w DPS oraz dowolne uznanie organu o częściowym zwolnieniu w wysokości 20%, pomimo występowania przesłanki w postaci niepełnosprawności członka rodziny skarżącego.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej, wydanej przez organ I instancji. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że w sprawie pominięto przesłankę zwolnienia z opłaty, jaką jest bezrobocie jego żony powiązane z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym synem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację oraz odnosząc się do zarzutów skarżącego, których nie podzielił. Odnośnie naruszenia art. 64 pkt 2 u.p.s. organ wyjaśnił, że przy zastosowaniu 20% zwolnienia od opłat uwzględnił stan niepełnosprawności syna, a także wydatki na ten cel i potrzeby stałej opieki lekarskiej. Organ podkreślił, że dochód rodziny to 8.566,02 zł, zaś po ustaleniu opłaty w wysokości 844,27 zł za pobyt matki skarżącego w DPS, w dyspozycji rodziny co miesiąc pozostanie kwota 7.721,75 zł. Wedle oświadczenia skarżącego bieżące stałe koszty utrzymania to kwota około 3.130,41 zł, co w ocenie SKO oznacza, że będzie go stać na te wydatki i nadal pozostanie w budżecie domowym ponad 4.591,34 zł miesięcznie na dodatkowe potrzeby. Kwota ta winna też wystarczyć na systematyczne badania i wizyty w wysokości około 600 zł ponoszone raz na kwartał. W ocenie SKO mimo chorób i niepełnosprawności syna, sytuacja dochodowa rodziny jest stabilna i skarżący posiada zdolności do uiszczania opłat za pobyt jego matki w DPS. Nie zachodzą więc podstawy do zastosowania całkowitego zwolnienia, jak domaga się tego skarżący. Nadto organ podkreślił, że niezależnie od tego, że wynagrodzenie za prace otrzymuje wyłącznie skarżący, rodzina jest zabezpieczona właśnie poprzez wsparcie odpowiednimi świadczeniami i zasiłkami. Argument zaś, że żona jest osobą bezrobotną nie wpływa na zmianę treści decyzji i nie jest nową okolicznością uzasadniającą zwolnienie. Z akt sprawy wynika, że żona nie pracuje, albowiem opiekuje się synem i na ten cel otrzymuje stosowne świadczenia. Okoliczność ta była przedmiotem oceny organów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzji SKO utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, w której ustalono skarżącemu odpłatność za pobyt matki – K. B. w Domu Pomocy Społecznej w C. w wysokości 1.055,34 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2024 r. oraz odmówiono zwolnienia skarżącego w całości z ponoszenia ww. opłaty i zwolniono go częściowo o 20 % z tej odpłatności, którą ustalono na kwotę 844,24 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2024 r.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepisy art. 61 ust. 2d w zw. z art. art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1-2 u.p.s., a także art. 64 u.p.s.

Przepis art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, w myśl której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Szczegółowe zagadnienia dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w DPS reguluje natomiast art. 61 u.p.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie zaś z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Stosownie zaś do ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby,

o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala

w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s.

z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r.

o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że matka skarżącego K. B. przebywa w DPS od dnia 14 maja 2016 r. Średni koszt utrzymania w DPS wynosi 7.080,00 zł, a mieszkanka ponosi opłatę w wysokości 1.545,68 zł, czyli pozostała kwota do zapłaty to 5.534,32 zł. Osoby zobowiązane do uiszczania opłaty to troje dzieci, w tym R.B.. Skarżący ponosił opłatę za pobyt matki w DPS w wysokości 180,75 zł na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej w dniu 22 marca 2021 r.

W przedmiotowej sprawie opłata za pobyt mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej została określenia decyzyjnie. Jak wynika z akt sprawy, organy podjęły działania zmierzające do zawarcia ze skarżącym umowy regulującej zasady odpłatności za pobyt matki w placówce. Skarżącemu wysłano aneks z dnia 5 czerwca 2024 r. do zawartej z nim w dniu 22 marca 2021 r. umowy o ponoszeniu odpłatności za pobyt jego matki w DPS zobowiązujący do wnoszenia opłaty w wysokości 1.055,34 zł od 1 kwietnia 2024 r. Skarżący nie podpisał jednak tego aneksu do umowy, co stanowi zdaniem Sądu o prawidłowym uznaniu, że spełnione zostały formalne przesłanki do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt matki w DPS.

Odmowa zawarcia umowy wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b, ale również możliwości skarżącego.

Analiza treści zaskarżonych decyzji prowadzi do wniosku, że ustalając wysokość spornej opłaty organy uwzględniły ustawowe ograniczenia, o których mowa wyżej, a następnie przełożyły te rozważania na finalne rozstrzygniecie.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, oświadczenia majątkowego oraz treści wniosku o zwolnienie z przedmiotowej opłaty wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem. Zamieszkują oni w mieszkaniu własnościowym, opłaty ponoszą na bieżąco, posiadają samochód osobowy z 2009 r. marki O. Syn P. urodzony w 2000 r. jest niepełnosprawny od urodzenia (orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 17 sierpnia 2023 r. wydane na stałe), żona pozostaje w domu i opiekuje się synem. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę skarżącego w wysokości 3.741,51 zł, świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 2.988 zł, renty socjalnej w kwocie 1.620,67 zł oraz z zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 215,84 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 8.566,02 zł, tj. 2.855,34 zł na osobę. Mając na uwadze powyższe organ prawidłowo ustalił, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę (1.800 zł) o kwotę 1.055,34 zł. Powyższe ustalenia co do zasady nie są kwestionowane przez skarżącego, znajdują odzwierciedlanie w aktach sprawy i jako taki odpowiadają prawu.

Jednocześnie analizując możliwości płatnicze skarżącego do ponoszenia ww. opłaty organ wziął pod uwagę nie tylko rzeczywiste dochody rodziny skarżącego, uwzględnił bowiem ponoszone przez niego wydatki na utrzymanie mieszkania oraz rodziny, w tym leki, dojazdy i kredyt - łącznie 3.130,41 zł, a także okoliczność choroby syna, w tym konieczność ponoszenia stałych oraz jednorazowych kosztów związanych z jego leczeniem (czterech wizyt lekarskich w roku, a także badań lekarski oraz konsultacji medycznych). Wskazane wyżej okoliczności stały się podstawą do analizy możliwości finansowych rodziny i w konsekwencji zastosowania częściowego obniżenia tej opłaty. Sąd podziela przy tym stanowisko organu, że mając na uwadze łączny dochód rodziny skarżącego ustalony na 8,566 zł, po odliczeniu wydatków w kwocie 3.130,41 zł oraz opłaty za pobyt matki skarżącego w DPS ustalonej na 844,27 zł, pozostała w budżecie kwota 4.591,34 zł miesięcznie pozwala na zaspokojenie potrzeb rodziny. Powyższe pozwala wyprowadzić też wniosek, że pomimo niepełnosprawności syna oraz związanych z tym kosztów leczenia sytuacja dochodowa rodziny skarżącego pozostaje stabilna, skarżący posiada zatem możliwości do uiszczenia opłaty za pobyt matki w DPS w kwocie 844,27 zł. Tym samym zdaniem Sądu organ dokonał prawidłowej interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalając przedmiotową opłatę organ wziął bowiem pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności życiowe, rodzinne i zdrowotne, które niewątpliwie miały wpływ na jego zdolność do ponoszenia spornej opłaty. Mimo rygorów rządzących finansami publicznymi organy dopuściły sytuację, w której obciążenie podmiotu zobowiązanego będzie niższe, niż wynika to z przepisów ustawy. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że ustalona różnica pomiędzy dochodem skarżącego, a ustalonym kryterium dochodowym w konkretnym przypadku nie była automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której zastosowano dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d ustawy, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 u.p.s.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że organy dokonały w omawianym zakresie wszystkich koniecznych ustaleń i rozpoznały sprawę w jej całokształcie stosownie do wymogów wynikających z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.

W kontrolowanym postępowaniu, zdaniem Sądu, nie doszło też do naruszenie art. 64 u.p.s. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Zgodnie z ugruntowaną już linią orzecznictwa, organ podejmując decyzję na podstawie art. 64 u.p.s. działa w ramach uznania administracyjnego (tak: wyrok WSA w Krakowie z 21.12.2021 r., III SA/Kr 1153/21, LEX nr 3288763). Powyższe należy odczytywać jako możliwość wyboru przez organ administracyjny sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które uznaje za najwłaściwsze, co oczywiście nie oznacza jego dowolności w tym zakresie. Dlatego też kontrola sądowa aktu wydanego w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny czy wydanie takiej decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej (w szczególności, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym prowadzącym do pełnego zebrania materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego sprawy) oraz czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne przyznające organowi dyskrecjonalne uprawnienie w ramach rozstrzygnięcia sprawy. Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że organy obu instancji wydając orzeczenie o odmowie zwolnienia skarżącego w całości z opłaty za pobyt matki w DPS i orzekając o częściowym jego zwolnieniu z ponoszenia tej odpłatności nie naruszyły zasad wynikających z regulacji zawartej w art. 64 u.p.s. W uzasadnieniu zaś podjętych decyzji organy wskazały kryteria jakimi kierowały się przy wydawaniu rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. Prawidłowo też przyjęły, że z uwagi na podnoszone przez skarżącego we wniosku o zwolnienie argumenty, w konkretnym przypadku mogą odnosić się one do przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s., tj. występowania "uzasadnionych okoliczności". Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera definicji tego pojęcia, jednakże w orzecznictwie przyjmuje się, że zamiarem ustawodawcy było objęcie tym zakresem zdarzeń związanych z sytuacja zdrowotną ubiegającego się o to zwolnienie, jak i członków jego rodziny, sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli ubiegającego się o zwolnienie. Dodać również należy, ze wymienione w tym przepisie okoliczności uzasadniające zwolnienie maja charakter przykładowy.

W niniejszej sprawie organy uwzględniły sytuację skarżącego i zastosowały częściowe zwolnienie od opłaty, tj. o 20 %. Sąd stanowisko to w pełni podziela. Skarżący złożył wniosek o zwolnienie go w całości z opłaty za pobyt matki w DPS, ewentualnie na wypadek nie uwzględnienia tego wniosku o zwolnienie z części tej opłat. W uzasadnieniu zaś wskazał, że jako jedyny w rodzinie uzyskuje wynagrodzenie o pracę, pozostali zaś domownicy otrzymują rentę i świadczenia związane z niepełnosprawnością syna. Podkreślił, że rodzina ponosi koszty leczenia syna oraz comiesięczne wydatki. W skardze dodatkowo poniósł, że w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem jego żona pozostaje bezrobotną.

W ocenie Sądu (wbrew twierdzeniom skarżącego) w toku postępowania wzięto pod uwagę wszystkie wskazywane wyżej okoliczności, w tym dokumenty dołączone do sprawy. W niniejszej sprawie uwzględniony został fakt niepełnosprawności syna, wydatki na ten cel i potrzeby stałej opieki lekarskiej. Kolegium w skarżonej decyzji uzasadniło swoje stanowisko, w tym wsparło się poglądami z orzecznictwa odnoszącymi się do kwestii zwolnienia na podstawie art. 64 u.p.s. W decyzji wskazano, że łączny dochód rodziny stanowi kwota 8.566,02 zł, a zatem po ustaleniu opłaty w wysokości 844,27 zł na pobyt matki w DPS, w dyspozycji rodziny co miesiąc pozostanie 7.721,75 zł. Uwzględniając zaś podane przez skarżącego wydatki na leki, dojazdy i kredyt w wysokości ok. 3.130,41 zł miesięcznie, uznano, że będzie go stać na te wydatki i nadal pozostanie w budżecie ponad 4.591,34 zł miesięcznie na dodatkowe potrzeby. Powyższa kwota pozwoli również na systematyczne kwartalne badania i wizyty lekarskie syna określone przez skarżącego na poziomie 600 zł raz na kwartał. Rację zatem ma SKO, że pomimo chorób i niepełnosprawności syna, nie zachodzą podstawy do zastosowania całkowitego zwolnienia. Jat trafnie bowiem wskazano w uzasadnieniu decyzji, sytuacja dochodowa rodziny jest stabilna, wszelkie opłaty realizowane są na bieżąco, w trym koszty leczenia syna. W skardze nie wskazano natomiast na żadne dodatkowe wydatki, czy też inne okoliczności które winny zostać wzięte pod uwagę a zostały przez organy pominięte. Sąd nie kwestionuje faktu, że wynagrodzenie za pracę otrzymuje wyłącznie skarżący, jednakże zauważyć należy, że rodzina jest zabezpieczona poprzez wsparcie odpowiednimi świadczeniami i zasiłkami (świadczenie pielęgnacyjne – 2.988 zł, zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł, renta socjalna1.620,67 zł). Argument zaś, że żona skarżącego jest osobą bezrobotną nie wpływa zdaniem Sądu na zmianę treści decyzji i nie jest nową okolicznością uzasadniającą zwolnienie. Z akt sprawy bezspornie wynika, że żona skarżącego nie pracuje, ponieważ opiekuje się synem i na ten cel otrzymuje stosowne świadczenie. Analiza treści zaskarżonej decyzji wskazuje, że fakt ten był przedmiotem oceny organów.

A zatem samo spełnienie się jednej z okoliczności określonych w art. 64 u.p.s. nie jest wystarczającą przesłanką do uzyskania przedmiotowego zwolnienia. W tym miejscu zauważyć należy, że okoliczności wymienione w art. 64 u.p.s. podane zostały jedynie przykładowo i nie stanowią one katalogu zamkniętego. W orzecznictwie przyjmuje się jednak, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. Stosowanie bowiem odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocniczości pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne zaś z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych (Wyrok NSA z 18 listopada 2021 r., I OSK 759/21, LEX nr 3262701). Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa (por. np. wyroki WSA: w Szczecinie z dnia 15 maja 2014 r., sygn. II SA/Sz 66/14; w Opolu z dnia 20 marca 2014 r., sygn. II SA/Op 76/14 i inne).

Z wyżej wymienionych przyczyn zaskarżonej decyzji nie można czynić zarzutu naruszenia prawa materialnego. Organy obu instancji prawidłowo zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa obowiązujące w chwili wydawania skarżonego rozstrzygnięcia.

W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 k.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 k.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.