Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 26 października 2023 r. nr DO-II.7610.98.2023.PB w przedmiocie stwierdzenia nabycia prawa własności gruntu oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 października 2023 r. nr DO-II.7610.98.2023.PB Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 26 kwietnia 2023 r., nr NW/IV/77200/86/04 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia

z mocy prawa własności gruntu.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wojewoda Śląski, działając na podstawie m.in. art. 37a ustawy z dnia

8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2022 r., poz. 2542 z późn. zm.) decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r., nr NW/IV/77200/86/04, odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności gruntu położonego w [...], oznaczonego na k.m. [...], obręb Dz. [...], obejmującego działkę nr [...] o powierzchni 1467 m2 oraz stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu jak również prawa własności fragmentu linii kolejowej nr [...] relacji [...] - [...] oraz urządzeń znajdujących się na przedmiotowym gruncie.

Powyższa decyzja Wojewody została wydana w następstwie uchylenia przez Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii decyzją z dnia 2 czerwca 2021 r., nr DO.2.7610.563.2019.MZ, decyzji Wojewody Śląskiego z dnia 6 kwietnia 2017 r. nr NW/IV/77200/86/04 i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Odwołanie od decyzji z dnia 26 kwietnia 2023 r. wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...].

Minister rozpatrując sprawę wskazał, że decyzja Wojewody została wydana między innymi na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Stosownie do art. 37a ust. 1 i 2 ww. ustawy grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 i przedmiotem użytkowania wieczystego PKP S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością PKP S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji.

Powołany przepis ma na celu uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu przepisów ustawy o transporcie kolejowym. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, w brzmieniu obowiązującym w dniu 28 lutego 2003 r. (Dz. U. Nr 96, poz. 591 ze zm.), linia kolejowa oznacza - drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy).

Art. 37a określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje skutek

w postaci przejścia prawa własności gruntu stanowiącego element linii kolejowej na rzecz Skarbu Państwa i jednoczesne ustanowienie prawa użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz PKP S.A. wraz z własnością urządzeń infrastruktury kolejowej. Dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie w dniu 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa, a spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz, że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A. Uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich.

Minister podkreślił, że współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka [...] o pow. 1467 m2 był Skarb Państwa oraz szereg osób fizycznych, co wynikało z treści KW KA1K/00008471/0 oraz załączonych do niej dokumentów.

Powyższe oznacza, że zarówno w dniu 28 lutego 2003 r., jak i w dniu 31 maja 2003 r. przedmiotowa działka stanowiła współwłasność Skarbu Państwa, a tym samym - jak prawidłowo wskazał organ wojewódzki - nie została spełniona przesłanka własności. Minister zaznaczył przy tym, że ewentualne władanie gruntem wchodzącym w skład linii kolejowej przez PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. pozostaje w tym przypadku bez znaczenia skoro przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność Skarbu Państwa według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., jak i na dzień 31 maja 2003 r.

Ponieważ przesłanki z art. 37a o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" winny zostać spełnione łącznie, organ I instancji - wobec braku spełnienia jednej z nich - nie był zobligowany do badania, czy spełnione zostały pozostałe.

Minister wskazał, że księga wieczysta KW KA1K/00008471/0, prowadzona dla działki [...], została zamknięta, w związku z czym organ I instancji postanowił poszukiwać osób, którym przysługują prawa rzeczowe do ww. nieruchomości

w drodze publikacji stosownego obwieszczenia. W terminie, określonym w art. 37b ust. 3 przedmiotowej ustawy, żadna z osób nie zgłosiła swoich praw do nieruchomości.

Organ I instancji ustalił natomiast, że m.in. dla działki [...] prowadzona jest obecnie KW KA1K/00144705/5 (nie zawiera ona jednak niestety danych archiwalnych), w której jako użytkownik wieczysty wpisana jest PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. w [...]. Podmiot ten posiada zatem przymiot strony w prowadzonym postępowaniu.

Minister dodał także, że organ wojewódzki badał również spełnienie przesłanki władania gruntem przez PKP S.A., jak również "zajętości" działki pod infrastrukturę kolejową, nie otrzymał jednak dokumentów, o które występował.

Niezależnie jednak od braku udokumentowania ww. okoliczności,

w analizowanej sprawie kluczowe znaczenie ma jednak fakt, że w datach określonych art. 37a ust 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji

i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" Skarb Państwa był współwłaścicielem działki gruntu o nr. [...] w obrębie [...], co wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zgodnie z powszechnie przyjętym w judykaturze poglądem zamknięta księga wieczysta zachowuje moc i znaczenie dokumentu urzędowego. Organ II instancji nie znalazł więc podstaw, by odmówić wiarygodności, wynikającym z niej faktom.

Odnosząc się do zarzutów odwołującej się, Minister wskazał, że zgodnie z art.

7 Kpa w postępowaniu administracyjnym rzeczywiście, co do zasady, to na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, tj. ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Nie znaczy to jednak, że strona zainteresowana korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem zwolniona jest z aktywności dowodowej, zwłaszcza w sytuacjach, w których ocena materiału dowodowego nie jest w pełni jednoznaczna. Wprawdzie przepis art. 7 Kpa nakłada na organy administracji obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże nie może to oznaczać obciążenia organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności w sytuacji gdy strona, nawet pomimo wezwań organu, nie przedstawia adekwatnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. 

Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wniosły Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...] zarzucając jej:

I. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a. art. 7 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej: KPA) poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,

b. art. 77 § 1 KPA oraz art. 80 KPA w zw. z art. 75 § 1 ab initio KPA poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37a ustawy z dnia z dnia

8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe, tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2542 ze zm. (dalej jako PKP), poprzez odmowę stwierdzenia nabycia z dniem 1 czerwca 2003 r. na rzecz Skarbu Państwa ex lege prawa własności oraz na rzecz Spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa

w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 37a ustawy

z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1311, ze zm.).

Zgodnie z jego treścią grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu PKP S.A. (dalej jako "PKP"), niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP, stają się

z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 (ust. 1). Do gruntów, o których mowa w ust. 1, PKP przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach (ust. 2).

Powyższe oznacza, że przesłankami warunkującymi zastosowanie powołanego przepisu są: zagospodarowanie gruntu w dniu 28 lutego 2003 r. infrastrukturą techniczną, która stanowi linię kolejową, władanie gruntem w rzeczonej dacie przez PKP oraz nieprzysługiwanie Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub PKP prawa własności do tego gruntu. Przy tym, dla regulacji stanu prawnego gruntu w trybie art. 37a ustawy z 8 września 2000 r. kluczowe znaczenie ma stan prawny

i faktyczny tego gruntu istniejący w dacie 28 lutego 2003 r.

W sprawie niniejszej kwestią sporną jest, że nie została w niej spełniona przesłanka nieprzysługiwania Skarbowi Państwa, jednostce samorządu terytorialnego lub PKP prawa własności do spornego gruntu.

Jak prawidłowo ustaliły organy orzekające na podstawie treści księgi wieczystej KW KA1K/00008471/0 współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka [...] o pow. 1467 m2 był Skarb Państwa oraz szereg osób fizycznych.

Powyższe oznacza, że zarówno w dniu 28 lutego 2003 r., jak i w dniu 31 maja 2003 r. przedmiotowa działka stanowiła współwłasność Skarbu Państwa, a tym samym - jak prawidłowo wskazały organy nie została spełniona przesłanka własności.

Jak zasadnie przy tym podniósł Minister, że ewentualne władanie gruntem wchodzącym w skład linii kolejowej przez PKP S.A. w dniu 28 lutego 2003 r. pozostaje w tym przypadku bez znaczenia skoro przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność Skarbu Państwa według stanu na dzień 28 lutego 2003 r., jak i na dzień 31 maja 2003 r.

Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia wymienionych w skardze przepisów postępowania. Brak jest podstaw do uznania, że to organy nie dopełniły obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Sąd podziela pogląd, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał bowiem nie na organie, lecz na skarżącej. Wyjaśnić trzeba, że wprawdzie zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wyjaśniającego, ale nie zwalnia ona z inicjatywy dowodowej strony postępowania,

o czym świadczy aktualne brzmienie art. 7 k.p.a. Nie budzi wątpliwości, że organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego

(art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Jednakże po nowelizacji art. 7 k.p.a. (dokonanej ustawą

z 3 grudnia 2010 r.), strona nie może pozostać bierna w zbieraniu materiału dowodowego. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie przyjmuje się również, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie (por. wyrok NSA z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18, orzeczenie dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). Z przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wywodzić, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona, pomimo wezwania, środków takich nie przedstawia (por. wyroki NSA z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1830/11, CBOSA; z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1203/15, Lex nr 2348966 oraz z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3581/18, Lex nr 2690526). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania

i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z 20 lutego 2020 r.,

sygn. akt Il GSK 3719/17, Lex nr 3031035). Sąd w składzie orzekającym powyższe poglądy orzecznictwa w całości podziela.

Zdaniem Sądu, brak jest przy tym podstaw do poszukiwania materiału dowodowego dotyczącego stanu własności przedmiotowej nieruchomości zważywszy na istniejący w księdze wieczystej wpis wskazujący, że przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność Skarbu Państwa i osób fizycznych, co wyklucza uwłaszczenie.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.