Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Sędziowie WSA Danuta Kania, Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych oddala skargę

Pismem z dnia [...] marca 2016 r. [...] (dalej: "skarżąca") wniosła skargę do Generalnego Inspektora Danych Osobowych (obecnie "Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych", dalej: "organ:) na przetwarzanie jej danych osobowych przez Sąd Okręgowy w Poznaniu.

Skarżąca wskazała, że w toku postępowania sądowego toczącego się przed Sądem Okręgowym w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I C 2672/15 złożyła wniosek o zwolnienie jej z kosztów sądowych, w odpowiedzi na który w dniu [...] grudnia 2015 r. otrzymała wezwanie do udzielenia szczegółowych informacji na temat swojego stanu majątkowego, m.in. do odpowiedzi na pytanie "gdzie kupuje żywność i środki czystości?", gdyż jak wskazano, informacje zawarte w oświadczeniu majątkowym nie są wystarczające. Skarżąca podniosła, że nie wskazano podstawy prawnej do zadawania tak szczegółowych pytań dotyczących jej sytuacji osobistej i majątkowej. Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. Generalny Inspektor Danych Osobowych zwrócił się do Sądu Okręgowego w Poznaniu o złożenie pisemnych wyjaśnień, w szczególności o wyjaśnienie: z jakiego źródła, kiedy i na jakiej podstawie prawnej oraz w jakim celu i zakresie Sąd pozyskał dane osobowe skarżącej, a także czy Sąd aktualnie przetwarza dane osobowe skarżącej a jeżeli tak to, na jakiej podstawie prawnej, w jakim celu, zakresie oraz w jakim zbiorze.

Sąd Okręgowy w Poznaniu w dniu 1 września 2016 r. udzielił wyjaśnienia, że zarządzeniem z dnia [...] grudnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez przedłożenie oświadczenia majątkowego działając na podstawie art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U.2018.398 ze zm., dalej: K.p.c.) w zw. z art. 102 ust 2 ustawy z dnia 28 lipca 2015 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U.2018.398 ze zm.). Ponadto skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku pod względem merytorycznym poprzez podanie informacji i złożenie dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej w tym w szczególności zdolności do pracy, wykształcenia, dotychczasowego przebiegu pracy zawodowej – w terminie tygodnia pod rygorem oddalenia wniosku – w tym zakresie referendarz sądowy działał na podstawie art. 109 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Sąd wskazał ponadto, że dane te są zbierane w związku z koniecznością uzyskania podstaw merytorycznych do rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, albowiem zgodnie z art. 102 ust 1 K.p.c. sąd jest zobowiązany do ustalenia czy strona ubiegająca się o zwolnienie z kosztów sądowych nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zaś kierując się wykładnią tego przepisu prezentowaną przez Sąd Najwyższy, sądy powszechne dokonują szczegółowej analizy sytuacji majątkowej osób ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto sąd zwrócił uwagę, że formę oświadczenia o stanie majątkowym reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 2014 r. (Dz. U. z 2015 r. poz. 526) w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2018 r. zatytułowanym "wniosek o przyśpieszenie postępowania i ukaranie" Skarżąca zwróciła się o udzielenie informacji o stanie sprawy a nadto podniosła, że analogiczna sytuacja, w której naruszono jej prawo do ochrony danych osobowych ponownie miała miejsce, gdyż wezwaniem z dnia [...] września 2017 r. Sąd Rejonowy we Wrześni rozpoznając wniosek skarżącej o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu wezwał ją do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez nadesłanie prawidłowo i rzetelnie wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach oraz wydatkach według załączonego formularza, oraz do podania szczegółowych informacji do wniosku w oparciu o załącznik – w terminie tygodniowym, pod rygorem oddalenia wniosku - i tym samym jak uważa niezgodnie z ustawą pozyskano jej dane osobowe.

W dniu [...] lutego 2018 r. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wydał decyzję, którą odmówił uwzględnienia skargi skarżącej. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że zasady postępowania przy przetwarzaniu danych osobowych oraz prawa osób fizycznych, których dane są lub mogą być przetwarzane w zbiorach danych osobowych są regulowane ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922 oraz z 2018 r. poz. 138, dalej: "ustawa"). Organ przeanalizował art. 23 ust. 1 oraz art. 27 ust. 2 ustawy i doszedł do przekonania, że nie zostały one w sprawie naruszone.

Organ podkreślił, że przetwarzanie danych osobowych w celu zwolnienia od kosztów cywilnych jest przedmiotem odrębnych regulacji, zawartych w K.p.c. oraz w ustawie o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (art. 102 ust 1 i 2 ustawy).

Obowiązek złożenia szczegółowego oświadczenia sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej przez osobę fizyczną ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych został skonkretyzowany w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 574).

Organ podniósł, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych może nastąpić tylko po dokładnej analizie aktualnej sytuacji materialnej strony, która obejmuje wszystkie aspekty tej sytuacji i z tego względu wymaga się od strony, aby dochowała staranności w przedstawieniu swojej sytuacji finansowej i majątkowej, co nastąpi wówczas, gdy oświadczenie złożone przez stronę będzie podawało szczegółowe informacje o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, zaś braki w tym zakresie podlegają uzupełnieniu w trybie art. 130 K.p.c. Zauważono też, że przepisy o zwolnieniu od kosztów sądowych w sprawach cywilnych stanowią wyjątek od zasady, zgodnie z którą możliwość dochodzenia praw w postępowaniu cywilnym uzależnione jest od wniesienia przez powoda stosownych opłat, stąd też wprowadzenie przez ustawodawcę szczególnych wymagań w tym zakresie jest uzasadnione, zaś wymóg udzielenia przez wnioskodawcę stosownych informacji nie może być uznany za nadmierny, gdy informacje te są niezbędne do rozpatrzenia wniosku strony.

Organ powołał orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym wprawdzie przepisy K.p.c. nie regulują wprost dopuszczalności przetwarzania danych osobowych, to jednak prowadzenie postępowania cywilnego w sposób oczywisty wiąże się z przetwarzaniem danych osobowych, a w tym zakresie organ administracji – jakim jest Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych – nie może ingerować w działalność sądu w ramach prowadzonego postępowania cywilnego ani badać prawidłowości tego postępowania, gdyż zaprzeczyłoby to konstytucyjnej zasadzie niezawisłości sądów.

W konkluzji organ stwierdził, że nie doszło do naruszenia przez Sąd Okręgowy w Poznaniu ochrony danych osobowych Skarżącej, a przetwarzanie przez organy postępowania cywilnego danych osobowych, zawartych w oświadczeniu obejmującym szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach dochodu, jest niezbędne dla realizacji uprawnienia polegającego na możliwości ubiegania się o zwolnienie z kosztów sądowych i jako takie mieści się w przesłankach z art. 23 ust 1 pkt 2 oraz 27 ust 2 pkt 2 ustawy.

W skardze na w/w decyzję w której Skarżąca podniosła, że wzorzec pytań zadawanych w ramach rozpoznawania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych został wydany bez delegacji ustawowej i jest bezprawny oraz że zadawane przez sądy pytania są niezasadne i niepotrzebne do rozpoznania wniosku.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Z treści art. 1 ust. 2 ustawy wynika, iż przysługujące każdemu prawo do ochrony dotyczących go danych osobowych nie ma charakteru absolutnego, bowiem przetwarzanie danych może mieć miejsce ze względu na dobro publiczne, dobro osoby, której dane dotyczą lub dobro osób trzecich w zakresie i trybie określonym ustawą.

Przesłanki dopuszczalności przetwarzania danych osobowych zostały określone w art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych. Przetwarzanie danych osobowych jest więc dopuszczalne wtedy, gdy:

1) osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę;

2) jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa;

3) jest to konieczne dla realizacji umowy, gdy osoba, której dane dotyczą, jest jej stroną lub gdy jest to niezbędne do podjęcia działań przed zawarciem umowy na żądanie osoby, której dane dotyczą;

4) jest niezbędne do wykonania określonych prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego;

5) jest niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą.

Powyższe przesłanki mają charakter autonomiczny i niezależny. Wystarczy zatem wystąpienie jednej z nich, by przetwarzanie danych mogło być uznane za usprawiedliwione. Oznacza to także, że zgoda osoby, której dane dotyczą, nie jest wyłączną przesłanką przetwarzania danych osobowych.

Skarżąca złożyła do Sądu Okręgowego w Poznaniu wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych.

Zgodnie z art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity D.U. z 2018 poz.300), zwolnienia od kosztów sądowych może się domagać osoba fizyczna, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na mocy ust.2, do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów. Oświadczenie sporządza się według ustalonego wzoru. Jeżeli oświadczenie nie zostało złożone albo nie zawiera wszystkich wymaganych danych, stosuje się art. 130 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, z późn. zm.).

W myśl art. 109 ust. 1 tej ustawy, Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych lub z niego korzystającej.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie podkreśla, że "z reguły nie jest wystarczające samo złożenie przez osobę prawną oświadczenia obejmującego nawet szczegółowe dane co do jej stanu majątkowego" (postanowienie SN z dnia 28.10.2015, II CZ 70/15). Dlatego postępowanie Sądu Okręgowego w Poznaniu, dotyczące ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego Skarżącej, było usprawiedliwione i znajdowało oparcie zarówno w przepisach ustaw, jak i w ugruntowanym orzecznictwie sądów powszechnych.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ prawidłowo rozpatrzył wniosek skarżącej, zasadnie argumentując, iż przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie regulują bezpośrednio dopuszczalności przetwarzania danych osobowych, natomiast określają sposób prowadzenia postępowania cywilnego, w tym w zakresie przeprowadzania postępowania w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych. Z tym postępowaniem wiąże się w sposób oczywisty przetwarzanie danych osobowych.

Podkreślenia wymaga, iż przesłanki zawarte w przepisie art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych są równorzędne, niezależne od siebie i dla przesądzenia o tym, że przetwarzanie danych jest dopuszczalne wystarczy wykazanie zaistnienia jednej z nich.

Zaskarżona decyzja (ani postępowanie w przedmiocie badania stanu majątkowego Skarżącej) nie narusza też Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (pełna nazwa to Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2, opubl. Dz. U. z dnia 10 lipca 1993 r., dalej jako EKPCz). Jakkolwiek w skardze nie podano żadnego przepisu, z którym zaskarżona decyzja miałaby być niezgodna, Sąd z urzędu postanowił odnieść się do tego zarzutu.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, każde Państwo ma prawo do własnej regulacji postępowań sądowych. W razie wątpliwości są one badane pod kątem zgodności (w szczególności) z art. 6 EKPCz w kontekście zapewnienia skarżącemu prawa do rzetelnego postępowania przed sądem.

Artykuł 6 EKPCz stanowi: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne, jednak prasa i publiczność mogą być wyłączone z całości lub części rozprawy sądowej ze względów obyczajowych, z uwagi na porządek publiczny lub bezpieczeństwo państwowe w społeczeństwie demokratycznym, gdy wymaga tego dobro małoletnich lub gdy służy to ochronie życia prywatnego stron albo też w okolicznościach szczególnych, w granicach uznanych przez sąd za bezwzględnie konieczne, kiedy jawność mogłaby przynieść szkodę interesom wymiaru sprawiedliwości".

Analizując zatem zarzuty skargi pod kątem zapewnienia Skarżącej prawa do rzetelnego postępowania przed Sądem Okręgowym w Poznaniu (czy też jakimkolwiek innym sądem powszechnym), Wojewódzki Sąd Administracyjny również nie dopatrzył się naruszenia art.6 Konwencji. Podkreślenia wymaga, że postępowanie Sądu Okręgowego w zakresie badania stanu majątkowego Skarżącej zostało wywołane przez nią samą, gdyż złożyła ona wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Obowiązkiem sądu powszechnego w takiej sytuacji było ustalenie stanu majątkowego, do czego sąd ten jest zobowiązany na mocy art. 102 ust. 1 i 109 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Sąd nie dopatrzył się też naruszenia przepisów Konstytucji RP, statuujących zakaz dyskryminacji, nakaz działania na podstawie przepisów prawa stanowionego oraz przestrzegania prawa. Żadna z tych ogólnych zasad nie została w sprawie naruszona, co wynika jasno z wyżej przeprowadzonych analiz.

Prawidłowo zatem w zaskarżonej decyzji organ powołał się na treść art. 23 ust. 1 pkt.2) ustawy o ochronie danych osobowych, stanowiący, że przetwarzanie danych jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Taka sytuacja zaistniała bez wątpienia w sprawie, zatem skarga musiała zostać oceniona jako całkowicie bezzasadna i zasługująca na oddalenie.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w wyroku.