Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Go 407/18 o odrzuceniu skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie.

Sygnatura akt II FZ 590/19

U z a s a d n i e n i e

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę kasacyjną W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę.

Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco: wyrokiem z dnia 6.12.2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę. Postanowieniem z 21.01.2019 r. referendarz sądowy tegoż Sądu ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Pismem z 25.03.2019 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego E. J. Z informacji przekazanej w piśmie Okręgowej Izby Radców Prawnych z 15.05.2019 r. wynika, że radca prawny E. J. pismo wyznaczające ją pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego odebrała w dniu 9.04.2019 r. Pismem z 16.04.2019 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych poinformowała o wyznaczeniu radcy prawnego E. K. do prowadzenia sprawy z urzędu skarżącego, w miejsce zwolnionej z tego obowiązku radcy prawnego E. J. W dniu 17.05.2019 r. została wniesiona skarga kasacyjna od wskazanego na wstępie wyroku, sporządzona przez radcę prawnego E. K. Sąd uznał, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej – stosownie do treści art. 177 § 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: P.p.s.a.) rozpoczął swój bieg od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika z urzędu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącego tj. od 9.04.2019 r. i upłynął w dniu 9.05.2019 r. Skarga kasacyjna przez kolejnego pełnomocnika nadana zaś została w dniu 17.05.2019 r., a więc z uchybieniem trzydziestodniowego terminu określonego w art. 177 § 1 i § 3 P.p.s.a. Skarga kasacyjna jest więc niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Na gruncie art. 177 § 3 P.p.s.a. nie można przyjąć, że dokonanie zmiany pełnomocnika wyznaczonego z urzędu przez Okręgową Izbę Radców Prawnych powoduje ponowne rozpoczęcie biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika. Okoliczność zmiany pełnomocnika w trakcie biegu tego terminu może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienia NSA: z 11.10.2017 r., II OZ 1212/17; z 14.12.2017 r., I OZ 1681/17; z 12.10.2018 r., I OZ 944/18).

W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a. art. 178 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż w sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające jego zastosowanie i odrzucenie skargi, podczas gdy pełnomocnik z urzędu skarżącego wniósł skargę kasacyjną w przewidzianym ustawą terminie,

b. art. 177 § 3 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że termin na złożenie skargi kasacyjnej biegnie pełnomocnikowi od nieznanego mu terminu sprzed doręczenia mu postanowienia o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu skarżącego, podczas gdy z literalnego brzmienia przepisu wprost wynika, iż w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy radcy prawnego termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem i wynosi 30 dni,

c. art. 177 § 1 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie oraz nieuprawnione skrócenie pełnomocnikowi z urzędu przysługującego mu ustawowego trzydziestodniowego terminu na sporządzenie skargi kasacyjnej,

d. art. 177 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 86 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie i uznanie, iż w sprawie termin na złożenie skargi kasacyjnej biegnie pełnomocnikowi z urzędu skarżącego od dnia doręczenia skarżącemu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, w związku z czym wraz ze złożeniem skargi kasacyjnej należało złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej złożenia, podczas gdy z literalnego brzmienia przepisu art. 177 § 3 P.p.s.a. (będącego lex specialis w stosunku do art. 177 § 1 P.p.s.a.) wprost wynika, iż pełnomocnik skarżącego dochował terminu wskazanego w tymże przepisie, a co za tym idzie brak było podstaw do złożenia wniosku o przywrócenie terminu,

e. art. 83 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 83 § 3 P.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż w niniejszej sprawie pełnomocnik w sposób błędny obliczył termin na wniesienie skargi kasacyjnej, podczas gdy termin został obliczony w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami co winno prowadzić do nadania skardze dalszego biegu,

f. naruszenie art. 179a P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki, o których mowa w przepisie, a mianowicie, że podstawy skargi kasacyjnej nie są oczywiście usprawiedliwione, podczas gdy w sprawie ewidentnym jest, iż skarga kasacyjna powinna zostać uwzględniona, co winno prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, nie zaś do odrzucenia skargi kasacyjnej,

II. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

g. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niezastosowanie i odebranie skarżącemu możliwości sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, poprzez odrzucenie skargi kasacyjnej skarżącego złożonej w terminie wynikającym z ustawy,

h. naruszenie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, dalej P.u.s.a.) poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do uniemożliwienia dokonania odpowiedniej kontroli w sprawie poprzez przekazanie sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego,

i. art. 3 § 2 P.u.s.a. poprzez jego niezastosowanie i uniemożliwienie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu rozpoznania skargi kasacyjnej złożonej w sprawie przez pełnomocnika skarżącego,

j. art. 184 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 § 2 P.u.s.a. poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do uniemożliwienia dokonania odpowiedniej kontroli w sprawie poprzez przekazanie sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozpoznania jej tylko w jednej instancji, gdy tymczasem postępowanie sądowe musi być co najmniej dwuinstancyjne,

k. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wywodzonych z niej zasad ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz sprawiedliwości społecznej poprzez uniemożliwienie skarżącemu obrony jego praw poprzez ustanowienie linii orzeczniczej całkowicie sprzecznej z literalnym brzmieniem przepisu (contra legem) oraz opiniami doktryny,

l. art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrażającego zasadę równości obywateli wobec prawa, poprzez jego niezastosowanie i skrócenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w imieniu uprawnionego, poprzez co dochodzi do faworyzowania osób ustanawiających pełnomocnika z wyboru, względem osób o niższym statusie majątkowym, którym de facto odbiera się możliwość obrony ich praw poprzez ustanowienie linii orzeczniczej całkowicie sprzecznej z literalnym brzmieniem przepisu (contra legem) oraz opiniami doktryny co do terminów złożenia skargi kasacyjnej.

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przyznanie pełnomocnikowi kosztów postępowania zażaleniowego, które nie zostały uiszczone w całości ani w części, ewentualnie, na podstawie art. 195 § 2 P.p.s.a. o rozpoznanie sprawy na nowo przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w ramach autokontroli poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i nie przesyłanie akt wraz ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego;

Jednocześnie skarżący wniósł:

- na podstawie art. 36 P.u.s.a. o wystąpienie przez Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie uchwały wyjaśniającej treść przepisu art. 177 § 3 P.p.s.a. oraz wyjaśnienie sprzeczności związanej z wyznaczeniem kolejnego pełnomocnika z urzędu oraz związanym z tym skróceniem temu pełnomocnikowi trzydziestodniowego terminu na wniesienie skargi kasacyjnej wynikającego z ustawy;

- ze względu na skomplikowany charakter sprawy, sprzeczność orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (powołanego w zaskarżonym postanowieniu) zaprzeczającego literalnemu brzmieniu art. 177 § 3 P.p.s.a. i wydawanego w sposób pomijający cel jego uchwalenia, na podstawie art. 187 § 3 P.p.s.a. w zw. z art. 194 § 1 pkt 7) P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. o przejęcie niniejszej sprawy do rozpoznania przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego;

- mając na uwadze skomplikowanie materii będącej przedmiotem niniejszego postępowania na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zwrócenie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności art. 177 § 3 P.p.s.a. w obecnym brzmieniu z art. 2, art. 7, art. 32, art. 45, art. 69, art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez liczenie łącznego trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy w sprawie zostaje wyznaczony kolejny pełnomocnik z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W reżimie prawnym, ukształtowanym nowelizującą P.p.s.a. ustawą z dnia 9.04.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658), w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykształcił się jednolity kierunek wykładni art. 177 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po wydaniu orzeczenia następuje odnowienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez liczenie tego terminu od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak skutek odnowienia ma tylko zawiadomienie pierwszego pełnomocnika z urzędu. W przypadku zatem zmiany takiego pełnomocnika z jakiejkolwiek przyczyny mocą zarządzenia organu samorządu zawodowego adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych lub rzeczników patentowych, nie następuje ponowne odnowienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i termin ten winien być liczony od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika. Zarazem, jeżeli kolejny pełnomocnik wnosi skargę kasacyjną po upływie terminu liczonego od dnia zawiadomienia pierwszego pełnomocnika, ale w terminie 30 dni od zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu, okoliczność ta może stanowić podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia tej skargi (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej: z dnia 20.01.2017 r., II OZ 15/17, z dnia 7.07.2017 r., II OZ 715/17, z dnia 12.09.2017 r., II GZ 656/17, z dnia 14.12.2017 r., I OZ 1681/17, z dnia 31.08.2018 r., I FZ 210/18, z dnia 12.10.2018 r., I OZ 944/18 i z dnia 20.11.2018 r., I OZ 1100/18 oraz w przedmiocie przywrócenia terminu: z dnia 25.08.2017 r., I OZ 1248/17, z dnia 11.10.2017 r., II OZ 1212/17).

W reprezentatywnych dla opisanej linii orzeczniczej postanowieniach z dnia 25.08.2017 r. (I OZ 1248/17) oraz z dnia 14.12.2017 r. (I OZ 1681/17) Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że brzmienie art. 177 § 3 P.p.s.a. nie pozwala na przyjęcie, jakoby dokonanie zmiany wyznaczonego pełnomocnika z urzędu przez organ odpowiedniego samorządu zawodowego powodowało ponowne rozpoczęcie biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej dla kolejnego pełnomocnika, skoro przepis ten mówi tylko o jednym, odnowionym terminie do wniesienia takiej skargi. Zarazem kolejny wyznaczony pełnomocnik winien dysponować pełnym, trzydziestodniowym terminem na sporządzenie skargi kasacyjnej, co prowadzi do wniosku, że wniesienie przez niego takiej skargi przed upływem tego ostatniego terminu, ale po upływie terminu obliczonego zgodnie z regułą wyrażoną w art. 177 § 3 P.p.s.a., stanowi podstawę do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, przy czym za dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 87 § 1 w związku z art. 87 § 4 P.p.s.a.) należy uznać dzień, w którym pełnomocnik z urzędu miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, jednak nie później, niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie. Uprawnione jest jednak także stanowisko, zgodnie z którym termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w takim przypadku zaczyna swój bieg z upływem terminu do jej sporządzenia, a zatem terminy te nie przenikają się, ale następują kolejno po sobie.

Odnotować także należy, że w literaturze przedmiotu wyrażono odmienne zapatrywanie, a mianowicie, że dodatkowy, trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczyna bieg w dacie doręczenie zawiadomienia o wyznaczeniu każdego kolejnego pełnomocnika z urzędu, a nie tylko pierwszego (por. H. Knysiak-Sudyka "Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz o rzecznictwo", wyd. IV, 2018 r.,Komentarz do art. 177 P.p.s.a., Lex; B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VII, 2018 r., Komentarz do art. 177 P.p.s.a., Lex).

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym zażalenie podziela przedstawiony wyżej pogląd, wypracowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, którego istotę stanowi ocena, że w następstwie zawiadomienia pełnomocnika z urzędu o wyznaczeniu do reprezentowania strony postępowania sądowoadministracyjnego trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi kasacyjnej ulega odnowieniu tylko raz, w dacie doręczenia tego zawiadomienia pierwszemu pełnomocnikowi z urzędu. Zarazem, ze względu na możliwość dokonywania odmiennych ocen co do początkowego biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu przez kolejnego, wyznaczonego pełnomocnika z urzędu, złożenie wniosku o przywrócenie terminu dopiero po upływie terminu do sporządzenia skargi kasacyjnej przez kolejnego pełnomocnika z urzędu nie może być uznane za spóźnione. Przyjęcie takiego zapatrywania nie świadczy też o winie pełnomocnika w uchybieniu terminowi, co prowadzi do wniosku, że za skuteczny należy uznać także wniosek o przywrócenie terminu wniesiony w terminie siedmiu dni od daty doręczenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wydanego w oparciu o przesłankę liczenia biegu terminu do wniesienia tej skargi od dnia doręczenia zawiadomienia o wyznaczeniu pierwszemu pełnomocnikowi z urzędu, a nie kolejnemu.

Z tych też względów nie są zasadne zarzuty skarżącego podniesione w zażaleniu.

W szczególności chybiony jest zarzut naruszenia art. 178 P.p.s.a. jako oparty na błędnym założeniu, że wyznaczony pełnomocnik z urzędu wniósł skargę kasacyjną w przewidzianym do tego terminie, liczonym od daty zawiadomienia go o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu, podczas gdy w istocie termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął biegł już od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu pierwszego pełnomocnika z urzędu. Stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że skargę kasacyjną wniesiono po terminie, było więc prawidłowe.

W konsekwencji niezasadny jest również oparty na tym samym błędnym założeniu zarzut naruszenia art. 177 § 3 P.p.s.a. Można jedynie dodać, że o wcześniejszym rozpoczęciu biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej kolejny pełnomocnik z urzędu może dowiedzieć się przy okazji zapoznawania się z aktami sprawy, względnie uzyskując stosowną informację od organu samorządu zawodowego.

Błędny jest zarzut naruszenia art. 177 § 1 P.p.s.a., gdyż wbrew zawartemu w nim założeniu trzydziestodniowy terminu na sporządzenie skargi kasacyjnej nie zostaje skrócony ani skarżącemu, ani kolejnemu wyznaczonemu pełnomocnikowi z urzędu, a jedynie – w odniesieniu do tego ostatniego – skuteczność wniesienia skargi kasacyjnej uzależniona jest od zachowania aktu staranności w postaci złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania wspomnianej czynności procesowej.

Nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 83 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 83 § 3 P.p.s.a., a to z uwagi na powielenie omówionego już błędu co do obliczenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 179a P.p.s.a. przypomnieć należy, że zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Wbrew twierdzeniu skarżącego ze wskazanego przepisu nie można wyinterpretować, że istotą autokontroli jest uwzględnienie skargi kasacyjnej w kierunku postulowanym przez jej autora. Jedynym możliwym rozstrzygnięciem jest w tym wypadku uchylenie kontrolowanego orzeczenia w całości. Dlatego też w kontekście przedmiotu zażalenia zarzut naruszenia art. 179a P.p.s.a. jest oczywiście bezzasadny.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 45 oraz art. 184 i art. 176 ust 1 Konstytucji w związku z art. 1 § 2 P.u.s.a., jak również naruszenia art. 2 oraz art. 32 Konstytucji należy zauważyć, że wbrew twierdzeniom skarżącego przyjęta przez Sąd interpretacja art. 177 § 3 P.p.s.a. nie uniemożliwia rozpatrzenia jego sprawy, toteż wywiedzione z tego błędnego założenia przekonanie o naruszeniu w ten sposób art. 45 Konstytucji jest chybione a limine. Zarówno przyjęta wykładnia przepisów P.p.s.a., jak i ich zastosowanie w sprawie, nie prowadzą również do naruszenia wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady państwa prawnego, jak i wyrażonej w art. 32 Konstytucji zasady równości wobec prawa. Za oczywiście bezzasadne należy też uznać odwołanie się do rzekomego naruszenia art. 184 i art. 176 ust 1 Konstytucji, a także art. 1 § 2 P.u.s.a. i art. 3 § 2 P.p.s.a. jako przepisów ustrojowo-kompetencyjnych.

Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zainicjowania wystąpienia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o podjęcie uchwały wyjaśniającej treść art. 177 § 3 P.p.s.a., a to wobec ugruntowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym kierunku wykładni tego przepisu. Z tożsamych względów a także ze względu na brak istotnego skomplikowania sprawy, nie sposób uznać, że przy jej rozpoznawaniu wyłoniło się zagadnienie prawne stanowiące podstawę do podjęcia uchwały w składzie poszerzonym. Wreszcie, brak merytorycznie uzasadnionych wątpliwości co do zgodności z Konstytucją mających zastosowanie w sprawie przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne stał na przeszkodzie skierowaniu do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności tych przepisów z Konstytucją.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie skarżącego, zwracając zarazem jego uwagę na jednocześnie zapadłe rozstrzygnięcie w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.