VII SA/Wa 2268/20 - Wyrok

Data orzeczenia	2021-05-04	
Data wpływu	2020-12-10	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Bogusław Cieśla /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Augustyniak-Pęczkowska
Tomasz Stawecki	
Symbol z opisem	645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652	
Sygn. powiązane	III OSK 6812/21	
Skarżony organ	Minister Sprawiedliwości	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Sędzia WSA Tomasz Stawecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 maja 2021 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uznania za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego oddala skargę	
Uzasadnienie
Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] października 2020 r. znak [...], na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej: "k.p.a."), w związku z art. 11b ust. 4 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 294 i z 2020 r., poz. 875, 1086 zwanej dalej "ustawą"), po rozpoznaniu wniosku [...] z siedzibą w [...] - odmówił uznania [...] za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2 ustawy.

W uzasadnieniu organ podał, że [...] z siedzibą w [...] wnioskiem z [...] listopada 2018 r. wystąpiło o uznanie go za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11b ust. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej i edukacji prawnej.

Przepis art. 11b ust. 2 ustawy, stanowi, że za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2, może zostać uznany związek, o którym mowa w art. 22 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2019 r., poz. 713), który zrzesza co najmniej siedem organizacji pozarządowych świadczących poradnictwo obywatelskie nieprzerwanie w okresie co najmniej siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o uznanie za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2 ustawy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. Minister Sprawiedliwości odmówił uznania [...] z siedzibą w [...] za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2 ustawy. Wskazał wówczas, że choć organizacje pozarządowe składające się na Forum prowadzą szereg działań społecznie użytecznych, istotnych z punktu widzenia niesienia pomocy i wsparcia osobom potrzebującym w lokalnych społecznościach, to jednak działalność ta nie stanowi świadczenia poradnictwa obywatelskiego w rozumieniu ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 września 2019 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 850/19 uchylił powyższą decyzję, wskazując, że organ dokonał niekompletnej wykładni pojęcia nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości nie wyjaśnił, z jakich powodów dokonał takiej, a nie innej wykładni. Przedwcześnie odmówił mocy dowodowej oświadczeniom stron postępowania. Nie wykazał (na przykład za pomocą kontrdowodów) braku wiarygodności oświadczeń. WSA wskazał też na niedokonanie oceny zebranego materiału dowodowego.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że obecnie uzupełnił postępowanie dowodowe w sposób wskazany przez WSA oraz uaktualnił ustalenia faktyczne. W szczególności zweryfikował wiarygodność oświadczeń strony za pomocą dowodów z dokumentów i zeznań świadków. Zażądał statutów organizacji, sprawozdań z ich działalności nadto przesłuchano osoby z poszczególnych jednostek zrzeszonych w Forum wskazane jako doradca obywatelski.

Analizując spełnienie wymagań ustawowych organ wskazał, że [...] z siedzibą w [...] jest związkiem, o którym mowa w art. 22 ustawy Prawo o stowarzyszeniach - zrzeszającym organizacje pozarządowe. Związek jest zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym, jako związek stowarzyszeń.

W skład Związku wchodzi 7 organizacji: (1) [...] z siedzibą w [...] (2) [...][...] z siedzibą w [...] (3) [...] [...]z siedzibą w [...]; (4) Aktywni - [...] z siedzibą w [...]; (5) Stowarzyszenie "[...]" na [...] z siedzibą w [...]; (6) Fundacja "[...]" z siedzibą w [...] oraz (7) Bezpieczny Powiat [...] z siedzibą w [...], który dołączył do Związku w toku postępowania.

W dniu [...] stycznia 2020 r. z członkostwa zrezygnowało [...] z siedzibą w [...].

[...]- Okręg [...] z siedzibą w [...][...] w [...], nie ma osobowości prawnej, a tym samym nie miał zdolności do nabycia członkostwa związku stowarzyszeń. Z tego względu nie uznano tego podmiotu za organizację pozarządową, będącą członkiem Związku.

Organ analizował czy organizacje pozarządowe tworzące Związek świadczyły poradnictwo obywatelskie nieprzerwanie w okresie co najmniej siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o uznanie za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego.

W tym celu dokonał wykładni pojęcia poradnictwa obywatelskiego oraz wyjaśnił przyczyny przyjęcia określonej wykładni.

Pojęcie świadczenia poradnictwa obywatelskiego zostało wprowadzone do systemu prawnego w dniu 1 stycznia 2019 r. - ustawą z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1467).

Stosownie do art. 3a ustawy, nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego. Ustawodawca używając w art. 11b ust. 2 ustawy, pojęcia poradnictwo obywatelskie miał na myśli instytucję opisaną w art. 3a z tą zmianą, że wyeliminował z niej warunek nieodpłatności.

Tak zdefiniowane poradnictwo nie jest pojęciem tożsamym z pomocą prawną, która obejmuje zakres sprowadzający się do aspektu prawnego, regulowanego ustawami z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 75), z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1513, 1673, 2020), z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 130).

Ustawowa definicja poradnictwa obywatelskiego składa się z dwóch elementów. Pierwszy z nich uwzględnia formy działania, które ustawodawca określił jako działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz użycie zwrotu "w tym, w razie potrzeby" sugeruje, że sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji nie jest działaniem niezbędnym, aby uznać, że w konkretnym przypadku doszło do udzielenia porady obywatelskiej. Niemniej stworzenie planu działania powinno być traktowane jako podstawowy, kluczowy element porady obywatelskiej. Drugi sprowadza się do przykładowego wymienienia konkretnych działań o charakterze pomocowym takich jak porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego. Katalog ten jest otwarty, zatem nie tylko działania w nim ujęte mogą zostać uznane za poradnictwo obywatelskie. Redakcja przepisu wskazuje, iż wymienione dziedziny stanowią jednak istotną część poradnictwa obywatelskiego.

Porada obywatelska nie powinna ograniczać się do czynności prawnych lecz umożliwia doradzenie określonych czynności faktycznych obok lub zamiast działań prawnych.

Udzielania poradnictwa obywatelskiego wiąże się z pojęciem doradcy obywatelskiego, specjalisty legitymującego się wykształceniem, egzaminem lub certyfikatem. Za poradnictwo obywatelskie należy traktować tylko udzielanie porad przez osoby do tego przygotowane. Okoliczność, że ustawodawca przewidział dla doradców obywatelskich nie tylko szkolenia wstępne, ale i kursy doszkalające, przesądza, że pod pojęciem doradcy obywatelskiego rozumiał wyłącznie osobę wyedukowaną w tym kierunku, a nie każda osobę, która chce doradzać.

Warunek profesjonalnego, wyszkolonego doradcy obywatelskiego mieści się w katalogu przesłanek weryfikujących, czy organizacje członkowskie wnioskodawcy świadczyły poradnictwo obywatelskie w okresie 7 lat poprzedzających złożenie wniosku.

Świadczenie poradnictwa obywatelskiego należy rozumieć jako dostępną dla obywateli działalność o charakterze kompleksowym. Kompleksowość poradnictwa obywatelskiego polega na tym, że rozwiązanie problemu, z którym zwraca się beneficjent, obejmuje informację o jego uprawnieniach i obowiązkach oraz elementy pozaprawne odnoszące się do różnych dziedzin życia, w szczególności zawodowego, ekonomicznego lub społeczno-osobistego. Nie można zawężać poradnictwa obywatelskiego do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej czy świadczenia innego poradnictwa specjalistycznego jak na przykład doradztwo zawodowe.

Przy ocenie świadczenia poradnictwa obywatelskiego przez każdą ze zgłoszonych organizacji organ uwzględniał cele działania, sposoby ich realizacji oraz ewentualnie przedmiot działania przewidziany w statucie danej jednostki. W ustaleniach faktycznych pominął działalność pozastatutową, niezarejestrowaną. Przeanalizował sprawozdania roczne (merytoryczne albo finansowe) podmiotów z 7 lat poprzedzających złożenie wniosku pod kątem tego, czy działania polegające na poradnictwie obywatelskim zostały tam przedstawione.

Poradnictwo obywatelskie powinno stanowić jeden z celów statutowych oraz trzon faktycznych działań danej organizacji.

W konkluzji organ stwierdził, że poradnictwo obywatelskie na gruncie art. 11b ust. 2 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej to działalność ujęta w statucie jednostki organizacyjnej, dotycząca co najmniej trzech dziedzin określonych w art. 3a ust. 1 zdanie 2 ustawy, polegająca na podniesieniu świadomości beneficjenta w zakresie jego uprawnień i obowiązków oraz na wspieraniu i aktywizowaniu go, a nawet podejmowaniu interwencji w jego imieniu, w pełnym zakresie trudności życiowych, z uwzględnieniem sporządzenia planu działania ukierunkowanego na poprawienie sytuacji życiowej. Pojęcie to obejmuje porady udzielane przez profesjonalnych doradców obywatelskich, a więc osoby, które ukończyły specjalistyczny kurs, legitymują się zdanym egzaminem lub certyfikatem.

Weryfikacja organizacji dokonana została na podstawie przyjętej definicji i obejmowała ustalenia i ocenę tego czy była:

- kompleksową działalnością obejmująca co najmniej 3 podstawowe dziedziny poradnictwa obywatelskiego: porady dla zadłużonych, sprawy mieszkaniowe i zabezpieczenie społeczne;

- prowadzona była nieprzerwanie przez 7 lat.

Dodatkowo, czy była to:

- działalność statutowa (ujęta w celach działania, przedmiocie działalności lub w sposobach realizacji celów);

- świadczona przez specjalistów - odpowiednio przeszkolonych lub doświadczonych.

Zdaniem organu treść oświadczeń złożonych przez osoby współpracujące z organizacjami pozarządowymi tworzącymi Forum była niewystarczająca, aby stwierdzić spełnienie przesłanek z art. 11 b ust. 2 ustawy.

Zapewnienia związku stowarzyszeń oraz oświadczenia poszczególnych członków podmiotu, w ocenie organu nie znalazły odzwierciedlenia w pozostałym zebranym materiale dowodowym. Oświadczenia okazały się gołosłowne.

Organ poddał ocenie działalność każdego z podmiotów tworzący [...] z siedzibą w [...].

[...] z siedzibą w [...] został zarejestrowany w 2001 r., posiada status organizacji pożytku publicznego. Nie jest organizacją, która nieprzerwanie świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku.

Statutowym celem działania tej organizacji jest ochrona praw i interesów dziecka. Wśród sposobów jego realizacji wymieniono m.in. inicjowanie i rozwijanie specjalistycznej formy pomocy rodzinie; prowadzenie placówek opiekuńczo-wychowawczych, interwencji kryzysowej, mediacyjnych oraz poradni dla dzieci i rodzin.

Z przedłożonych dokumentów wynikało, że od 2010r. do 2013r. organizacja prowadziła działania na rzecz dzieci, młodzieży i ich rodzin. Organizacja świadczyła poradnictwo prawne, pedagogiczno-psychologiczne, prowadziła mediacje rodzinne, posiadała programy pomocy dla osób pokrzywdzonych przestępstwem i członków ich rodzin, zarządzała placówkami mediacyjnymi, prowadziła poradnie dla dzieci i ich rodzin. W ramach Ośrodka Interwencji Kryzysowej realizowano zadania z zakresu wsparcia, pomocy psychologicznej, prawnej i pedagogicznej, prowadzono terapię. Podmiot organizował różnego rodzaju warsztaty i grupy rozwojowe.

W latach 2012-2018 organizacja prowadziła świetlicę, schronisko, półkolonie, ośrodek mediacyjny, organizowała porady prawne i psychologiczno-pedagogiczne, a w latach 2014- 2018 również poradnictwo socjalne.

W okresie od 17 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2018 r. organizacja realizowała zadania z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, obejmujące świadczenie osobom pokrzywdzonym i członkom ich rodzin pomocy prawnej oraz pomocy psychologicznej.

Zdaniem organu organizacja prowadziła punkty edukacji prawnej i nieodpłatnej pomocy prawnej, a nie obywatelskiej. Na swojej stronie informowała o dyżurach prawników i psychologów, ale nie doradców obywatelskich. Na stronie internetowej podmiotu szeroko opisano działalność, w której nie ujęto działań o charakterze poradnictwa obywatelskiego. W ramach Ośrodka Interwencji Kryzysowej realizowano zadania z zakresu wsparcia, pomocy psychologicznej, prawnej i pedagogicznej, prowadzono terapię. Ze sprawozdań merytorycznych wynika, że w latach 2012-2018 Komitet organizował porady prawne i psychologiczno-pedagogiczne, a w latach 2014-2018 również poradnictwo socjalne (z dokumentów nie wynika, aby chodziło o poradnictwo obywatelskie świadczone przez profesjonalnych doradców obywatelskich).

[...] z siedzibą w [...] spełnia warunek prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego - wśród przedmiotu działalności statutowej znajdują się: prowadzenie placówek interwencji kryzysowej, mediacyjnych oraz poradni dla dzieci i rodzin. Organizacja nie spełnia jednak warunku realizacji działalności w co najmniej 3 podstawowych dziedzinach, a zajmuje się sprawami dzieci. Według statutu jej działania nie obejmują problemów związanych z zadłużeniem, zagadnień mieszkaniowych, ani zabezpieczenia społecznego.

Organizacja w latach 2010 - 2018 prowadziła działania na rzecz dzieci, młodzieży i ich rodzin. Świadczyła poradnictwo prawne, pedagogiczno- psychologiczne; prowadziła mediacje rodzinne; posiadała programy pomocy dla osób pokrzywdzonych przestępstwem i członków ich rodzin; zarządzała placówkami mediacyjnymi, poradniami dla dzieci i ich rodzin. Działania te prowadzili specjaliści: psycholog, terapeuta, pedagog, mediator rodzinny albo prawnik. Podmiot nie dysponował wykwalifikowaną kadrą doradców obywatelskich po specjalistycznych kursach. W toku jego działalności pojawiło się również poradnictwo socjalne, które nie może być jednak utożsamiane z poradnictwem obywatelskim. Poradnictwo socjalne jest pojęciem węższym zakresowo od poradnictwa obywatelskiego, które nie ogranicza się do porad socjalnych.

Komitet realizował zadania z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej obejmujące świadczenie osobom pokrzywdzonym i członkom ich rodzin pomocy prawnej oraz pomocy psychologicznej.

Prowadzono dyżury prawników i psychologów, ale nie doradców obywatelskich. Przedstawienie historii organizacji także nie zawiera opisu żadnych działań o charakterze poradnictwa obywatelskiego. W ramach Ośrodka Interwencji Kryzysowej realizowano zadania z zakresu wsparcia, pomocy psychologicznej, prawnej i pedagogicznej, prowadzono terapię.

Oświadczenie zarządu Komitetu i zeznania [...] zostały uznane za nieprzekonujące. Podmiot nie zajmuje się sprawami zadłużenia, mieszkaniowymi, ani zabezpieczeniem społecznym. Organizacja nie dysponuje specjalistami z dziedziny doradztwa obywatelskiego, a porad udzielanych przez prawnika nie można określać tym mianem. Podmiot nie przyjmuje holistycznego podejścia do sytuacji kryzysowej osób bez ograniczeń co do wieku i innych kryteriów. Organizacja z złożenia świadczyła poradnictwo specjalistyczne dedykowane ograniczonemu kręgowi adresatów.

Organ uznał, że niespełnianie warunku drugiego i trzeciego czyni zbędnym analizę warunku czwartego, czyli ciągłości działalności poradniczej. Podmiot pomimo realizacji pojedynczych zadań wpisujących się w definicję poradnictwa obywatelskiego, nie realizował wszystkich dziedzin określonych w art. 3a ust 1 zdanie 2 ustawy, nie dysponował wykwalifikowaną kadrą poradnictwa obywatelskiego. Nie wykazał, aby nieprzerwanie w okresie co najmniej siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku świadczył poradnictwo obywatelskie w myśl przyjętej definicji. Nie jest organizacją, która spełnia ustawowe warunki współtworzenia podmiotu uprawnionego do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11 a ust. 2.

[...] zostało zarejestrowane w 2001 r., posiada status organizacji pożytku publicznego. Nie jest organizacją, która nieprzerwanie świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku.

Statutowym celem działania tej organizacji jest ochrona zdrowia i rehabilitacja osób niepełnosprawnych, należących do grup dyskryminowanych i wykluczonych społecznie; pomoc ich rodzinom oraz dążenie do pełniejszej integracji w środowisku osób niepełnosprawnych ze społecznością lokalną. Przedmiot jej działalności obejmuje działalność na rzecz osób niepełnosprawnych. Jako sposoby realizacji celów wskazano działalność charytatywną, pomoc w leczeniu, wspieranie zatrudnienia niepełnosprawnych, poradnictwo socjalne, prawe i psychologiczne. Przewidziana została również działalność kulturalna, edukacyjna, szkoleniowa, informacyjna, promocyjna, badawcza. Dodatkowo ujęto sport, rekreację, wolontariat, współpracę z organami administracji i innymi osobami.

Organizacja od kilkunastu lat prowadzi nieodpłatne poradnictwo socjalno-prawne na rzecz osób niepełnosprawnych oraz ich rodzin i opiekunów. Działacze stowarzyszenia w latach 2011-2014 zostali przeszkoleni w zakresie doradztwa prawnego.

[...][...] nie spełnia warunku prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego. W jego celach działania i sposobach realizacji celów oraz przedmiocie działalności nie ma zapisów o poradnictwie obywatelskim.

Z informacji lokalnego ośrodka pomocy społecznej wynika, że od kilkunastu lat Stowarzyszenie prowadzi nieodpłatne poradnictwo socjalno-prawne na rzecz osób niepełnosprawnych oraz ich rodzin i opiekunów. Podobnie informacje widnieją w sprawozdaniach merytorycznych za lata 2012, 2015, 2016, 2017, ale nie w każdym analizowanym roku. Jedyne opisane działania doradcze w roku 2013, 2014 obejmują aktywizację zawodową. Wąski zakres działalności poradniczej, jaki przedstawiła w swoich zeznaniach [...], wskazuje, iż nie można uznać, że stowarzyszenie świadczyło poradnictwo obywatelskie, a z pewnością nie robiło tego przez 7 lat nieprzerwanie. Organizacja nie spełnia warunku realizacji działalności, w co najmniej 3 podstawowych dziedzinach. Zajmuje się tylko sprawami osób niepełnosprawnych o charakterze socjalno-prawnym, psychologicznym. Wąska specjalizacja nie obejmuje choćby porad dla zadłużonych. Podmiot nie przyjmuje holistycznego podejścia do sytuacji kryzysowej osób bez ograniczeń co do wieku i innych kryteriów. Organizacja zgodnie ze swoim zarejestrowanym profilem działalności świadczyła poradnictwo specjalistyczne dedykowane ograniczonemu kręgowi adresatów. Działacze stowarzyszenia zostali przeszkoleni z doradztwa prawnego. Nie byli przeszkoleni z poradnictwa obywatelskiego.

Podmiot udzielał porad socjalno-prawnych, a nie obywatelskich; nie dysponował wykwalifikowaną kadrą po specjalistycznych kursach z poradnictwa obywatelskiego. Nie wykazał, aby nieprzerwanie w okresie co najmniej siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku świadczył poradnictwo obywatelskie. Stowarzyszenie nie jest organizacją, która spełnia ustawowe warunki współtworzenia podmiotu uprawnionego do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11 a ust. 2.

Towarzystwo Przyjaciół Dzieci Oddział Miejski w [...] zostało zarejestrowane w 2004 r., nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego. Nie jest organizacją, która nieprzerwanie świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o uznanie za podmiot uprawniony do prowadzenia szkoleń, tj. od [...] listopada 2018 r.

Statutowym celem działania tej organizacji jest tworzenie ruchu na rzecz pomocy dzieciom i ich rodzicom, ukierunkowanego na troskę o prawa, jakość warunków życia, wychowania i edukacji dziecka, jego wszechstronny rozwój, zdrowie, bezpieczeństwo, podmiotowość i godność oraz równość szans życiowych.

Od 2009 r. do [...] października 2017 r. organizacja prowadziła specjalistyczne poradnictwo na rzecz rodzin i osób w trudnych sytuacjach życiowych w formie specjalistycznej poradni rodzinnej, w której udzielano porad prawnych, psychologicznych oraz porady mediatora/psychoterapeuty.

[...] w [...] nie spełnia warunku prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego. W jego celach działania brak jest zapisów o poradnictwie. Nie ustalono, czy zapis taki widnieje w sposobach realizacji celów stowarzyszenia albowiem wnioskodawca pomimo wezwania nie przedłożył statutu tej organizacji.

Z informacji urzędu miejskiego wynika, że od kilkunastu lat Towarzystwo prowadzi nieodpłatne poradnictwo dla rodzin i osób w trudnych sytuacjach życiowych - w poradni rodzinnej udzielane są porady prawne, psychologiczne, oraz porady udzielane przez mediatora/psychoterapeutę. Żadna z tych kategorii nie mieści się w ramach poradnictwa obywatelskiego w rozumieniu przyjętej definicji. Organizacja nie spełnia warunku realizacji działalności w co najmniej 3 podstawowych dziedzinach. Zajmuje się udzielaniem innego rodzaju porad.

Podmiot udzielał porad prawnych, psychologicznych, terapeutycznych, a nie obywatelskich. Nie wykazał, aby dysponował wykwalifikowaną kadrą po specjalistycznych kursach z poradnictwa obywatelskiego. Nie wykazał, aby nieprzerwanie w okresie co najmniej siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku świadczył poradnictwo obywatelskie. Towarzystwo nie jest organizacją która spełnia ustawowe warunki współtworzenia podmiotu uprawnionego do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego.

[...]- Okręg [...] nie jest członkiem wnioskodawcy - deklaracji w jego imieniu nie złożył organ uprawniony - zarząd okręgu, lecz zarząd jednego z kilkudziesięciu kół. Członkiem wnioskodawcy nie jest również [...]. Nie ma ono osobowości prawnej, a tym samym zdolności do czynności prawnych. Nie mogło nabyć statusu członka związku stowarzyszeń. Wątpliwości w zakresie osobowości prawnej jednego z członków Forum ujawniono na rozprawie, a reprezentant wnioskodawcy zobowiązał się do zajęcia stanowiska w tym przedmiocie. Ostatecznie zrezygnował z jego przedstawienia.

Statutowym celem działania tej organizacji jest zrzeszenie osób niewidomych i słabowidzących, w celu ich społecznej integracji, rehabilitacji, wyrównania szans w dostępie do informacji, edukacji, zatrudnienia i szeroko pojętej aktywności społecznej, a także w celu ochrony ich praw obywatelskich. Wśród przedmiotu działalności znajduje się m.in. prowadzenie rehabilitacji, działalność kulturalna, artystyczna, sportowa, turystyczna i propagandowa, organizowanie kształcenia, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia. Wśród sposobów realizacji celów zapisano rehabilitację osób niewidomych, działania na rzecz ich zatrudnienia i kształcenia. Przewidziano prowadzenie działalności kulturalnej, artystycznej, sportowej, turystycznej i rekreacyjnej.

W latach 2012-2018 Okręg [...] stowarzyszenia prowadził własne poradnie. Od 2000 r. w siedzibie koła prowadzone były działania o charakterze informacyjno-edukacyjnym dla osób fizycznych, w szczególności osób niewidomych i niedowidzących. W biurze okręgu zatrudniona jest specjalistyczna kadra w postaci rehabilitantów. [...]w okresie 6 lat poprzedzających złożenie wniosku udzielał 111 członkom Koła porad przede wszystkim dotyczących możliwości rehabilitacji, dofinansowania turnusów rehabilitacyjnych oraz ich codziennych czynności. Dodatkowo doradzał im w problemach mieszkaniowych, w zakresie zatrudnienia i podnoszenia kwalifikacji zawodowych oraz zasiłków; ponadto organizował pomoc wolontariuszy w problemach życia codziennego. [...] nie jest prawnikiem, nie odbył również żadnych szkoleń z zakresu poradnictwa obywatelskiego, szkolił się jedynie w zakresie realizacji działań statutowych [...]

Poradnictwa obywatelskiego nie przewiduje statut stowarzyszenia, ani nie potwierdza żaden inny dokument, w tym wydruki ze stron internetowych dokumentujących działalność podmiotu. Również w sprawozdaniach merytorycznych pojawiła się wyłącznie lakoniczna wzmianka o prowadzonym poradnictwie. Wnioskodawca pomimo wezwania nie przedłożył statutu, ale sposoby realizacji celów ustalono na podstawie sprawozdań merytorycznych. Kolejne oświadczenie z [...] grudnia 2018 r. jest odmienne od dwóch wcześniejszych i dotyczy świadczenia poradnictwa obywatelskiego we wszystkich podstawowych formach. [...] - [...] (w tym [...]) nie spełnia warunku prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego.

Wprawdzie na swojej stronie internetowej okręg wielkopolski zapisał, że wśród celów, jakie stawia sobie organizacja, jest prowadzenie poradnictwa z zakresu zatrudnienia, uprawnień, rozwiązywania problemów społeczno-bytowych, ale z tych publikacji nie wynika, od kiedy organizacja ma takie cele i czy rzeczywiście je realizuje.

Organizacja nie spełnia warunku realizacji działalności w co najmniej 3 podstawowych dziedzinach. Zajmuje się tylko sprawami osób niewidomych i niedowidzących. Wąska specjalizacja nie obejmuje choćby porad dla zadłużonych. Pomimo oświadczenia zarządu o świadczeniu poradnictwa obywatelskiego organizacja ta w swojej pracy nie przyjmuje holistycznego podejścia do sytuacji kryzysowej osób bez ograniczeń co do wieku i innych kryteriów. Organizacja z złożenia prowadziła działania o charakterze informacyjno-edukacyjnym dedykowane ograniczonemu kręgowi adresatów.

Niespełnianie warunków podstawowych czyni zbędnym analizę warunku czwartego, czyli ciągłości działalności poradniczej.

[...] z siedzibą w [...] zostało zarejestrowane w 2011 r., posiada status organizacji pożytku publicznego. Nie jest organizacją, która nieprzerwanie świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie przedmiotowego wniosku (14 listopada 2018 r.).

Statutowym celem tej organizacji jest wspieranie rozwoju społecznego, kulturalnego i gospodarczego regionu oraz jego integracja, przeciwdziałanie bezradności i wykluczeniu społecznemu; wspieranie demokracji i budowanie społeczeństwa obywatelskiego w środowisku lokalnym. Przedmiotem działalności są szkoły i przedszkola, działania kulturalne, doskonalenie zawodowe, pomoc społeczna, wydawanie gazet, organizacja targów, wystaw i przedstawień, działalność zdrowotna, turystyczna, sportowa, kredytowa, rachunkowo - księgowa, administracyjna oraz produkcja żywności. Ponadto wskazano doradztwo w zakresie działalności gospodarczej i zarządzania.

Wśród sposobów realizacji celów znajdują się 32 pozycje obejmujące przede wszystkim działalność szkoleniową, opiekuńczą, kulturalną, wydawniczą, promocyjną, charytatywną, turystyczną, sportową, rekreacyjną.

Od [...] września 2011 r. Stowarzyszenie prowadzi konsultacje dla rodzin mających niepełnosprawne dzieci, punkt porad finansowych i kredytowych i organizuje spotkania konsultacyjne w zakresie prawa i porad prawnych, przeprowadza doraźne interwencje. Ponadto stowarzyszenie prowadzi szkołę i oddział przedszkolny. W latach 2017 i 2018 r. raz w roku zorganizowano dla seniorów spotkanie z prawnikiem.

Za niewiarygodne organ uznał oświadczenie zarządu [...] z siedzibą w [...], że od [...] września 2011 r. stowarzyszenie prowadzi konsultacje dla rodzin mających niepełnosprawne dzieci, punkt porad finansowych i kredytowych oraz organizuje spotkania konsultacyjne w zakresie prawa i porad prawnych, przeprowadza doraźne interwencje. Tego typu działania określone zostały świadczeniem poradnictwa obywatelskiego.

[...] z siedzibą w [...] nie spełnia warunku prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego. W jego celach działania, sposobach realizacji oraz w przedmiocie działalności brak jest zapisów o poradnictwie. W analizowanym okresie funkcjonował statut organizacji z dwoma zmianami, co wynika z odpisu KRS. Wnioskodawca nie wykazał, aby prowadzenie poradnictwa obywatelskiego przewidywał statut organizacji.

Stowarzyszenie przesłało sprawozdania merytoryczne ze swojej działalności w latach 2015-2018. Nie zawierają one informacji o prowadzeniu punktów doradztwa obywatelskiego. Jedynie w latach 2017 i 2018r raz w roku zorganizowano dla seniorów spotkanie z prawnikiem.

Podmiot udzielał porad prawnych, finansowych, kredytowych, a nie obywatelskich. Nie wykazał, aby dysponował wykwalifikowaną kadrą po specjalistycznych kursach z poradnictwa obywatelskiego. Nie wykazał, aby nieprzerwanie w okresie co najmniej siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku świadczył poradnictwo obywatelskie w myśl przyjętej definicji.

Stowarzyszenie "[...]" na [...]z siedzibą w [...] zostało zarejestrowane w 2011 r., nie posiada statusu organizacji pożytku publicznego. Nie jest organizacją która nieprzerwanie świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku.

Statutowym celem działania jest promocja zdrowia psychicznego; zwiększenie możliwości uzyskiwania pomocy w sytuacji kryzysu psychicznego; działalność na rzecz poprawy warunków życia osób, które mają lub miały problemy ze zdrowiem psychicznym i osób z niepełnosprawnościami; organizacja współpracy pomiędzy grupami samopomocy, placówkami profesjonalnymi i władzami lokalnymi; przedstawianie władzom opinii dotyczących regulacji prawnych, a także ekspertyz oraz projektów zmian; tworzenie warunków sprzyjających korzystaniu z praw obywatelskich przez osoby diagnozowane jako psychicznie chore i niepełnosprawne; działalność na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym; współpraca z organizacjami o pokrewnych celach; wspieranie rodzin w sprawowaniu ich podstawowych funkcji poprzez zapewnienie pomocy ich członkom; podejmowanie działań w najbliższym otoczeniu dziecka; popularyzacja wiedzy z zakresu wychowania dzieci i młodzieży; pomoc społeczna, w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej; udzielanie świadczeń z pomocy społecznej; organizacja aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu; działalność charytatywna; działalność na rzecz osób niepełnosprawnych; wolontariat; wspieranie liderów młodzieżowych; upowszechnianie i promocja ekonomii społecznej; promocja idei integracji europejskiej; działalność na rzecz ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego.

Wnioskodawca nie przedłożył statutu stowarzyszenia i nie można było ustalić, jakie sposoby realizacji celów przewidziano w statucie. Wydruk ze strony internetowej wskazuje sposoby realizacji celów stowarzyszenia, ale nie ma pewności, iż są to zapisy statutu obowiązującego w okresie 7 lat poprzedzających złożenie wniosku. Obok różnego rodzaju placówek wychowawczych i konferencji nie przewidziano poradni obywatelskich.

Od 2011 r. Stowarzyszenie świadczy usługi pomocowe dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Prowadzi działalność szkoleniową oraz świetlicę socjoterapeutyczną, udziela porad prawnych i wsparcia mediatora rodzinnego. W ramach stowarzyszenia od 2010 r. wolontariusz [...]udzielał porad prawnych, od 2019 r. jest on również doradcą obywatelskim.

Stowarzyszenie "[...]" nie spełnia warunku prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego. W jego celach działania brak zapisów o jakimkolwiek poradnictwie. Oświadczenie zarządu Stowarzyszenia o świadczeniu usług pomocowych dla dzieci, młodzieży i dorosłych oceniono jako wiarygodne. Korespondowało z potwierdzonym faktem prowadzenia świetlicy socjoterapeutyczną. Tego rodzaju usługi pomocowe nie mogą być jednak uznane za poradnictwo obywatelskie. Organizacja nie zajmuje się poradnictwem obywatelskim, nie spełnia warunku realizacji działalności w co najmniej 3 podstawowych dziedzinach.

Podmiot prowadzi świetlicę terapeutyczną. Nie wykazał, aby dysponował wykwalifikowaną kadrą po specjalistycznych kursach z poradnictwa obywatelskiego. Wolontariusz [...]udzielał porad jako prawnik. Ukończył on kurs doradcy obywatelskiego, ale dopiero w 2019 roku i od tego momentu rozpoczął również świadczenie porad obywatelskich. Stowarzyszenie nie jest organizacją która spełnia ustawowe warunki współtworzenia podmiotu uprawnionego do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2.

Fundacja "[...]" została zarejestrowana w 2007 roku, posiada status organizacji pożytku publicznego. Nie jest organizacją która nieprzerwanie świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku.

Statutowym celem działania organizacji jest pomoc dzieciom, które wymagają specjalistycznej opieki medycznej, szczególnie pozbawionym opieki rodzicielskiej; przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu; wyrównywanie szans rozwojowych kobiet, mężczyzn i młodzieży oraz wspieranie ich integracji poprzez aktywizacje społeczno-zawodową w formie szkoleń, warsztatów i programów edukacyjnych; pomoc rodzinom w postaci poradnictwa pedagogicznego, psychologicznego, prawnego, medycznego oraz terapii krótkoterminowej; pomoc kobietom w ciąży społecznie problemowej; popularyzacja idei mediacji i różnych form rodzicielstwa zastępczego. Wśród przedmiotu działalności znajduje się działalność edukacyjna, wydawnicza, współpraca z władzami i organizacjami, popularyzacja mediacji, pozyskiwanie funduszy, pomoc rzeczowa i materialna, wparcie dla rodzin i kobiet w ciąży społecznie problemowej (poradnictwo i terapia), prowadzenie ośrodka adopcyjno-opiekuńczego, kliniki medycznej, programów edukacyjnych, działania popularyzacyjne i badawcze.

Wśród sposobów realizacji celów podmiotu jest pozyskiwanie i rozdzielanie funduszy, prowadzenie ośrodka adopcyjnego i innych placówek zgodnych z celami fundacji, w tym kliniki medycznej. Przewidziano również działalność informacyjną, edukacyjną, wydawniczą, badawczą, współpracę z władzami i organizacjami, popularyzowanie celów Fundacji w środkach masowego przekazu.

Od 2008 r. Fundacja za pomocą współpracujących z nią specjalistów udziela porad: prawnych, psychologicznych, terapeutycznych, mediacyjnych, wychowawczych, logopedycznych. W latach 2012-2018 organizowała poradnictwo dla rodzin naturalnych, zastępczych i adopcyjnych świadczone przez pedagogów, psychologów, terapeutów, mediatora, logopedę, prawnika, glottodydaktyka, seksuologa, diagnostów.

Jako wiarygodne oceniono wydruki ze strony internetowej organizacji oraz sprawozdania merytoryczne dokumentujące jej działalność. Wynika z nich, że organizacja prowadziła różnego rodzaju zajęcia i warsztaty, placówki opiekuńczo-wychowawcze, ale nic nie wspomniano o poradach obywatelskich. Wnioskodawca pomimo wezwania nie przedłożył ani statutu, sposoby realizacji celów ustalono na podstawie sprawozdań merytorycznych.

Fundacja "[...]" nie spełnia warunku prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego. Wnioskodawca nie wykazał, aby prowadzenie poradnictwa obywatelskiego przewidywał w ogóle statut tej organizacji.

Organizacja nie zajmuje się poradnictwem obywatelskim, nie spełnia warunku realizacji działalności w co najmniej 3 podstawowych dziedzinach. Udziela porad współpracując z szeregiem specjalistów, nie jest to jednak wykwalifikowana kadra po kursach z poradnictwa obywatelskiego. Fundacja nie jest organizacją, która spełnia ustawowe warunki współtworzenia podmiotu uprawnionego do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11 a ust. 2.

Bezpieczny Powiat [...] został zarejestrowany w 2002 r., posiada status organizacji pożytku publicznego. Nie jest organizacją, która nieprzerwanie świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie siedmiu lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku.

Wśród statutowych celów znajduje się program poprawy bezpieczeństwa publicznego; pomoc poszkodowanym w wypadkach drogowych, a zwłaszcza prawna, psychologiczna, rzeczowa, finansowa i medyczna; upowszechnianie wiedzy o zasadach odpowiedzialności prawnej sprawców wypadków drogowych i funkcjonowaniu ochronnych ubezpieczeń komunikacyjnych; zwiększenie bezpieczeństwa na drogach; zwiększenie bezpieczeństwa zdrowotnego, ochrony i promocji zdrowia; działania na rzecz osób niepełnosprawnych, seniorów z niepełnosprawnościami i seniorów; działania w zakresie ratownictwa i ochrony ludności; pozyskiwanie środków finansowych; organizowanie szkoleń oraz udzielanie porad prawnych i psychologicznych, z zakresu zdrowia i bezpieczeństwa; działalność promocyjna; organizowanie imprez kulturalnych, sportowych; promocja zatrudnienia i aktywizacja zawodowa osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniami; integracja i współpraca społeczeństw; wolontariat; prowadzenie punktów nieodpłatnej pomocy prawnej, obywatelskiej oraz mediacyjnej.

Jest to podmiot, który wśród swoich celów wymienia poradnictwo obywatelskie. Jak wynika jednak z odpisu zupełnego KRS, ten cel działania pojawił się w dniu [...] czerwca 2018 r. Wcześniej poradnictwo obywatelskie nie znajdowało się wśród celów działania tego podmiotu. Zatem dopiero od zmiany statutu organizacja rozpoczełą tego typu działalność.

Wśród sposobów realizacji celów zapisano współdziałanie z organami władzy i instytucjami, co nie ma nic wspólnego z poradnictwem obywatelskim

Według merytorycznych sprawozdań z działalności w latach 2012-2018 Stowarzyszenie zajmowało się pomocą ofiarom wypadków drogowych, wspieraniem działań na rzecz osób niepełnosprawnych, współpracą z organizacjami pozarządowymi działającymi w zakresie poprawy bezpieczeństwa. W roku 2012, 2014-2018 organizowało pomoc prawną psychologiczną medyczną rzeczową i finansową

W 2017 roku podmiot prowadził projekt "[...]". Organizacja otworzyła również w 2018 roku punkt nieodpłatnej pomocy prawnej. We współpracy ze stowarzyszeniem [...]udzielał porad prawnych w latach 2007-2019.

Stowarzyszenie prowadziło punkty pomocy prawnej, a nie poradnictwa obywatelskiego. Bezpieczny Powiat [...] nie spełnia warunku prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego.

Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] zrezygnowało z członkostwa w dniu [...] stycznia 2020 roku. Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił w postępowaniu tego podmiotu.

Zdaniem organu oświadczenie Prezesa Zarządu [...]z siedzibą w [...] z [...] stycznia 2019 roku, jak i osób reprezentujących organizacje wchodzące w skład wnioskodawcy, nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym. Żaden z podmiotów tworzących Forum nie może zostać uznany za podmiot świadczący nieprzerwanie poradnictwo obywatelskie w okresie 7 lat poprzedzających złożenie wniosku.

Choć organizacje prowadzą działalność pożyteczną dla społeczeństwa, to nie prowadzą poradnictwa obywatelskiego w rozumieniu przyjętej definicji. Ich statuty (z jednym wyjątkiem) nie przewidywały tego rodzaju działalności, nie wykazują jej też przedłożone sprawozdania roczne. Organizacje współpracowały z doradcami, ale byli to przede wszystkim prawnicy, w niektórych przypadkach oferta była kierowana wyłącznie do wąskiej grupy osób, a nawet ograniczona do samych członków organizacji. Należało oddzielić poradnictwo obywatelskie od świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych czy innego poradnictwa specjalistycznego świadczonego w wąskiej dziadzienie lub skierowanego do wąskiego grona odbiorców. Tylko jedna z przesłuchanych osób, przedstawianych jako doradcy obywatelscy ukończyła kurs doradcy obywatelskiego, a dodatkowo tylko jeden świadek zadeklarował wolę podniesienia swoich kwalifikacji w ten sposób. W pozostałych przypadkach były to osoby nie posiadające odpowiednich kompetencji, a nawet nie deklarujące zamiaru ich zdobyć. Związek zrzeszający podmioty nie zatrudniające wykwalifikowanych doradców obywatelskich nie może zostać uznany za podmiot, któremu można przyznać uprawnienie do szkolenia doradców.

Wobec niespełnienia przesłanek określonych w art. 11b ust. 2 ustawy, Minister Sprawiedliwości, zgodnie z art. 11b ust. 3, ustawy - odmówił uznania [...] z siedzibą w [...] za podmiot uprawniony do prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2 ustawy.

[...] wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2020 roku.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów:

1) art. 153 oraz art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), poprzez brak zastosowania oceny prawnej i nienależyte wykonanie wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 850/19. 

Ponadto:

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 11b ust. 3 i 4 ustawy poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia wymogów art. 11a ust. 2;

3) naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., poprzez niewłaściwe rozpatrzenie zgromadzonego materiału dowodowego i błędne uznanie, że:

a. działalność członków skarżącego nie jest tożsama ze świadczeniem poradnictwa obywatelskiego,

b. materiał dowodowy dotyczący nie potwierdza doświadczenia i ciągłości w świadczeniu poradnictwa obywatelskiego;

4) naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a., poprzez: prowadzenie postępowania w sposób nierzetelny, niebudzący zaufanie do władzy publicznej, zaniechanie kierowania się zasadami bezstronności, proporcjonalności i równego traktowania, brak wykładni pojęcia "poradnictwa obywatelskiego", prowadzenie postępowania w sposób przewlekły, uciążliwy dla strony, zarządzenie przeprowadzenia rozprawy, uniemożliwienie przeprowadzenia dowodu co do większości świadków w trybie pomocy prawnej, tworzenie kontrdowodów dla materiału dowodowego strony, wywieranie wpływu na świadków,

5) naruszeniu art. 79a k.p.a., poprzez jego nienależytą wykładnię i brak zdefiniowania pojęcia nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, brak możliwości przewidzenia przez stronę, co miałaby wykazywać,

6) naruszenie art. 8 Kpa poprzez nierówne traktowanie w porównaniu do innych podobnych podmiotów tj[...]., której wniosek został pozytywnie rozpoznany 9 dni od wejścia w życie nowelizacji ustawy;

7) naruszenie, art. 7, art. 8 i art. 9 Kpa poprzez:

- brak informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania,

- zaniechanie czuwania, aby skarżący w toku postępowania nie poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa, organ nie informował jakie działania mieszczą się w zakresie pojęcia "poradnictwa obywatelskiego" w poszczególnych okresach, tj.: przed 5 sierpnia 2015 roku, kiedy nie funkcjonowała instytucja poradnictwa obywatelskiego,

- między 5 sierpnia 2015 roku a 16 sierpnia 2018 roku, kiedy wprowadzono do ustawy o pożytku publicznym i wolontariacie cel społecznie użyteczny, tj. nieodpłatne poradnictwo obywatelskie,

- między 16 sierpnia 2018 roku a 31 grudnia 2018 roku, od kiedy weszła w życie ogólna definicja nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego w ustawie z dnia 5 sierpnia 2015 roku, choć takie nieodpłatne poradnictwo obywatelskie przewidziane tą ustawą nie było jeszcze świadczone

- od 1 stycznia 2019 roku, kiedy mogło być rozpoczęte, świadczenie nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego określonego w przepisie art. 3a ust. 1 ustawy.

Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ nie wykonał wskazań zawartych w wyroku o sygn. akt II SA/Wa 850/19. Nie dokonał wykładni pojęcia "nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego". Błędnie ocenił oświadczenia/zeznania członków zarządu, wolontariuszy i współpracowników organizacji wchodzących w skład skarżącego, nie wskazał podstaw podważających wiarygodność tych dowodów.

Minister z urzędu przeprowadził czynności, które miały na celu stworzenie przeciwdowodów dla dowodów strony. Przeprowadzał je w sposób uciążliwy dla świadków i bez należytych pouczeń. Organ milczał na żądanie przedstawienia wykładni pojęcia "nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego".

W odniesieniu do oceny organu dotyczącej poszczególnych członków wnioskodawcy wskazano, że:

1. [...]z siedzibą w [...] spełnia warunek prowadzenia działalności statutowej poradnictwa obywatelskiego. W latach 2014-2018 prowadził poradnictwo socjalne, co mieści się w definicji ustawowej nieodpłatnej pomocy prawnej.

Zasadniczym błędem organu było uznanie, że doradztwo obywatelskie w okresie przed wejściem w życie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej musiała sprawować "wykwalifikowana kadra doradców obywatelskich po specjalistycznych kursach" w sytuacji, gdy przed wejściem w życie ustawy takiej kadry być nie mogło. Zamiast tych specjalistów doradztwo obywatelskie sprawowali psycholog, terapeuta, pedagog, mediator rodzinny i prawnik.

Błędem organu było niedostrzeżenie, że świadczenie przez poradnictwa prawnego dla różnych osób musiało wiązać również z udzielaniem porad w zakresie zadłużenia, spraw mieszkaniowych czy zabezpieczenia społecznego, bowiem wszystkie te dziedziny mieszczą się w zakresie doradztwa prawnego. 

2. [...] Stowarzyszenie [...]prowadziło nieodpłatne poradnictwo socjalno-prawne na rzecz osób niepełnosprawnych oraz ich rodzin. Co mieści się w rozumieniu art. 3a ust. 1 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej.

Przewidziana w statucie stowarzyszenia "działalność informacyjna" stanowi działanie zmierzające do podniesienia świadomości osoby uprawnionej o przysługujących jej uprawnieniach łub spoczywających na niej obowiązkach.

Organ nie dostrzegł, że świadczenie poradnictwa socjalno - prawnego musiało wiązać się z udzielaniem porad w zakresie zadłużenia, spraw mieszkaniowych czy zabezpieczenia społecznego.

Ustawowa definicja poradnictwa obywatelskiego w żaden sposób nie wyklucza specjalizacji podmiotu świadczącego takie poradnictwo. Taka specjalizacja jest wręcz wskazana. Organ bezpodstawnie uznał, że specjalizacja polegająca na socjalno - prawnym doradztwie dla osób niepełnosprawnych nie może obejmować porad dla zadłużonych, tak jakby osoby niepełnosprawne nie mogły borykać się z problemem zadłużenia. Stowarzyszenie świadczyło poradnictwo nie tylko dla osób niepełnosprawnych, ale również dla "ich rodzin i opiekunów".

3. [...] w [...].

Zakres przedmiotowy świadczonego poradnictwa, tj. świadczenie porad dotyczących trudnych sytuacjach życiowych musiał z natury rzeczy obejmować min. porady w zakresie zabezpieczenia społecznego.

4. [...]Okręg [...]

Organizacja ta jako osoba prawna pozostaje członkiem strony. Statutowy cel stowarzyszenia polegający na społecznej integracji osób niewidomych i słabowidzących, oraz przedmiot działalności polegający na pomocy w uzyskiwaniu zatrudnienia mieści się w zakresie "działań dostosowanych do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej", oraz "wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu" w rozumieniu art. 3a ust. 1 ustawy.

Zeznania świadka [...] potwierdziły, że doradzał on osobom niewidomym jak zdobyć środki na rehabilitację, czy jak dostać zasiłek, co stanowi poradnictwo obywatelskie, w zakresie zabezpieczenia społecznego. Świadek doradzał również osobom uprawnionym w kwestii problemów mieszkaniowych, co stanowi doradztwo obywatelskie w zakresie porad mieszkaniowych.

Organ niesłusznie uznał, że statut stowarzyszenia nie przewidywał wprost prowadzenia działalności w zakresie poradnictwa obywatelskiego, gdy statut stowarzyszenia nie mógł prowadzenia takiej działalności przewidywać, zanim nie została ona wprowadzona do porządku prawnego.

Błędem było uznanie, że wąski zakres działalności poradniczej stowarzyszenia, tj. świadczenie porad na rzecz osób niewidomych i niedowidzących wyklucza zakwalifikowanie tej działalności jako poradnictwa obywatelskiego. Również błędnie uznał, że stowarzyszenie nie spełniało wymogu posiadania "wykwalifikowanej kadry po specjalistycznych, kursach z poradnictwa obywatelskiego".

5. [...] [...]z siedzibą w [...] . Organ niesłusznie uznał, że konsultacje dotyczące postępowania z chorym dzieckiem to nie porady obywatelskie.

6. Stowarzyszenie "[...]" na [...]z siedzibą w [...].

Organ niesłusznie uznał, że "pojęcie usług pomocowych jest tak ogólne, że nie może zostać uznane za tożsame z poradnictwem obywatelskim", w sytuacji, gdy pojęcie poradnictwa obywatelskiego jest również bardzo szerokie.

W zakresie doradztwa obywatelskiego mieściły się również statutowe cele stowarzyszenia polegające na "działalności na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym", "działalności na rzecz poprawy warunków życia osób, które miały problemy ze zdrowiem psychicznym", "wspieraniu rodzin, w sprawowaniu ich podstawowych funkcji poprzez zapewnienie pomocy ich członkom", "pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej" oraz "organizacji aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu".

Błędem organu było uznanie, że wolontariusz [...] - w ramach stowarzyszenia nie mógł udzielać porad obywatelskich.

7. Fundacja "[...]"

Organ błędnie uznał, że "żaden z rodzajów wymienionych porad nie może zostać określony jako poradnictwo obywatelskie", w sytuacji gdy definicja poradnictwa obywatelskiego zawarta w ustawie określa poradnictwo nie poprzez jego przedmiot (który w definicji wskazany jest jedynie przykładowo), ale poprzez sposób jego wykonywania. Bezpodstawne było wykluczanie z zakresu poradnictwa obywatelskiego porad specjalistycznych.

8. Bezpieczny Powiat [...]

Poradnictwo stanowiło "działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej" oraz działania polegające na "wsparciu w samodzielnym rozwiązywaniu problemu" w rozumieniu art. 3a ust. 1 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej. [...] potwierdził, że w trakcie porad wskazywał sposób rozwiązania problemu, konstruował plan działania dla osoby zainteresowanej. Udzielał porad w zakresie prawa pracy, ubezpieczeń społecznych, spraw majątkowych, mieszkaniowych i komorniczych.

W każdym przypadku organ błędnie uznał, że analizowany podmiot nie spełnia wymogu posiadania "wykwalifikowanej kadry po specjalistycznych kursach z poradnictwa obywatelskiego" w sytuacji, gdy przed wejściem w życie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej, takiej kadry być nie mogło.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przedmiotem kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik.

Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Skarga jest bezzasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 26 września 2019r., sygn. akt II SA/Wa 850/19, wskazał na konieczność wyjaśnienia, z jakich powodów w badanym ówcześnie rozstrzygnięciu nadano określoną treść pojęciu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego. Nadto Sąd uznał, że organ wydający decyzję, przedwcześnie odmówił mocy dowodowej oświadczeniom złożonym przez osoby reprezentujące strony postępowania i zwrócił uwagę na konieczność oceny wiarygodności oświadczeń za pomocą innych dowodów.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględnił uwagi i wytyczne Sądu zawarte w powołanym wyroku.

Przypomnienia wymaga, że pojęcie poradnictwa obywatelskiego zostało wprowadzone do systemu prawnego w dniu 1 stycznia 2019 r. - ustawą z dnia 15 czerwca 2018 r. o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 1467).

Stosownie do art. 3a znowelizowanej ustawy, nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wsparcia w samodzielnym rozwiązywaniu problemu, w tym, w razie potrzeby, sporządzenie wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Nieodpłatne poradnictwo obywatelskie obejmuje w szczególności porady dla osób zadłużonych i porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego.

Użyte w art. 11b ust. 2 ustawy, pojęcie poradnictwo obywatelskie musi być rozumiane zgodnie z treścią art. 3a z tym, że nie występuje tu warunek nieodpłatności. Tak zdefiniowane poradnictwo obywatelskie odróżniać należy od pomocy prawnej, regulowanej ustawami: o radcach prawnych, Prawo o adwokaturze, o doradztwie podatkowym - która obejmuje tylko aspekt prawny.

Ustawowa definicja poradnictwa obywatelskiego wskazuje formy działania, które ustawodawca określił jako działania dostosowane do indywidualnej sytuacji osoby uprawnionej, zmierzające do podniesienia świadomości tej osoby o przysługujących jej uprawnieniach lub spoczywających na niej obowiązkach oraz wskazuje na możliwość sporządzenia wspólnie z osobą uprawnioną planu działania i pomoc w jego realizacji. Ustawa wymienienia przykładowego konkretne działania o charakterze pomocowym takie jak porady dla osób zadłużonych, porady z zakresu spraw mieszkaniowych oraz zabezpieczenia społecznego. Katalog ten jest otwarty i nie tylko takie działania mogą zostać uznane za poradnictwo obywatelskie. Redakcja przepisu wskazuje jednak, że wymienione dziedziny stanowią istotną część poradnictwa obywatelskiego.Porada obywatelska nie ogranicza się do czynności prawnych lecz umożliwia doradzenie określonych czynności faktycznych obok lub zamiast działań prawnych.

W kontekście zarzutów skargi podkreślenia wymaga, że ocena organu, czy dany podmiot tworzących związek stowarzyszeń, świadczył poradnictwo obywatelskie w latach poprzedzających złożenie wniosku, sprowadzała się przede wszystkim do ustalania, jakich porad podmiot ten udzielał we wskazanym czasie.

Funkcjonowanie w danym podmiocie wyszkolonego doradcy obywatelskiego, słusznie wymieniono jako jedną z przesłanek weryfikujących, czy organizacja członkowska wnioskodawcy świadczyła poradnictwo obywatelskie w okresie 7 lat poprzedzających złożenie wniosku.

W okolicznościach sprawy ta przesłanka nie powinna być jednak warunkiem sine qua non. Zdaniem Sądu możliwa (zwłaszcza przed wejściem w życie ustawy) byłaby sytuacja świadczenia poradnictwa obywatelskiego przez podmiot nie mający w swoim personalnym składzie "wyszkolonego" doradcy obywatelskiego.

Przy czym wykazany brak "wyszkolonego" doradcy obywatelskiego, nie był w przedmiotowej sprawie ani jedyną, ani podstawową przeszkodą do spełnienia przez wnioskodawcę warunków prowadzenia szkolenia oraz kursu doszkalającego, o którym mowa w art. 11a ust. 2 ustawy

Słuszne było ustalenie organu, że świadczenie poradnictwa obywatelskiego to działalność o charakterze kompleksowym polegająca na rozwiązywaniu problemu obywatela, poprzez informację o jego uprawnieniach i obowiązkach oraz czynności faktyczne w aspektach życia zawodowego, ekonomicznego lub społeczno-osobistego. Pojęcia poradnictwa obywatelskiego nie można było odnosić wyłącznie do świadczenia poradnictwa specjalistycznego jak na przykład doradztwa zawodowego czy udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej. Przy czym kwestia ta nie była objęta automatyzmem oceny organu, ale odniesiona została indywidualnie do każdego podmiotu tworzącego stowarzyszenie.

Przy ocenie czy miało miejsce świadczenie poradnictwa obywatelskiego przez każdą ze zgłoszonych organizacji, organ uwzględniał cele działania, sposoby ich realizacji oraz przedmiot działania przewidziany w statucie danej jednostki. Przeanalizował sprawozdania (merytoryczne albo finansowe) podmiotów z 7 lat poprzedzających złożenie wniosku pod kątem tego, czy działania polegające na poradnictwie obywatelskim zostały tam przedstawione.

Prawidłowo organ stwierdził, że poradnictwo obywatelskie powinno stanowić trzon faktycznych działań danej organizacji i chociaż jeden z jej celów statutowych. Działania te nie mogły też mieć charakteru sporadycznego, np. w wymiarze kilku porad rocznie.

Ostatecznie organ wskazał, że poradnictwo obywatelskie na gruncie art. 11b ust. 2 ustawy to działalność ujęta w statucie jednostki organizacyjnej, dotycząca co najmniej trzech dziedzin określonych w art. 3a ust. 1 zdanie 2 ustawy. Polegająca na podniesieniu świadomości beneficjenta w zakresie jego uprawnień i obowiązków oraz na wspieraniu i aktywizowaniu go, a nawet podejmowaniu interwencji w jego imieniu, w pełnym zakresie trudności życiowych, z uwzględnieniem sporządzenia planu działania ukierunkowanego na poprawienie sytuacji życiowej. Pojęcie to obejmuje porady udzielane przez profesjonalnych doradców obywatelskich, a więc osoby, które ukończyły specjalistyczny kurs, legitymują się zdanym egzaminem lub certyfikatem.

Weryfikacja poszczególnych organizacji tworzących Forum, obejmowała ocenę tego czy prowadziła ona kompleksową działalnością - nieprzerwanie przez 7 lat - obejmującą co najmniej 3 podstawowe dziedziny poradnictwa obywatelskiego (porady dla zadłużonych, sprawy mieszkaniowe i zabezpieczenie społeczne).

Zdaniem Sądu treść przedkładanych przez wnioskodawcę oświadczeń nie mogła być samodzielną i wystarczającą podstawą, aby stwierdzić spełnienie przesłanek z art. 11 b ust. 2 ustawy. Wartość dowodowa tych oświadczeń, nie znalazła bowiem potwierdzenia w pozostałym, prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących nienależytej oceny dowodów w odniesieniu do poszczególnych organizacji zrzeszonych w Forum, należy wskazać, że wprawdzie niektóre aspekty i przejawy dzielności tych podmiotów mogły być potraktowane jako poradnictwo obywatelskie, to zasadniczo podmioty te nie zajmowały się sprawami zadłużenia, mieszkaniowymi, ani zabezpieczenia społecznego. Udzielanie zindywidualizowanym grupom społecznym, porad prawnych, psychologicznych, zawodowych czy porad mediatora/psychoterapeuty - nie mieściło się w ramach poradnictwa obywatelskiego w rozumieniu ustawowej definicji. Podkreślić należy, że choć członkowie związku stowarzyszeń prowadzili pożyteczną działalność społeczną, to jednak w zasadniczym jej trzonie innego rodzaju, niż poradnictwo obywatelskie. Wybiórcze doradzanie w wąskiej dziedzinie nie mogło być uznawane za świadczenie poradnictwa obywatelskiego.

Słuszne było też stwierdzenie organu, że członkostwo [...] Okręg [...] jako osoby prawnej w związku stowarzyszeń, nie mogło być ustalane w oparciu o słowne deklaracje, lecz wyłącznie w oparciu o dokumenty.

W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tym bardziej takiego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Minister Sprawiedliwości wskazał podstawy prawne decyzji, ustalił znaczenie stosowanych norm i dokonał subsumpcji. W toku postępowania umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zgromadzonego materiału dowodowego. Organ wyjaśnił dlaczego dokonał takiej, a nie innej oceny w odniesieniu do każdego z podmiotów tworzących Stowarzyszenie.

W sprawie wyczerpująco zebrano i prawidłowo rozpatrzono materiał dowodowy stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

W uzasadnieniu decyzji wskazano fakty które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Nie naruszono zasady równego traktowania. Brak było podstaw do twierdzenia że inne sprawy w takim samym stanie faktycznym i prawnym były odmiennie rozstrzygane. Także powoływana realność uciążliwości jaką odczuwała strona w związku z przeprowadzeniem rozprawy, nie mogła mieć wystarczającego wpływu na rozstrzygnięcie.

Reasumując nie można zarzucić organowi naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego, które mogłoby uzasadniać odmienne rozstrzygnięcie.

Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.