Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędzia del. WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Powiatu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 1926/18 w sprawie ze skargi Powiatu [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1926/18, oddalił skargę Powiatu R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie reformy rolnej.

Wyrok ten wydany został w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] maja 2011 r. W.K. (następca prawny S.K.) wystąpił do Wojewody [...], w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 10, poz. 151 ze zm.), o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy o powierzchni około 10 ha, posadowiony na działce oznaczonej nr ew. [...], położonej w obrębie [...], pow. [...], nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 3, poz. 13).

Wojewoda ustalił, że dawny majątek ziemski [...] stanowił S.K. i na dzień wejścia w życie dekretu, wedle protokołu przejęcia majątku z dnia [...] lutego 1945 r. zawierał ogólnego obszaru 318,08 ha, z czego grunty orne stanowiły 216 ha. W jego skład wchodził również zlokalizowany obecnie na działce nr [...] dwór, wybudowany na przełomie XIX i XX, a także otaczający go park, założony w XVII w, a przeobrażony na przełomie XIX i XX w. Park ów, decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] lutego 1985 r. wpisany został do rejestru zabytków. W dacie objęcia ochroną konserwatorską zachowany był on w pierwotnym kształcie i granicach. Zgodnie z decyzją uzupełniającą Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 1994 r. granice te obejmowały działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i część działki [...].

Decyzją z dnia [...] września 2012 r. Wojewoda [...] orzekł, że zespół dworsko-parkowy położony w [...], oznaczony jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. 11,67 ha, stanowiący własność S.K., podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Następnie, decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania W.K.: uchylił powyższą decyzję Wojewody w części stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy położony w miejscowości [...], na działce nr [...] , podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stwierdzając, że zespół dworsko-parkowy położony w miejscowości [...] , na działce nr [...] , nie podpadał pod działanie tego przepisu i utrzymał decyzję Wojewody w mocy w pozostałym zakresie.

Powyższe decyzje uchylone zostały wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1478/15.

Wojewoda [...] , rozpoznając ponownie sprawę, zlecił uprawnionemu geodecie sporządzenie opinii, w celu ustalenia, czy objęte wnioskiem działki pokrywają się z granicami działek wchodzących w skład zespołu na dzień jego przejęcia oraz wyszczególnienia rodzaju użytków na tych działkach. Biegły, w sporządzonym w dniu [...] października 2016 r., opracowaniu stwierdził, że wobec braku oznaczeń działek na szkicu rozparcelowanego majątku [...] , zmian przebiegu dróg i konfiguracji działek oraz braku oznaczeń granic zespołu w zgromadzonej dokumentacji, nie jest możliwe jednoznaczne geodezyjne usytuowanie objętych postępowaniem działek, ani określenie ich granic w stosunku do dnia przejęcia. Wskazał również, że z uwagi na brak dokumentacji źródłowej niemożliwe jest określenie rodzajów użytków na działkach objętych postępowaniem na dzień przejęcia.

Rekonstruując stan faktyczny organ oparł się na uzyskanej z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] dokumentacji z parcelacji, złożonych w toku postępowania zeznań świadków oraz oględzin nieruchomości. Na podstawie analizy tego materiału dowodowego Wojewoda wyprowadził konkluzje, że zespół dworsko-parkowy zlokalizowany na działce nr [...] (który nie uległ zasadniczym zmianom od dnia jego przejęcia), stanowił wydzieloną terytorialnie i przestrzennie część majątku [...] o charakterze mieszkalno-rekreacyjnym, związaną z rolną częścią majątku jedynie osobą właściciela. Ten jednak nie kierował bezpośrednio gospodarstwem, gdyż tym zajmował się administrator, zamieszkały poza dworem - na co wskazują zeznania świadków: Z.Z., A.P., G.M., W.J. i W.N. Zabudowania gospodarcze oraz domy mieszkalne przeznaczone dla pracowników gospodarstwa bezpośrednio sąsiadowały z zespołem dworsko-parkowym, były od niego jednak wyraźnie oddzielone, co świadczy o rozdzieleniu funkcji gospodarczych i mieszkalno-reprezentacyjnych. Funkcje reprezentacyjne parku zlokalizowanego w bezpośrednim sąsiedztwie dworu, zdaniem organu, potwierdza także fakt, że obsadzony on został drzewami o charakterze ozdobnym, m.in.: lipami, brzozami, grabami, dębami i klonami. Wiek drzewostanu, poza najnowszymi nasadzeniami, oszacowany został na 100-300 lat. Po południowej stronie dworu zachowała się ponadto pozostałość tarasów kwiatowych porośniętych murawą. Wojewoda zauważał przy tym, że powierzchnie działki nr [...] (4,04 ha) oraz powierzchnie parku wykazywane w archiwalnych dokumentach są na zbliżonym poziomie – w protokole przejęcia majątku na cele reformy rolnej z dnia 23 maja 1945 r. podawano, że park obejmował pow. 3,10 ha, w rejestrze pomiarowym części gruntów dóbr ziemskich [...] z 1937 r. powierzchnie ogrodów i pałaców określano na 3,7925 ha, a w kwestionariuszu informacyjnym parków na terenie miast i wsi Województwa [...] teren parku określano na 3,71 ha.

W konsekwencji dokonanych ustaleń, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], orzekł w punkcie pierwszym, że zespół dworsko-parkowy położony w miejscowości [...] , ulokowany na działce oznaczonej nr [...] , w obszarze oznaczonym na stanowiącej załącznik do decyzji kopii mapy ewidencyjnej, nie podpadał pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., natomiast w punkcie drugim orzekł, że dawne sady i ogrody warzywne oznaczone aktualnie nr działek: [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...], podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu.

Od punktu pierwszego decyzji odwołanie wniósł Powiat Radomszczański, kwestionując stanowisko Wojewody wyrażone w tym zakresie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2017 r. w części objętej jej punktem pierwszym i orzekł, że zespół dworsko-parkowy posadowiony na działce oznaczonej nr [...] , położonej w obrębie [...] , pow. radomszczański, nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister podzielił bowiem ustalenia organu I instancji, co do mieszkalno-rekreacyjnego charakteru nieruchomości, stanowiącej zespół parkowo-dworski i braku jej funkcjonalnego powiązania z częścią rolną majątku i stwierdził, że część majątku, która stanowiła zespół parkowo-pałacowy nie była wykorzystywana na cele rolne ani przed wejściem w życie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. ani później.

Minister zwrócił przy tym uwagę, że przeznaczenie po przejęciu części pałacowo-parkowej majątku kolejno na siedzibę Państwowego Liceum Żeńskiego Gospodarstwa Wiejskiego, Szkoły Praktyków Specjalistów Upraw Polowych, Zespołu Państwowych Gospodarstw Rolnych i Szkoły Rolniczo – Mechanizacyjnej, nie oznaczało, że mogła być ona przejęta na potrzeby realizacji celów reformy rolnej. Dwory mieszkalne nie stanowią bowiem "terenów", a obiekty, w związku z czym co do zasady przejmowanie siedzib mieszkalnych właścicieli nieruchomości ziemskich, tj. w szczególności pałaców i dworów, ewentualnie innych budynków mieszkalnych, stanowiących takie siedziby, nie mogło mieścić się w celach reformy wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu. Odnosząc się natomiast do przywoływanych przez Powiat informacji zaczerpniętych ze wspomnień Anieli z Belinów Kowalskiej, wskazujących na zamieszkiwanie zarządcy w tym samym budynku co H.K., Minister zwrócił uwagę, że ze względu na bardzo ogólny charakter nie mogą one stanowić decydującego dowodu w sprawie.

Przyczyną uchylenia decyzji Wojewody i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy było natomiast uznanie, że odwołanie się do załącznika mapowego może budzić wątpliwości, co do granic terenu, o jakim orzekał organ I instancji. Choćby ze względu na małą skalę załącznika i odręczne naniesienie na nim granic, w którym mieści się także działka nr [...], która nie była przedmiotem postępowania i nie dotyczyło jej zapadłe rozstrzygnięcie. Mając zaś na uwadze, że działka nr [...] nie podlegała pod działanie przepisów dekretu w całości, Minister uznał jej dodatkowe oznaczanie na załączniku graficznym za zbędne.

Na powyższą decyzję, w części stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Powiat [...], zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, dokonanie niewłaściwych ustaleń w oparciu o zebrany materiał dowodowy; a nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., poprzez uznanie, że zespół dworsko-parkowy w nieruchomości ziemskiej [...] , zlokalizowany na działce nr [...] nie był wystarczająco powiązany fizycznie i funkcjonalnie z resztą nieruchomości aby podpadać pod działanie tego przepisu. Ponadto, skarżący zarzucił naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., poprzez odstąpienie od realizacji wyraźnego wskazania wyrażonego w orzeczeniu sądu, a także § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r., nr 10, poz. 151 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i w efekcie odstąpienie organów obu instancji od żądania od wnioskodawców przedłożenia do wniosku wymienionych w tym przepisie obligatoryjnych dowodów. Przez co, zdaniem skarżącego, naruszony został także art. 64 § 2 k.p.a., nakazujący w takim wypadku wezwanie strony do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, ze stosowanym pouczeniem o możliwości pozostawienia sprawy bez rozpoznania. Skarżący podkreślił przy tym, że ówczesne tereny nazywane dzisiaj zespołem dworsko-parkowym obejmowały zarówno stawy rybne jak i ogrody warzywne i owocowe, łąki oraz drogę dojazdową do majątku. Były przez to ściśle powiązane fizycznie, funkcjonalnie i personalnie z pozostałą częścią majątku. W oparciu o tak sformułowane zarzuty Powiat [...] wniósł o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej części, a także o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] w zakresie, w jakim dotyczy działki nr [...] .

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołanym na wstępie wyrokiem oddalił powyższą skargę, o czym orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę kwestionowanej decyzji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw [...], [...] i [...], jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Z treści tego przepisu wynika, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone po pierwsze "nieruchomości ziemskie" o powierzchni przekraczającej ustalony w nim normatyw, a po wtóre takie, których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w art. 1, część druga dekretu. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia) i z tym dniem przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (art. 6 dekretu). Analogiczne wnioski wypływają z wykładni pojęcia "nieruchomości ziemskiej", przyjętej przez Trybunał Konstytucyjny w przywoływanej przez organy uchwały z dnia 19 września 1990 r., W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174), powszechnie akceptowanej w judykaturze, wedle której pod pojęciem tym rozumieć należy nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tj. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Dalej, Sąd wskazał, że działka nr [...] o pow. 4,04 ha obejmowała wyłącznie dziewiętnastowieczny dwór neorenesansowy wraz z otaczającą go częścią parku krajobrazowego (zwaną w dokumentach konserwatorskich częścią "parkowo-rekreacyjną" oraz "rekreacyjno-ozdobną"), który to park (powstały jeszcze w XVII w., po jego przeobrażaniu na przełomie XIX i XX w. nie uległ zasadniczym zmianom (zob. sporządzona w 1983 r. Ewidencja Zieleni Zabytkowej woj. [...], [...], decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] lutego 1985 r.). Poza dworem na terenie aktualnej działki nr [...] brak było innych zabudowań, w tym zabudowań o charakterze gospodarczym. Te bowiem zlokalizowane były poza jego granicami, na co wskazywali przesłuchiwani w toku postępowania świadkowie (W.N., Z.Z., Z.P., G.M. i W.J.). Ustaleń tych strona skarżąca skutecznie nie podważyła. Omawiana część parku, wyodrębniona została przy tym od pozostałej części założenia parkowego – obejmującego w całości obszar przeszło 13 ha - zachowanymi do chwili obecnej szpalerami drzew, uwidocznionymi na znajdującej się w aktach ortofotomapie. Niezależnie od powyższego była ona także oddzielona od pozostałej części płotem (wyszczególnionym w załączniku do protokołu przejęcia majątku z dnia [...] lutego 1945 r.). O ogrodzeniu parku wspominają również świadkowie. Na wyodrębnienie fizyczne parku od pozostałej części nieruchomości wskazywał także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w sprawie wyroku z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1478/15. Funkcje reprezentacyjno-krajobrazowe parku, potwierdzają z kolei zachowane na jego terenie starodrzewia, których wiek w dacie obejmowania ochroną konserwatorską szacowano na 100 do 300 lat. Co istotne były to drzewa o charakterze ozdobnym, takie jak: lipy, brzozy, graby, dęby oraz klony. Sąd podkreślił, że krajobrazowo-rekreacyjnego charakteru nie przekreśla lokalizacja w części południowo zachodniej niewielkich stawów. Tym bardziej, że brak jest wystarczających dowodów uprawniających do wyprowadzenia konkluzji o wykorzystywaniu ich w sposób zorganizowany do działalności związanej z hodowlą ryb. Dwóch świadków (W.J. i W.N.) wspomina jedynie w sposób ogólny o takiej hodowli, z tym że jeden wiąże to także wyłącznie z okresem wojny. Na brak takiej działalności wskazuje natomiast fakt niezatrudnienia w majątku [...] wyspecjalizowanych w tym zakresie pracowników stałych (zestawienie tych pracowników obrazuje znajdujący się w aktach wykaz sporządzony [...] lutego 1945 r.). Sąd podkreślił, że jeśli uwzględnić, że jeszcze w latach osiemdziesiątych ub. wieku park zachował swój pierwotny kształt, a jego granice od momentu utworzenia nie uległy zmianie – co wykazały służby konserwatorskie - przyjąć należy, że taki jego stan istniał także w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powyższe, zdaniem Sądu, znajduje zresztą potwierdzenie w ujęciu parku (o pow. 3,10) jako odrębnej pozycji w przywoływanym już protokole przejęcia majątku z 1945 r. Nieznaczne różnice pomiędzy powierzchnią parku tam ujętą, a powierzchnią obecnej działki nr [...] , złożyć zaś należy na karb odmiennej metodologii pomiarowej.

Sąd wskazał, że uwzględniając fakt, że za użytki rolne po myśli § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe, objęty zaskarżonym rozstrzygnięciem fragment dawnego majątku [...] obejmujący park oraz dwór charakteru rolnego nie miał. W związku z czym, mógł on podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego jedynie wówczas, gdyby pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości mających charakter rolniczy i mógł być wykorzystany na cele reformy rolnej. Przy czym, oceniając ten ostatni aspekt, należy mieć na uwadze, że o ile dla realizacji celów opisanych w art. 1 ust. 2 lit. a-c dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (upełnorolnienia lub utworzenia nowych gospodarstw rolnych, tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej) możliwe było przejmowanie gruntów rolnych wraz ze znajdującymi się na nich obiektami kubaturowymi, to jednak dla realizacji celów opisanych w lit. e i d, możliwe było przejmowanie jedynie gruntów. W tych jednostkach redakcyjnych przepisu mowa jest bowiem – na co słusznie zwracał uwagę Minister – o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów" (ale nie "odpowiednich obiektów") na realizację określonych celów, a więc stworzenie odpowiedniego rezerwuaru gruntów na te cele przeznaczonych. Stąd, wykorzystywanie dworu i parku po ich przejęciu na potrzeby lokalizowanych w tym miejscu szkół, nie może być utożsamiane z realizacją celu reformy założonego w art. 1 ust. 2 lit. d, polegającego na "zarezerwowaniu odpowiednich terenów dla szkół (...)".

Dokonując oceny ewentualnego zaistnienia związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem dworsko-parowym a częścią rolniczą majątku, Sąd wskazał, że tego rodzaju związek zakłada wzajemną zależność pomiędzy zespołem dworsko-parkowym, a resztą majątku przeznaczoną na cele ściśle rolnicze prowadzącą do tego, że bez części dworskiej część rolna nie mogła funkcjonować. Tak rozumianej zależności w sprawie, zdaniem Sądu, stwierdzić nie sposób. Na terenie dworu i otaczającego go parku żadna działalność o charakterze rolniczym nie była prowadzona, a same zabudowania dworskie i gospodarcze były od dworu oddzielone kompozycyjnie. Z zebranych dowodów nie wynika, aby administrator, rządca lub inni pracownicy mieszkali na terenie owego zespołu. Zamieszkiwania rządcy na terenie dworu nie potwierdzają informacje powinowatej właściciela - Anieli z Belinów Kowalskiej, zawarte w jej wspomnieniach opublikowanych w 1998 r. przez wydawnictwo AULA, gdzie opisując majątek [...] wspomina o oficynie, w której zamieszkiwała żona właściciela oraz rządca. Tym bardziej, że istnienia oficyny na terenie parku, w bezpośrednim sąsiedztwie dworu, żaden z dokumentów nie potwierdza. Trudno natomiast założyć by opisując miejsce zamieszkania tych osób miała na myśli w istocie budynek dworski. Ustalenie zatem przez Ministra, że część nieruchomości dawnego majątku [...] , stanowiąca zespół parkowo-dworski, w granicach aktualnej działki nr [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, zdaniem Sądu, odpowiada prawu, a zarzut naruszenia tego przepisu pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw.

W ocenie Sądu, wbrew temu co twierdzi skarżący, stan faktyczny w kluczowych dla podjęcia rozstrzygnięcia elementach został ustalony w sposób prawidłowy i znajduje oparcie w dokumentach zgromadzonych w aktach, których ocena dokonana przez organy nie nosi znamion dowolności. Sąd ocenił, że organy wykonały także zalecenia wskazane w wyroku Sądu, dokonując szczegółowej analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów. Zwróciły się także do geodety uprawnionego o sporządzenie zaleconej przez Sąd opinii, dotyczącej lokalizacji poszczególnych działek, objętych żądaniem następcy prawnego byłego właściciela, w kontekście pokrywania się ich z granicami działek wchodzących w skład zespołu dworsko-parkowego. W wykonaniu tego zlecenia biegły wprawdzie stwierdził, że brak jest możliwości prawidłowej identyfikacji obecnych działek ewidencyjnych nr: [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] z działkami wchodzącymi w skład zespołu dworsko-parkowego [...] , z uwagi na to, że na mapach parcelacji majątku w obszarze zespołu brak jest oznaczeń działek czy też parceli. Niemniej stwierdził także, "że analiza dokumentacji mapowych pozwala (...) na stwierdzenie, iż obecne działki nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] znajdują się w pierwotnym obszarze majątku [...] wchodzącym w skład zespołu dworsko-parkowego w Strzałkowie". Nie ma zatem, zdaniem Sądu, jakichkolwiek podstaw do kwestionowania tego, że objęty postępowaniem obszar działki nr [...] wchodził w skład owego założenia parkowego. Stąd, zdaniem Sądu, zarzut naruszenia przez Ministra, wskazanych w skardze przepisów procedury administracyjnej, jak też art. 153 p.p.s.a. Sąd uznał za chybiony.

Odnosząc się natomiast do kwestii braku przedłożenia przez inicjującego postępowanie w sprawie dokumentów, o których mowa w § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r., Sąd wskazał, że nie może być rozpatrywana w kategorii braków formalnych wniosku. Przewidziany tym przepisem obowiązek przedłożenia wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu (obecnie wojewodzie) dowodów, stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju - zważywszy na to, że sprawa o podpadanie nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego rozpatrywana jest kilkadziesiąt lat po wejściu w życie dekretu - łagodzona być musi postanowieniami obecnie obowiązującego k.p.a. Te natomiast obowiązek ustalenia stanu faktycznego nakładają przede wszystkim na organ prowadzący postępowanie w sprawie.

Powiat [...] wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Nadto, skarżący Powiat zrzekł się rozprawy.

Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżący Powiat zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą nieprawidłową interpretacją pojęcia "związku funkcjonalnego" w okolicznościach niniejszej sprawy, podczas gdy zespół dworsko-parkowy w Strzałkowie, składający się dzisiaj z działki ewidencyjnej nr [...] o powierzchni 4,04 ha, pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku ziemskiego, a co za tym idzie nieruchomość dworsko-parkowa podlegała pod regulację dekretu i prawidłowym było jej przejęcie z mocy prawa na podstawie jego przepisów;

- art. 1 ust. 2 lit. d dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, polegające na jego niezastosowaniu, podczas gdy w niniejszej sprawie kompleks dworsko-parkowy został przekazany na potrzeby szkolnictwa i jako taki ewidentnie spełniał cele reformy rolnej przewidziane ustawą;

2. przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7.art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, przejawiające się dokonaniem przez Sąd I instancji niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, skutkującej niewłaściwą oceną stanu faktycznego i prawnego sprawy, polegającą na niestwierdzeniu istotnego naruszenia (w toku postępowania administracyjnego będącego przedmiotem skargi) przepisów proceduralnych, niedołożenia wszelkich starań zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nieustosunkowania się do całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nierozpatrzenia go w sposób wyczerpujący;

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 153 p.p.s.a., poprzez uznanie, że ocena prawna dokonana w przedmiotowej sprawie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1478/15, bezwzględnie wiążąca organy administracji ale także i sądy (chyba że nastąpiła zmiana prawa) w zakresie obowiązku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego odnośnie lokalizacji poszczególnych działek oraz dowodu z dokumentów archiwalnych z księgi hipotecznej byłego majątku "[...] " oraz z parcelacji tego majątku mogła być pominięta;

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, poz. 51), poprzez niezastosowanie tego przepisu i uznanie, iż do wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podlegała pod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego nie trzeba przedkładać dowodów stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w przypadku braku takich dowodów zwrócić się do odpowiedniego organu o sporządzenie dowodów pomiarowych na koszt wnioskodawcy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania W.K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i obciążenie skarżącego kosztami postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.

Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając wniesioną w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty nie pozwalają na skuteczne zakwestionowanie oceny dokonanej przez Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku.

Przede wszystkim bowiem jako niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut skargi kasacyjnej, wskazujący na dokonanie przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą nieprawidłową interpretacją pojęcia "związku funkcjonalnego" w okolicznościach niniejszej sprawy.

Wskazać należy, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Z powołanego przepisu wprost wynika, że dotyczy on tylko nieruchomości ziemskich, tj. nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej (zob. uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. I OPS 3/10, https://orzeczenia.nsa.gov.pl) a, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, również nieruchomości, które pozostawały w związku funkcjonalnym z taką nieruchomością.

Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 (ONSAiWSA 2006/5 poz. 123), jednolicie prezentowany jest pogląd na temat znaczenia tzw. "związku funkcjonalnego" z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła na rzecz Państwa, w myśl dekretu. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały o sygn. akt I OPS 3/10. Nie może zatem budzić wątpliwości, że konieczne jest każdorazowo badanie istnienia wskazanego "związku funkcjonalnego" pomiędzy rezydencją a resztą nieruchomości, jako warunku podpadania zespołu dworsko-parkowego pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Termin "związek funkcjonalny" nie posiada definicji legalnej. Z kolei, w licznych orzeczeniach sądów administracyjnych sprecyzowano, że "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie. Nie jest to relacja jednostronnej zależności lecz stanu interakcji (relacje dwustronne) pomiędzy obiema częściami majątku (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1438/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla wykazania istnienia "związku funkcjonalnego" nie mają znaczenia powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (por. wyrok NSA z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt IV SA 451/00, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Prezentowany jest bowiem pogląd, że o "związku funkcjonalnym" rezydencji z gospodarstwem rolnym nie decyduje brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, a wystarczają granice wyznaczone na mapach lub mogące być ustalone w terenie na innej podstawie. Wystarczy wykazanie, że część dworska nie należy do części folwarcznej, lecz stanowi integralną część parku, mimo nieoddzielenia ogrodzeniem ze wszystkich stron, zamieszkiwania właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej, a nawet mimo korzystania przez niego i rodzinę z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski oraz utrzymywania części rezydencjalnej z dochodów pochodzących z majątku rolnego (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast dla istnienia "związku funkcjonalnego" istotne może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy – czy na terenie części rezydencjalnej czy też poza nią (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, https://orzeczenia.nsa.gov.pl) i miejsce gdzie rządca przyjmował interesantów (zob. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1438/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istotne może być też ustalenie, że w części mieszkalnej pałacu czy dworu znajdował się także np. kantor czy biuro, z którego wykonywany był stały zarząd doraźnymi pracami wykonywanymi w części gospodarczej (znajdowały się tam księgi rachunkowe, dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom itp.) (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2019 r., sygn. akt I OSK 246/18, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na tym tle, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że nieruchomość majątku [...] , stanowiąca zespół parkowo-dworski, zlokalizowany w granicach aktualnej działki nr [...] , nie pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku [...] .

Działka nr [...] o pow. 4,04 ha obejmowała wyłącznie dziewiętnastowieczny dwór neorenesansowy wraz z otaczającą go częścią parku krajobrazowego (zwaną w dokumentach konserwatorskich częścią "parkowo-rekreacyjną" oraz "rekreacyjno-ozdobną"), który to park (powstały jeszcze w XVII w.), po jego przeobrażaniu na przełomie XIX i XX w., nie uległ zasadniczym zmianom. Poza dworem na terenie aktualnej działki nr [...] brak było innych zabudowań. Zabudowania o charakterze gospodarczym zlokalizowane były natomiast poza jego granicami. Na terenie dworu i otaczającego go parku żadna działalność o charakterze rolniczym nie była prowadzona, a same zabudowania dworskie i gospodarcze były od dworu oddzielone kompozycyjnie szpalerami drzew. Zabudowania gospodarcze oraz domy mieszkalne przeznaczone dla pracowników gospodarstwa bezpośrednio sąsiadowały z zespołem dworsko-parkowym, były jednak wyraźnie oddzielone. Park obsadzony został drzewami o charakterze ozdobnymi, m.in. lipami, brzozami, grabami, dębami i klonami. Ponadto, część ta była także oddzielona od pozostałej części płotem. Po południowej stronie dworu zachowała się także pozostałość tarasów kwiatowych porośniętych murawą. Administrator nie mieszkał na terenie owego zespołu. Dwór nie był miejscem, w którym odbywało się zarządzanie majątkiem. Z powyższego wynika, że zespół pałacowo-parkowy, ulokowany na obecnej działce nr [...] , stanowił wydzieloną terytorialnie i przestrzennie część majątku [...] o charakterze mieszkalno-rekreacyjnym, związaną z rolną częścią majątku jedynie osobą właściciela, który nadto nie kierował gospodarstwem bezpośrednio.

Powyższe ustalenia Sąd I instancji oparł na materiale dowodowym zebranym przez orzekające w sprawie organy, w tym przede wszystkim w postaci: sporządzonej w 1983 r. Ewidencji Zieleni Zabytkowej woj. [...], [...] ; decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] lutego 1985 r.; zeznań świadków W.N., Z.Z., A.P., G.M., W.J.; ortofotomapy; załącznika do protokołu przejęcia majątku z [...] lutego 1945 r.; wykazu sporządzonego [...] lutego 1945 r.; w tym także informacji powinowatej właściciela majątku - Anieli z Belinów Kowalskiej, zawartych w jej wspomnieniach opublikowanych w 1998 r. przez wydawnictwo AULA.

Brak było przy tym podstaw do podważenia przez Sąd I instancji kompletności zgromadzonego przez orzekające w sprawie organy materiału dowodowego. Przepis art. 7 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwiania sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a., znajduje swoje odzwierciedlenie również w realizacji obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie, która wyrażona została w art. 77 § 1 k.p.a. Nałożony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego zobowiązuje organ do czynnego działania w postępowaniu wyjaśniającym, polegającego na poszukiwaniu dowodów pozwalających na dojście do prawdy obiektywnej. W myśl powołanych przepisów inicjatywa w postępowaniu dowodowym należy nie tylko do organu administracji, ale też do stron, które powinny zgłaszać wnioski dowodowe, zwłaszcza, gdy wywodzą z tego korzystne dla siebie skutki prawne. Skarga kasacyjna nie wskazuje zaś materiału dowodowego, który powinien zostać wzięty pod uwagę a którego orzekające w sprawie organy nie uwzględniły. Dlatego też, uznać również należy, że orzekające w sprawie organy, stosownie do wymogu art. 80 k.p.a. istotną w niniejszej sprawie okoliczność oceniły na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Z uwagi na powyższe jako nieskuteczny Naczelny Sąd Administracyjny ocenił również zarzut skargi kasacyjnej, wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Jednocześnie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, gromadząc w sprawie materiał dowodowy uwzględniono i zrealizowano ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wydanym uprzednio w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1478/15.

W wyroku tym, jak słusznie zauważył skarżący kasacyjnie, stwierdzono, że w sprawie wskazane jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety odnośnie lokalizacji poszczególnych działek, w tym także w kontekście zeznań świadków co do położenia działek oraz podkreślono, że W.K. wnioskował o dopuszczenie dowodów z księgi hipotecznej prowadzonej dla byłego majątku oraz dokumentów archiwalnych dotyczących parcelacji majątku [...] , jednakże organy wniosków tych bez żadnego uzasadnienia nie uwzględniły a w niniejszej sprawie, o historycznym charakterze, dowód z wyżej wskazanych dokumentów byłyby przydatny.

Z akt sprawy wynika, że Wojewoda [...] , rozpoznając sprawę po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1478/15, zlecił uprawnionemu geodecie wykonanie opinii geodezyjnej, która miała określać: czy działki nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...] pokrywają się z granicami działek wchodzących w skład zespołu dworsko-parkowego w [...], powiat [...], według stanu na dzień [...] września 1944 r. oraz użytki każdego rodzaju na wymienionych wyżej działkach według stanu na dzień [...] września 1944 r. W wykonaniu tego zlecenia, w dniu [...] października 2016 r. biegły przedłożył opracowanie, w którym istotnie stwierdził, że brak jest możliwości prawidłowej identyfikacji obecnych działek ewidencyjnych z działkami wchodzącymi w skład zespołu dworsko-parkowego [...] , z uwagi na to, że na mapach parcelacji majątku w obszarze zespołu brak jest oznaczeń działek czy też parceli. Jednocześnie, biegły wskazał, że analiza dokumentacji mapowych pozwala na stwierdzenie, iż obecne działki nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] znajdują się w pierwotnym obszarze majątku [...] wchodzącym w skład zespołu dworsko-parkowego w [...].

Ponadto, Wojewoda [...] wskazał, że z księgi hipotecznej Rep. hip. [...] "Dobra Ziemskie [...] " wynika, iż S.K. posiadał prawem własności działkę gruntu o powierzchni 11 ha 9884 m2 a załączony do tej księgi Szkic gruntów majątku państwowego [...] , rozparcelowanego w 1946 r., zawiera archiwalne numery działek wchodzących w skład tego majątku.

Dlatego też, zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. art. 153 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny również uznał za niezasadny.

Mając zaś na uwadze, że nieruchomość majątku [...] , stanowiąca zespół parkowo-dworski, zlokalizowany w granicach aktualnej działki nr [...] , nie stanowiła nieruchomości ziemskiej i nie pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku [...] , Naczelny Sąd Administracyjny podziela również dokonaną przez Sąd I instancji ocenę, zgodnie z którą wykorzystywanie parku i dworu po ich przejęciu na potrzeby lokalizowanych w tym miejscu szkół nie może stanowić o podleganiu tej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego.

Niewątpliwie, przepis art. 1 ust. 2 lit. d dekretu stanowi, że przeprowadzenie reformy rolnej obejmuje zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego a z materiału dowodowego sprawy wynika, że po przejęciu części pałacowo-parkowej majątku przeznaczona została ona kolejno na siedzibę Państwowego Liceum Żeńskiego Gospodarstwa Wiejskiego, Szkoły Praktyków Specjalistów Upraw Polowych, Zespołu Państwowych Gospodarstw Rolnych i Szkoły Rolniczo-Mechanizacyjnej. Jednakże, przepis ten wyznaczając kierunek, cel reformy nie może prowadzić do modyfikacji warunków, jakim powinny odpowiadać nieruchomości ziemskie przeznaczone na cele reformy rolnej, określonych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zatem z samego faktu, że w przejętym budynku dworskim zorganizowano szkołę, nie sposób wywodzić, że nieruchomość określana jako zespół dworsko-parkowy, odpowiadała warunkom z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (zob. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 2163/16, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopiero bowiem ustalenie, że nieruchomość stanowiła nieruchomość ziemską, o której mowa w przepisie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, umożliwia badanie, czy jej przydatność i charakter odpowiada celom określonym w art. 1 dekretu. Samo ustalenie, że dana nieruchomość nie miała charakteru ziemskiego stanowi podstawę do jej wyłączenia spod działania dekretu, bez potrzeby badania celu na jaki została przeznaczona. Wskazuje na to jasno treść przepisu art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu, który, co jeszcze raz należy powtórzyć, stanowi, że na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni

Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny za niezasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 1 ust. 2 lit. d dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego.

Ponadto, za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzut skargi kasacyjnej, wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nie budzi wątpliwości, że zgodnie z § 6 powołanego rozporządzenia, strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Literalne odniesienie w tym przepisie do kwestii obszarowych nie ogranicza zastosowania omawianego trybu weryfikacji podpadania nieruchomości pod działanie dekretu wyłącznie do tej przesłanki. Jest przy tym oczywiste, że postępowanie takie wszczynane na wniosek osoby kwestionującej zastosowanie dekretu winno wskazywać na okoliczności decydujące o uznaniu, że nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu. Szereg takich argumentów wnioskodawca przytoczył. Ocena materiału należy jednak do organu i nie stanowi naruszenia zasady oceny całokształtu materiału uwzględnienie różnic i rozbieżności w dowodach, w tym pochodzących z różnych okresów, a także wybór części z nich jako bardziej miarodajnych. Znaczny upływ czasu jest czynnikiem, który należy uwzględnić przy ustalaniu stanu faktycznego, musi go też uwzględniać ocena dowodów.

Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Mając na uwadze treść przepisu art. 204 p.p.s.a. wyjaśnić należy, że nie mógł być uwzględniony wniosek uczestnika postępowania o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, jako że brak jest podstawy prawnej do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz uczestników postępowania.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.