Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Marek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 3020/21 w sprawie ze skargi P.F. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2021 r. nr 157/02/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 22 lutego 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 3020/21 oddalił skargę P.F. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z 22 kwietnia 2021 r. stwierdzającą, na podstawie m.in. art. 109 ust. 1, 3 i 4, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz.1398 z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach, u.ś.o.z.) w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.; dalej: u.s.u.s.), że skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pn. "R." (wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod nr [...]) w okresie od 20 marca 2012 r. do 31 sierpnia 2014 r.

WSA w Warszawie oddalając skargę przyjął, że kontrolowana decyzja jest zgodna z prawem. W podstawie prawnej wyroku sąd pierwszej instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: p.p.s.a.).

Skargę kasacyjną wniósł skarżący zaskarżając wyrok WSA w Warszawie w całości i zarzucając mu naruszenie:

1. prawa materialnego – art. 13 pkt 4 u.s.u.s. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1c ustawy o świadczeniach poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż posiadanie statusu wspólnika spółki w jednoosobowej spółce z o.o. już od momentu wpisu do KRS rodzi obowiązek ubezpieczenia społecznego i bez znaczenia pozostaje kwestia momentu rozpoczęcia faktycznego wykonywania czynności na rzecz spółki czy też prowadzenia działalności przez spółkę, skutkiem czego skarżący podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, mimo braku ustaleń w sprawie, czy spółka wykonywała działalność gospodarczą w okresie od 20 marca 2012 r. do 31 sierpnia 2014 r.

2. prawa proceduralnego – art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 oraz art. 3 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które to naruszenie ma istotny wpływ na w)mik sprawy, a to poprzez brak pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a tym samym naruszenie obowiązku sądowej kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, wynikające z przyjęcia przez sąd za prawidłowe i kompletne wszelkie ustalenia faktyczne organu, mimo braku ustalenia, czy spółka w której skarżący był jednoosobowym wspólnikiem w ogóle prowadziła działalność gospodarczą w latach 2012-2014;

3. prawa proceduralnego – art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., które to naruszenie ma istotny wpływ na wynik sprawy, a to poprzez błędne przyjęcie, że organ może pozostawać bezczynny w toku postępowania administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego oraz że wyjaśnienie kwestii prowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę nie ma istotnego znaczenia dla wyniku sprawy.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnoszący skargę kasacyjną złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś Prezes NFZ, w terminie czternastu dni od doręczenia mu odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.

W myśl art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Oznacza to, że sąd drugiej instancji nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy i sąd pierwszej instancji. Wobec powyższego NSA odstąpił od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Kontroli instancyjnej poddany został wyrok sądu pierwszej instancji, w którym WSA oddalając skargę zaaprobował ustalenia organów, że w okresie od 20 marca 2012 r. do 31 sierpnia 2014 r. P.F. z tytułu posiadania statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością pn. "R.", podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna P.F. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji sąd drugiej instancji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaje podniesione w tej skardze zarzuty procesowe a dopiero w dalszej dokonuje oceny naruszeń prawa materialnego. Zachowanie takiej kolejności rozpoznawania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego może mieć miejsce wówczas, gdy zostanie ustalone, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.

Zdaniem NSA zupełnie niezasadny jest zarzut kasacyjny podnoszący naruszenie przez sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Wskazany przepis określa formalne wymogi uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, zatem naruszenie tego przepisu może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy uzasadnienie wyroku nie posiada tych części składowych. Inaczej rzecz ujmując naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. ma miejsce, gdy uzasadnienie wyroku nie składa się z prawem wymaganych elementów, a nie wówczas, gdy sąd w tym uzasadnieniu prezentuje wadliwe stanowisko co do wykładni lub stosowania prawa materialnego, albo prawidłowości prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Jeżeli w tym zakresie sąd pierwszej instancji dopuszcza się naruszeń prawa, to skuteczny zarzut kasacyjny ma być powiązany z naruszeniami prawa materialnego lub procesowego, stawianymi we właściwej podstawie kasacyjnej z art. 174 p.p.s.a., a nie z wadami formalnymi uzasadnienia wyroku, do których odnosi się art. 141 § 4 p.p.s.a. Z tych powodów rozpoznawany zarzut należało uznać za niezasadny.

Zdaniem NSA nietrafny jest również zarzut procesowy podnoszący naruszenia art. 7, art. 77 i art. 103 § 3 k.p.a. Przede wszystkim zarzut ten jest formalnie wadliwy, bowiem nie wskazuje przepisów właściwych naruszonych przez sąd pierwszej instancji. Sąd ten nie mógł naruszyć przepisów k.p.a., bowiem przepisy te nie są podstawą orzekania sądu administracyjnego. Naruszenie tych przepisów mogłoby mieć tylko charakter pośredni, ogniskujący się w tym, że sąd pierwszej instancji dokonał wadliwej kontroli zaskarżonej decyzji ze względu na przepisy k.p.a. stosowane przez organy. Skoro tylko w ten sposób można by wskazać wadliwość wyroku, to zarzut kasacyjny powinien odnosić się do przepisów p.p.s.a. związanych z prowadzeniem kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia. Rozpoznawany zarzut tego nie czyni, zatem w tym zakresie jest wadliwy i już to nie daje podstaw do kontroli wyroku z punktu widzenia wadliwie ujętego zarzutu. Sąd drugiej instancji zauważa, że skarga kasacyjna to profesjonalny i sformalizowany środek prawny, zatem może być skuteczny tylko wówczas, gdy strona spełnia wymagania prawem określone dla tego środka prawnego.

Niezależnie od tego należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne są niesporne, co do okoliczności uzasadniających powstanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. To, że strona nie zgadza się ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji w zakresie prawnych skutków ustalonych okoliczności nie oznacza, że sąd pierwszej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na wadliwie ustalonych bądź ocenionych faktach. Oznacza to tylko, że sąd ten inaczej ocenił te fakty, a to nie jest równoznaczne z brakami w zakresie postępowania dowodowego. Ponadto NSA zauważa, że zarzut kasacyjny formalnie poprawny to taki, który odnosi się do naruszenia konkretnego przepisu prawa. Artykuł 77 k.p.a. składa się z kilku norm prawnych, zatem posłużenie się ogólnym odniesieniem do naruszenia tego przepisu bez wskazania o jaką normę prawna chodzi jest wadą formalną zarzutu. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych oznacza obowiązek wnoszącego skargę kasacyjną powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem autora skargi kasacyjnej uchybił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym orzeczeniu oraz uzasadnienia ich naruszenia. Konieczne jest przy tym prawidłowe wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem jednostki redakcyjnej (numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu). Formalna poprawność zarzutów kasacyjnych decyduje o skuteczności skargi kasacyjnej, dlatego że ten środek prawny jest środkiem sformalizowanym, a przez to jest środkiem profesjonalnym, którego sporządzenie zostało powierzone określonemu w ustawie kręgowi osób.

W ocenie NSA zaskarżony wyrok nie narusza także prawa materialnego w zakresie, w jakim zostało to ujęte w zarzucie kasacyjnym odnoszącym się do naruszenia prawa materialnego. Zarzut kasacyjny podnoszący ten rodzaj naruszenia jest również formalnie wadliwy, bowiem nie wskazuje przepisów naruszonych przez sąd pierwszej instancji. Bezpośrednio odnosi się do art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1c ustawy o świadczeniach i zakłada, że ustawowa podstawa do objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym dla wspólnika jednoosobowej spółki kapitałowej pojawia się z chwilą rozpoczęcia przez taką spółkę działalności gospodarczej, a nie z chwilą wpisu do KRS. Sąd drugiej instancji podziela i akceptuje stanowisko prezentowane w tej materii przez sąd pierwszej instancji, że obowiązek taki dla wspólnika pojawia się z chwilą nabycia przez spółkę podmiotowości prawnej, a to niewątpliwie ma miejsce z chwilą prawomocnego wpisu do KRS. Faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę wpisaną do KRS nie ma znaczenia dla oceny obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, nawet na gruncie przepisów sprzed nowelizacji u.ś.o.z. z 2021 r. Podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego osoby prowadzącej działalność pozarolniczą od dnia rozpoczęcia działalności gospodarczej musi być związane z formalnymi warunkami prowadzenia takiej działalności, a nie z faktem jej rzeczywistego prowadzenia.

Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.