Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Asesor WSA Bogusław Woźniak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Orska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G z dnia 10 stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie przyznania renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ch z dnia 25 listopada 2006 r. nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] odmówił H. S. przyznania renty strukturalnej. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 z późn. zm.) renty strukturalne przyznawane są producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność gospodarczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem" jeżeli spełnia on m.in. warunek prowadzenia nieprzerwanie działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną oraz podlegał przez okres co najmniej 5 lat ubezpieczaniu emerytalno – rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. W ocenie organu pierwszej instancji wnioskodawca nie spełnił warunku podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu przez okres co najmniej 5 lat, gdyż do okresu podlegania ww. ubezpieczeniu należy zaliczyć tylko okresy od dnia 1 stycznia 1991 r. Wskazano, że takie rozumienie powołanego wyżej § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich znajduje potwierdzenie w stanowisku Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawartym w Komunikacie w sprawie problemów interpretacyjnych w związku z nowelizacją § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.

H. S. od opisanej wyżej decyzji wniósł odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa żądając jej uchylenia jako wydanej z naruszeniem prawa. W ocenie odwołującego ustawodawca nie wskazuje konkretnego przepisu prawnego, od którego należy liczyć okres ubezpieczenia społecznego. H. S. podniósł, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 lipca 1977 r. a okres jego ubezpieczenia wynosi łącznie przeszło 15 lat.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] utrzymał decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne oraz ocenę prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji. Nadto, odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu stwierdził, że w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich wprost wskazano, że beneficjant programu powinien podlegać ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ubezpieczenie takie zostało wprowadzone ustawą z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), która w art. 1 ust. 2 precyzuje: w ubezpieczeniu wyodrębnia się: 1) ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie, 2) ubezpieczenie emerytalno – rentowe. W ocenie organu odwoławczego, przed 1 stycznia 1991 r. w Polsce nie istniało ubezpieczenie emerytalono – rentowe rolników. Wskazano, że ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 269 z późn. zm.) wprowadziła pojęcie ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych precyzując w art. 5, że świadczenie przysługuje ubezpieczonemu oraz członkom rodziny, emerytowi i renciście.

H. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz o zwrot kosztów postępowania sądowego. Strona skarżąca podniosła, że w treści § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich nie wskazuje się konkretnej ustawy, od wejścia w życie której, należy liczyć okres ubezpieczenia społecznego, w skład którego wchodzi opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Skarżący stwierdził, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 lipca 1977 r. z mocy ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin, a zatem spełnił warunek określony w § 4 pkt 2 przedmiotowego rozporządzenia. Skarżący zarzucił organom I i II instancji nadinterpretację § 4 pkt 2 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów. Skarżący wskazał, że z zaświadczenia KRUS z dnia 28 lipca 2006 r. wynika, że podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 1 lipca 1977 r. do 31 grudnia 1990 r. i od 1 stycznia 1991 r. do 30 czerwca 1992 r. oraz od 16 grudnia 2005 r. do chwili obecnej.

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje.

Skarga H. S. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie między stronami nie jest sporny. Organy I i II instancji nie kwestionują, że w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną H. S. prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym. Nie jest także kwestionowana okoliczność wynikająca z zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Oddział Regionalny w B. z dnia 28 lipca 2006 r., iż "H. S. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach 1) 1977-07-01 do 1990-12-31 z mocy ustawy w zakresie emerytalno – rentowym jako rolnik, 2) 1991-01-01 do 1992-06-30 z mocy ustawy w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik, 3) 2005-12-16 do nadal z mocy ustawy w zakresie emerytalno - rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik".

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się w do interpretacji § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 z późn. zm.). Rolnik, aby uzyskać rentę strukturalną musi spełnić łącznie szereg warunków. Powołany przepis określając jeden z nich stanowi, że rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zauważyć należy, że ustawodawca nie wprowadził zastrzeżenia, że ma to być ubezpieczenie nieprzerwane, w takim wypadku zostałoby to bowiem wyraźnie wskazane.

Dokonując wykładni omawianego przepisu należy zwrócić w pierwszej kolejności uwagę na zmianę jego brzmienia. Otóż w wersji pierwotnej (Dz. U. z 2004 r. Nr 114, poz. 1191) § 4 pkt 2 omawianego rozporządzenia stanowił, że "prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i w tym okresie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez okres co najmniej 5 lat". Wskutek nowelizacji przedmiotowego rozporządzenia wprowadzonej na mocy § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 211, poz. 1759) omawiany przepis otrzymał brzmienie "prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników". Różnica w treści omawianego przepisu powstała wskutek nowelizacji wynikającej z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 r. sprowadza się do tego, że normodawca zdecydował, że 5 letni okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu nie został powiązany z 10 letnim okresem prowadzenia gospodarstwa rolnego. Innymi słowy, 5 letni okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu może być naliczany niezależnie od 10 letniego okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Należy podzielić pogląd zawarty w komunikacie Ministerstwa Rolnictwa, iż zmiana ta miała na celu umożliwienie ubiegania się o rentę strukturalną rolnikom prowadzącym nieprzerwanie działalność rolniczą, przez co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną, którzy w całym okresie prowadzenia działalności rolniczej, nie tylko w okresie 10 lat przed złożeniem wniosku o rentę strukturalną tak jak dotychczas, mogą wykazać się 5 letnim okresem podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu, określonemu w ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd w składzie niniejszym nie podziela natomiast twierdzenia, iż wykazanie 5 letniego okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu możliwe jest jedynie od czasu, kiedy weszła w życie ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a więc od 1 stycznia 1991 r. Przede wszystkim nie jest uzasadnione twierdzenie, że ubezpieczenie społeczne rolników, w tym ubezpieczenie emerytalno – rentowe w Polsce przed 1 stycznia 1991 r. nie istniało. Obowiązkowe ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych wprowadziła po raz pierwszy ustawa z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140 z późn. zm.) – art. 2 i art. 10 tej ustawy. Zasady ubezpieczenia rolniczego zostały istotnie zmienione ustawą z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 268 z późn. zm.). Obowiązkiem ubezpieczenia społecznego objęto poza rolnikami, prowadzącymi gospodarstwa rolne o powierzchni użytków rolnych co najmniej 0,5 ha lub działy specjalne, i ich współmałżonkami, także domowników pracujących w tych gospodarstwach, jeżeli praca ta stanowiła główne źródło ich utrzymania. Ostatnio wymieniona ustawa była kilkakrotnie nowelizowana. Zmiany, dokonane zwłaszcza w latach 1989-1990, stanowiły etap przygotowawczy do uchwalenia aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.), wprowadzającej zasadnicze zmiany w systemie ubezpieczenia społecznego rolników. Zmiany te miały charakter kompleksowy i dotyczyły zarówno obowiązku ubezpieczenia, zasad nabywania i ustalania rozmiaru świadczeń, jak i organizacji oraz sposobu finansowania wydatków na świadczenia. Nowy system przybrał charakter bardziej ubezpieczeniowy przyznając większe znaczenie funkcji socjalnej niż dotychczas realizowanym przez niego celom polityki rolnej. Nabycie uprawnień do świadczeń, zwłaszcza emerytalno-rentowych, oraz ustalanie ich rozmiaru zostało uzależnione głównie od podlegania ubezpieczeniu i okresu opłacania składek, a nie od przekazania gospodarstwa rolnego i okoliczności związanych z tym gospodarstwem. (Ubezpieczenia niepracownicze. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników z wprowadzeniem Heleny Pławuckiej oraz inne ustawy i akty wykonawcze w: Prawo socjalne pod redakcją prof. dr hab. Inetty Jędrasik-Jankowskiej, Warszawa 1998-2004, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis.).

Zatem, skoro ubezpieczenie społeczne rolników obejmujące ubezpieczenie emerytalno - rentowe funkcjonuje w Polsce od 1978 r. to, w ocenie Sądu, nie ma prawnie doniosłych przesłanek, aby twierdzić, że dla potrzeb § 4 pkt 2 omawianego rozporządzenia Rady Ministrów rolnik może wykazywać okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu tylko od 1 stycznia 1991 r. Ustawa z 20 grudnia 1990 r. wprowadzała zasadnicze zmiany w organizacji i funkcjonowaniu ubezpieczeń społecznych rolników ale nie wprowadzała w życie nowego systemu ubezpieczeń społecznych rolników w tym ubezpieczenia emerytalno – rentowego jako nowego świadczenia. Twierdzenia takiego wywodzić nie można z konstrukcji tej ustawy. Zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje świadczenia mieszczące się w ramach wyróżnionych dwóch działów ubezpieczenia. Podział ten, związany z systematyka ustawy, wiąże się przede wszystkim z odmiennym sposobem finansowania ubezpieczeń. Nie daje natomiast podstaw do twierdzenia, że dopiero na mocy tej ustawy wprowadzone zostało ubezpieczenie emerytalno – rentowe rolników w ramach polskiego sytemu ubezpieczeń społecznych.

Zwrócić należy również uwagę, że analiza Rozdziału 5 "Przepisy szczególne, przejściowe i końcowe" ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz Rozdziału 9 Przepisy przejściowe i końcowe ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie daje podstaw do formułowania twierdzenia, iż przed wejściem w życie wymienionych ustaw rolnicy nie byli objęci ubezpieczeniem emerytalno - rentowy w ramach systemu ubezpieczeń społecznych.

Reasumując należy stwierdzić, że zgodnie z § 4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w brzmieniu obowiązującym od dnia 10 listopada 2005 r. 5 letni okres podlegania ubezpieczaniu emerytalno rentowemu, o jakim mowa w przepisach o ubezpieczaniu społecznym rolników, można wykazywać od 1 stycznia 1978 r. tj. od czasu objęcia rolników ubezpieczeniem emerytalno – rentowym w ramach ubezpieczenia społecznego.

Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Orzeczenie o kosztach znajdowało uzasadnienie w treści art. 200 powołanej wyżej ustawy.