Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Protokolant Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...].

Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o następujący stan prawny i faktyczny:

W dniu [...] J. S. złożyła wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za lata 1999-2009 oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres, gdy była zarejestrowana w Urzędzie Pracy,

W dniu [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę w wysokości: 37.017,00 zł od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11.1999r.-08.2009r. w kwocie 54.442,53 zł, 2.628,00 zł od nieopłaconych składek na Fundusz Pracy za okres 11.1999r.-06.2009r. w kwocie 4.002,27 zł oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na: - ubezpieczenie zdrowotne - za okres 11.1999r.-08.2009r. w łącznej kwocie 27.157,04 zł, w tym z tytułu: składek 17.224,04 zł odsetek 9.933,00 zł.

We wniosku z dnia [...] pełnomocnik wnioskodawczyni zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia określonego w decyzji nr [...] z dnia [...]. Pełnomocnik podał, że J. S. nie jest w stanie spłacić zadłużenia wobec ZUS i spełnia przesłanki określone w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż opłacenie należności pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto pełnomocnik podał, że przewlekła choroba oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiają stronę możliwości uzyskiwania dochodów. Pełnomocnik nadmienił, że dowody niezbędne do rozpoznania sprawy zgromadzone zostały przy wniosku z dnia [...]. Poinformował również, że wnioskodawczyni nie może wyrazić zgody na podpisanie umowy o rozłożenie na raty należności na określonych warunkach.

Pismem z dnia [...] poinformowano pełnomocnika wnioskodawczyni o wszczęciu postępowania w związku ze złożonym wnioskiem z dnia [...] w sprawie umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Jednocześnie zobowiązano do doręczenia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia wniosku.

Rozpatrując wniosek organ I instancji uwzględnił dokumenty załączone wcześniej do akt sprawy, tj.: pismo Galerii Sztuki Współczesnej Nowa Brama z dnia [...] informujące o wysokości przychodu osiągniętego przez J. S. ze sprzedaży komisowej, zaświadczenie wystawione przez Spółdzielnię Pracy Artystów Plastyków z dnia [...], decyzję Komisji do Spraw Zaopatrzenia Emerytalnego Twórców przy Ministrze Kultury i Sztuki z dnia 19 października 1988r., pismo Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 8 października 2008r., zaświadczenie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...], odwołanie z dnia [...] do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych od decyzji z dnia [...] znak: [...], pismo z dnia [...] kartę badania endoskopowego (rodzaj badania: gastroskopia) z dnia [...], skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia [...], zaświadczenie lekarskie z dnia [...], wynik badania z dnia [...] z Instytutu Endokrynologii, dowody dokonanych opłat na rzecz: Wspólnoty Mieszkaniowej, "A" S.A., "B" S.A., faktury VAT z dnia [...] i z dnia [...] wystawione przez "C" S.A. za usługi telekomunikacyjne dla J. S. oraz S. S. dowód wpłaty kwoty 415,02 zł dokonanej w dniu [...] na rzecz S.M. "D", pismo z dnia [...], zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. – Ś. z dnia [...] potwierdzające (według stanu na dzień [...] nie ujawniono zaległości podatkowych), potwierdzenia dokonanych w dniu [...] wpłat należności z tytułu składek.

Organ I instancji ustalił na podstawie kwestionariusza dotyczącego możliwości płatniczych J. S., że jest panną, mieszka razem z ojcem w Ł. przy ul. "A" 28 m. 6, prowadziła działalność twórczą, od [...] działalność ta jest zawieszona, nie posiada na utrzymaniu innych osób, nie pracuje i nie osiąga dochodów, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego ojca, które wynosi około 3.000,00 zł netto, z emerytury ojca są dokonywane opłaty: za czynsz w wysokości 644,10 zł miesięcznie, za gaz w kwocie 187,76 zł miesięcznie, za energię w wysokości 63,12 zł miesięcznie oraz za czynsz (415,00 zł) i energię elektryczną (45,80 zł) za mieszkanie siostry, (siostra jest osobą chorą psychicznie i otrzymuje rentę, którą przeznacza na zakup leków), nie posiada nieuregulowanych zobowiązań wobec innych wierzycieli, nie posiada żadnego majątku rzeczowego znajdującego się w zakładzie, w mieszkaniu posiada podstawowy sprzęt RTV i AGD do codziennego użytku, innych ruchomości nie posiada, nie posiada: nieruchomości, konta bankowego, akcji, obligacji, ani papierów wartościowych.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpatrzył ww. wniosek i w dniu [...] wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne - za okres 01.2000r.-08.2009r. w łącznej kwocie 90.189,51 zł,

Wnioskiem z dnia [...] pełnomocnik J. S. zwrócił się do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pełnomocnik zarzucił, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności w sprawie i stwierdził, że są błędy w ustaleniach faktycznych. Podał, że wnioskodawczyni ma 57 lat, od dłuższego czasu leczy się psychiatrycznie, nie jest zdolna do wykonywania pracy, stale opiekuje się schorowanym 90-letnim ojcem i chorą na schizofrenię siostrą, nie posiada majątku i oszczędności, ani źródeł zarobkowania, utrzymuje się z emerytury ojca. W związku z powyższym nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Jednocześnie z uwagi na złożoną w dniu [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Nr [...] pełnomocnik wniosła o zawieszenie postępowania w przedmiotowej sprawie do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie ze skargi z dnia [...]. Postanowieniem z dnia [...] zostało zawieszone postępowanie w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych przez Panią składek do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie skargi z dnia [...] na decyzję nr [...] z dnia [...]. Wyrokiem z dnia 23 września 2010r., sygn. akt I SA/Łd 346/10 Wojewódzki Sad Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję nr [...] z dnia [...]. Postanowieniem z dnia [...] organ podjął zawieszone postępowanie.

W dniu [...] pełnomocnik strony załączył następujące dokumenty: oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia [...], z którego wynika, że strona nie pracuje zarobkowo, w okresie od 2 lutego 1999r. do 2 października 2009r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, nie osiąga przychodów z innych źródeł, nie otrzymuje: zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku z opieki społecznej, od lutego 2011r. otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520,00 zł miesięcznie, dzieci nie posiada, nie jest właścicielem nieruchomości, jest współwłaścicielem samochodu Skoda Fabia (rok produkcji 2009) o wartości około 19.000,00 zł - współwłasność z ojcem S. S. (uprawnienia inwalidzkie), ojciec S. S. osiąga dochód w wysokości 3.277,25 zł, ojciec i siostra są współwłaścicielami mieszkania o powierzchni 98,54 m2, kserokopia decyzji ZUS I Oddział w Ł. z dnia 1 marca 2010r. o waloryzacji renty otrzymywanej przez S. S. (wysokość renty-3.277,25 zł netto), kserokopia decyzji ZUS I Oddział w Ł. z dnia 1 marca 2010r. o podwyższeniu renty otrzymywanej przez E. S. (wysokość renty-616,72 zł netto), kserokopia decyzji Prezydenta Miasta Ł. o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad S. S. w wysokości 520,00 zł miesięcznie od 1 lutego 2011r. na czas nieokreślony, kserokopie dokumentów dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania położonego w Ł. przy ul. "A" 28 m 6 (potwierdzenia opłat dokonanych przez S. S.: za czynsz-wpłata kwoty 640,66 zł za styczeń 2011 r. dokonana w dniu 13 stycznia 2011 r., za gaz-wpłata w wysokości 205,75 zł dokonana w dniu 13 stycznia 2011 r., za usługi telekomunikacyjne - wpłata w wysokości 57,51 (nieczytelna data), za energię elektryczną - wpłaty dokonane w dniu 13 stycznia 2011r. w kwocie 90,95 zł i 97,55 zł oraz blankiety rachunków zobowiązujące S. S. do zapłaty kwoty 101,36 zł w terminie do [...] i kwoty 100,39 zł w terminie do [...] oraz kwoty 79,03 zł w terminie do [...] na rzecz "B" S.A.), kserokopie dokumentów dotyczących ponoszonych kosztów utrzymania mieszkania położonego w Ł. przy ul. "B" 97 A m 19 (potwierdzenia opłat dokonanych przez E. S., tj. opłata za czynsz: za styczeń 2011r. - 160,48 zł dokonana w dniu [...] i za luty 2011r.-226,72 zł dokonana w dniu [...], opłata za gaz-160,84 zł dokonana w dniu 27.01.2011r., opłata za energię-57,14 zł dokonana w dniu [...], blankiety rachunków zobowiązujące E. S. do zapłaty kwoty 49,17 zł w terminie do [...] i kwoty 52,96 zł w terminie do [...] oraz kwoty 42,05 zł w terminie do [...] na rzecz "B" S.A.), zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia wnioskodawczyni: z dnia [...], z dnia [...] (2 sztuki) i z dnia [...], zaświadczenie lekarskie z dnia [...] dotyczące stanu zdrowia S. S., wypis z treści orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr 3 w Ł. z dnia [...] o zaliczeniu S. S. do pierwszej grupy inwalidów, zaświadczenie lekarskie z dnia [...] dotyczące stanu zdrowia siostry E. S., karta informacyjna leczenia szpitalnego potwierdzająca, że w okresie od [...] do [...] E. S. przebywała w Specjalistycznym Zespole Opieki Zdrowotnej w Ł. Szpitalu im. [...].

Pełnomocnik J. S. wyjaśnił, że świadczenie emerytalne jakie otrzymuje ojciec przeznaczane jest na koszty utrzymania mieszkań położonych przy ul. "A" w Ł. oraz ul. "B" w Ł. (miesięcznie około 1.600 zł), na utrzymanie S. S., wnioskodawczyni oraz częściowe utrzymanie E. S. (około 1.000 zł), na leki dla S. S. oraz wnioskodawczyni (miesięcznie około 150-200 zł). Pełnomocnik wskazała też, że S. S. co miesiąc odkłada nie mniej niż 300 zł miesięcznie na nieprzewidziane wydatki związane z leczeniem. Świadczenie, które otrzymuje E. S. w całości jest przez nią przeznaczane na pokrycie części kosztów jej utrzymania, tj. kosztów lekarstw, częściowo kosztów wyżywienia, ubrań, środków higieny osobistej. Pełnomocnik wyjaśniła, że lokal położony przy ul. "B" w Ł., w którym zamieszkuje E. S., która jest jego właścicielką, jest samodzielnym lokalem mieszkalnym o łącznej powierzchni 21,64 m2. W dniu [...] wpłynęło pismo, do którego pełnomocnik strony załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...] potwierdzające, że E. S. wymaga pomocy siostry przy załatwianiu spraw.

Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego organ II instancji stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] wydana została prawidłowo i decyzją z dnia [...] utrzymał ją w mocy. Organ stwierdził, iż w decyzji organu I instancji powołane w niej zostały właściwe przepisy, na podstawie których jest możliwe umorzenie zadłużenia, tj. art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wyjaśnił, że na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności osobom fizycznym, niepodlegającym przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.), jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek rozumie się wystąpienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiają zobowiązanemu spłatę zadłużenia. Do oceny "ważnego interesu osoby" stosuje się zasady takie jak wyżej wymienione w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W przepisie art. 28 ust. 3 powołanej ustawy wskazano siedem przesłanek, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Jeżeli zaistnieje którakolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, wtedy istnieje potencjalna możliwość umorzenia należności. Organ wskazał, że w sytuacji J. S. nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie wskazanych zaległości w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw. Organ wskazał, że w piśmie z dnia [...] wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o rozłożenie zaległości na raty. Natomiast w dniu 29.12.2009r. pełnomocnik strony poinformował, że J. S. nie może podpisać umowy o rozłożenie na raty należności na wskazanych warunkach z uwagi na brak dochodów, majątku i niemożności wykonywania pracy zarobkowej ze względów zdrowotnych i konieczność opieki nad ojcem i chora siostrą. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał też, że obecnie strona pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto strona mieszka z ojcem, nad którym sprawuje stałą i nieprzerwaną opiekę, w mieszkaniu położonym w Ł. przy ulicy "A" 28 m 6. Zgodnie z przedłożonymi dowodami potwierdzającymi wysokość opłat za ww. lokal do ich regulowania zobowiązany jest ojciec. Na utrzymanie ww. lokalu rodzina przeznacza około 1.000 zł miesięcznie (tj. czynsz- 640,66 zł, gaz- 205,75 zł, telefon - 57,51 zł, energia -około 95,10 zł). Ponadto rodzina strony ponosi koszty utrzymania mieszkania położonego w Ł. przy ulicy "B" 97 A m. 19, w którym zamieszkuje siostra E. S. Są to opłaty w wysokości łącznej około 440 zł (tj. czynsz-226,72 zł, gaz- 160,84 zł i energia - 50,33 zł.). Zgodnie z wyjaśnieniami złożonymi przez pełnomocnika wskazany lokal jest własnością E. S. Zgodnie z załączonymi dowodami opłat za ten lokal do ich regulowania zobowiązana jest E. S. S. S. otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 3.277,25 zł netto. Siostra E. S. pobiera rentę w wysokości 616,72 zł netto. Z dokumentacji sprawy wynika, że wnioskodawczyni współpracowała na podstawie umowy o dzieło ze Spółdzielnią Pracy Artystów Plastyków i w latach 2000-2003 i z tego tytułu osiągnęła dochody. Natomiast Galeria Sztuki Współczesnej Nowa Brama w Słupsku w piśmie z dnia [...] potwierdziła, że J. S. uzyskała przychód ze sprzedaży komisowej w latach: 2000, 2001, 2002, 2003, 2006 i 2007. Zdaniem Zakładu, jeżeli osiągane przez stronę dochody nie były wysokie, to nie oznacza, że należności z tytułu składek powinny być umorzone. Organ wskazał, że od 2.02.1999r. wnioskodawczyni była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] orzeczono o pozbawieniu jej statusu osoby bezrobotnej od dnia 2.10.2009r., gdyż nie stawiła się w wyznaczonym terminie w Urzędzie Pracy i w ciągu 7 dni nie powiadomiła o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Powyższe w ocenie organu może oznaczać, że w okresie zarejestrowania w Urzędzie Pracy J. S. poszukiwała zatrudnienia. Natomiast z przedłożonej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] wynika, że otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520,00 zł. Na zakup leków rodzina przeznacza miesięcznie około 150 zł-200 zł, ponadto odkłada kwotę nie mniej niż 300 zł miesięcznie na nieprzewidziane wydatki związane z leczeniem. Organ stwierdził, że z przeprowadzonej analizy wynika, że po potrąceniu kosztów utrzymania i kosztów na leczenie dochód do dyspozycji rodziny wynosi łącznie 2.473,97 zł, a 824,66 zł na osobę i dochód ten jest wyższy niż minimum socjalne dla gospodarstwa wieloosobowego.

Organ wyjaśnił, że pomoc siostrze może być pewnym obciążeniem, ale nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości. Ponadto poza zadłużeniem wobec ZUS wnioskodawczyni nie wykazała innych zaległych zobowiązań. Oznacza to, że należności na rzecz innych wierzycieli są regulowane terminowo. Ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania też nie stanowi podstawy do umorzenia zadłużenia (w tym odsetek za zwłokę). Mimo iż są to konieczne opłaty, to nie można uznać, że są one nadzwyczajne, czy nieprzewidziane. Nie wystarczy wskazanie na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. Odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. Z uwagi na uzyskiwane dochody rodzina nie jest pozbawiona środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oznacza zapewnienie niezbędnego minimum, a nie czegoś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. Na ogólną sytuację materialną rodziny mają wpływ dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Organ stwierdził, że mimo konieczności opieki nad chorym ojcem i pomaganiu chorej siostrze J. S. ma możliwość pozyskiwania dodatkowego dochodu, bowiem wykonuje wolny zawód (twórca, artysta), a więc może pracować w domu i z tego tytułu osiągać dochody. Organ dokonał też analizy dokumentów dotyczących stanu zdrowia wnioskodawczyni i stwierdził, że nie kwestionuje złego stanu jej zdrowia, jednak problemy te nie dają podstawy do umorzenia należności.

Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia [...] wynika, że J. S. jest współwłaścicielem samochodu Skoda Fabia (rok produkcji 2009) o wartości około 19.000,00 zł. Jeżeli zostanie wdrożone postępowanie egzekucyjne, organ egzekucyjny będzie mógł ustalić, czy wnioskodawczyni posiada majątek, z którego można egzekwować zaległości (w tym również odsetki za zwłokę).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik skarżącej powyższej decyzji zarzucił : 1) rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na bezpodstawnym uznaniu, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności; 2) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. w poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji wypełnienia przez ubezpieczoną przesłanek w nim określonych, uprawniających do skorzystania z prawa umorzenia należności wobec organu rentowego, 3) rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 87 ust. 1 w związku z art. 66 ust. pkt 2, art. 73 pkt 7, a także art. 75 ust. 9 ustawy z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez przyjęcie, iż osoba zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna obowiązana jest do samodzielnego opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, 4) rażące naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie, dlaczego w sytuacji skarżącej nie występuje przypadek, w którym opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, 5) rażące naruszenie art. 7, 77 k.p.a. poprzez pobieżne wyjaśnienie stanu faktycznego, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego oraz lakoniczne uzasadnienie merytoryczne i prawne decyzji, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Pełnomocnik skarżącej wniósł o: stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji wobec jej wydania z rażącym naruszeniem prawa, ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podał, że skarżąca wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, iż znajduje sie w trudnej sytuacji osobistej, życiowej, materialnej, która uniemożliwia jej pozyskanie dodatkowego dochodu, nawet w sytuacji wykonywania wolnego zawodu. Konieczność sprawowania stałej opieki nad dwojgiem chorych ludzi, przy jednoczesnej własnej chorobie wyklucza wykonywanie jakiejkolwiek innej pracy. Wyjątkowość sytuacji skarżącej dostrzegł inny organ administracji publicznej - Prezydent Miasta Ł. przyznając w drodze decyzji z dnia [...] świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem. Zdaniem pełnomocnika sytuacja skarżącej wypełnia dyspozycję art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31.07.2003 r. W niniejszej sprawie zachodzi przesłanka z pkt 6, bowiem jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, czy też przesłanka omówiona w pkt 3, iż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa. Zdaniem pełnomocnika w szczególności zachodzi przypadek wskazany w § 3 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Organ winien dokonać analizy sytuacji osobistej, majątkowej, rodzinnej z daty ubiegania się o umorzenie zaległości i to sytuacji zobowiązanego osobiście, nie zaś poprzez sumę dochodów uzyskiwanych przez wszystkie osoby tworzące gospodarstwo domowe. Badanie sytuacji skarżącej przez pryzmat dochodów jej ojca i siostry tworzy nierzeczywisty obraz jej sytuacji materialnej, finansowej jako zobowiązanego. Przepisy dotyczące umorzenia odnoszą się wprost do zobowiązanego.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosił o oddalenie skargi argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W zakresie zarzutu rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 87 ust. 1 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 2, art. 73 pkt 7 i 75 ust. 9 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a dotyczącego zasadności naliczenia składek na ubezpieczenia zdrowotne organ wskazał, że zarzut ten nie dotyczy merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów prawa w sposób określony w art. 145 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który obligowałoby do uchylenia zaskarżonej decyzji, bądź stwierdzenia jej nieważności.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

W myśl art. 28 ust. 1 powołanej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (28 ust. 3).

W tym miejscu wskazać należy, że decyzja w przedmiocie umorzenia opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Podkreśla się jednak zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako k.p.a. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a Sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Sąd dokonując oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego i wyprowadzonych z niego konsekwencji prawnych stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał dogłębnej oceny prawnej prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego.

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że nie zachodzi ustawowa przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności, i tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do spostrzeżenia, że stan faktyczny sprawy uległ zmianie w stosunku do stanu faktycznego z daty złożenia wniosku z dnia [...]. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał bowiem skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad ojcem – S. S. w kwocie 520 zł. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że rodzina skarżącej, tj. skarżąca oraz ojciec, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe uzyskują stały dochód. Skarżąca otrzymuje od lutego 2011 r. świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł, a ojciec rentę w kwocie 3.277 zł netto. Organ stwierdził, że dochód ten jest wyższy niż minimum socjalne dla gospodarstwa wieloosobowego. Skarżąca nie posiada innych zaległych zobowiązań wobec innych wierzycieli. Ponadto mimo zaprzestania działalności posiada majątek, jest współwłaścicielem samochodu o wartości około 19.000 zł. Wprawdzie podjęcie spłaty zaległej należności pogorszy w sposób oczywisty jej sytuację, nie daje to jednak wystarczającej podstawy, aby dług umorzyć. Organ wszak nie przeczy, że sprostanie obciążeniu wymaga znacznego wysiłku, jednakże na obecnym etapie postępowania ocenił, że skarżąca jest w stanie spłacić zadłużenie. W ocenie sądu, wobec powyższych ustaleń, organ prawidłowo stwierdził, że wobec skarżącej nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności składek. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie stanowisko zaprezentowane w skardze, że sytuacja skarżącej wypełnia dyspozycję art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wprawdzie skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności, ale posiada majątek ruchomy, z którego można egzekwować należności, jest współwłaścicielem samochodu o wartości 19.000 zł. Można uznać, że samochód użytkuje wyłącznie skarżąca, skoro drugi współwłaściciel ojciec jest osobą 90 letnią, chorą, wymagającą stałej opieki. Nie jest zatem oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W omawianym stanie rzeczy organ słusznie zatem uznał, że uzyskiwanie przez skarżącą comiesięcznego dochodu oraz posiadanie majątku ruchomego przemawiają za odmową wydania na jej rzecz, niewątpliwie uznaniowej w swym charakterze, decyzji na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując wykładni językowej tego przepisu uznać należy, że dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zgodnie z art. 4 u.s.u.s. użyte w ustawie określenia oznaczają – "ubezpieczeni" - osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych, z kolei określenie "płatnik składek" - oznacza m.in.: pracodawcę w stosunku do pracowników (pkt 2 lit. a) lub ubezpieczonego zobowiązanego do opłacania składek na własne ubezpieczenie społeczne (pkt 2 lit. d). Przepis dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r. III UK 84/06, wyrok NSA z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 588/10, wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 589/09, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r. II GSK 564/09 ).

Zgodnie z art. 28 ust. 3b u.s.u.s minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Szczegółowe zasady umorzenia, o których mowa wyżej określił w drodze rozporządzenia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej (rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne).

Skarżąca była zobowiązana do płacenia składek z tytułu prowadzenia działalności twórczej. Nie może zatem budzić wątpliwości, że ocena zasadności umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne obciążających skarżącą powinna odbywać się także z uwzględnieniem postanowień tego rozporządzenia.

Z mocy § 3 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie zaś z pkt 3 § 3 umorzenie może nastąpić z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonana przez organ analiza sytuacji finansowej rodziny skarżącej, szczegółowo przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie daje podstawy do przyjęcia, że wypełnia ona dyspozycję § 3 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Na dochód rodziny skarżącej składa się kwota świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 520 zł oraz renta ojca, tj. 3.277,25 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny po odliczeniu wydatków nie pozwala przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Natomiast argumentem przemawiającym za odmową umorzenia należności na podstawie § 3 pkt 3 powołanego rozporządzenia jest to, że mimo sprawowania przez skarżącą opieki nad przewlekle chorym ojcem nie jest ona pozbawiona dochodu, otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Również podnoszona przez skarżącą okoliczność jej choroby, skoro nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki nad chorym ojcem i otrzymywaniu z tego tytułu dochodu, nie może zatem stanowić przesłanki umorzenia należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia).

Za niezasadny należy uznać zarzut skargi dotyczący braku podstaw do uwzględnienia sumy dochodów uzyskiwanych przez wszystkie osoby tworzące gospodarstwo domowe przy ocenie spełnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W świetle § 3 ust. 2 rozporządzenia, za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Skoro zakład ocenia czy opłacenie składek przez zobowiązanego będzie miało wpływ na sytuację majątkową jego i jego rodziny, to musi uwzględnić wszystkie dochody w gospodarstwie domowym.

W niniejszej sprawie prawidłowo zatem organ dokonał wyliczenia dochodu rodziny skarżącej biorąc pod uwagę dochód jej ojca – S. S., skoro jest to osoba wspólnie z nią zamieszkująca i gospodarująca.

Przesłanką podjęcia decyzji w sprawie umorzenia zaległości składkowej jest sytuacja podatnika istniejąca w chwili podejmowania decyzji, przy czym dłużnik jest zobowiązany do wykazania inicjatywy dowodowej w tym zakresie stosowanie do postanowień § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt GSK 160/10). Wobec powyższego niezasadny jest zarzut skargi, iż organ winien dokonać analizy sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej zobowiązanego z daty ubiegania się o umorzenie zaległości. Prawidłowo zatem organ przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącej uwzględnił otrzymywane przez nią od lutego 2011 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad ojcem.

Z akt administracyjnych wynika również, że ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez skarżącą na okoliczność jej sytuacji finansowej. Przeprowadził również szczegółowe postępowanie wyjaśniające dotyczące ww. okoliczności. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie niewadliwych ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Brak zatem uzasadnienia dla zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. i art. 107 § 3 k.p.a.

Za ustaleniem, czy w danym przypadku występuje ważny interes zobowiązanego przemawiający za umorzeniem zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego, winny przemawiać określone zobiektywizowane wartości, społecznie akceptowalna hierarchia tych wartości, a nie subiektywne odczucia zobowiązanego. Uznanie interesu strony za ważny powinno wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie z własnego przekonania strony opartego na poczuciu krzywdy, czy nierozumienia przez organ trudnej sytuacji faktycznej. Niewątpliwie, za słuszny interes zobowiązanego należy uznać także zobiektywizowaną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków, posiadany majątek.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego. Odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, – wbrew twierdzeniom skargi - nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion dowolności. Rozstrzygnięcie mieścić się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowuje proporcje pomiędzy ważnym interesem strony i interesem społecznym.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.

b.a.