W. S. we wniosku o przyznanie prawa pomocy z 7 marca 2016 r. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 120 m2 oraz gospodarstwa rolnego w skład którego wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 10 ha. Wnioskodawca podał, że decyzją ARiMR z [...] października 2015 r. przyznano mu – producentowi rolnemu, pomoc finansową w wysokości 1.364,04 zł., ponieważ w gospodarstwie w 2015 r. powstały szkody spowodowane przez suszę. W. S. stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu. Z dokumentów dołączonych do wniosku wynika, że skarżący nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego i w związku z tym komornik sądowy dokonał zajęcia jego wierzytelności.
Referendarz sądowy zarządzeniem z 17 marca 2016 r. wezwał skarżącego do nadesłania: a) oświadczenia o wszystkich źródłach utrzymania skarżącego w okresie ostatnich 3 miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania, b) wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli skarżący nie posiada rachunków bankowych, należało złożyć w zakreślonym powyżej terminie stosownego oświadczenie), c) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich w 2015 r., d) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem.
W dniu 4 kwietnia 2016 r. skarżący nadesłał do Sądu pismo, w którym wyjaśnił, że a) utrzymuje się ze sprzedaży płodów rolnych wyprodukowanych we własnym gospodarstwie, pieniądze uzyskane ze sprzedaży płodów nie wystarczają na dostateczny zakup środków do produkcji płodów, b) nie posiada rachunku bankowego, c) nie prowadzi dokumentacji związanej z ponoszeniem niezbędnych kosztów utrzymania, ponieważ ze względu na małe gospodarstwo jest zwolniony "od prowadzenia przychodów i rozchodów". Do pisma zostało dołączone 1) zaświadczenie ARiMR z 29 lutego 2016 r. informujące o przedłużeniu terminu rozpoznania jego wniosku o przyznanie płatności, b) kopie zeznania podatkowego PIT – 37 za lata 2013 i 2014.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakikolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od referendarza sądowego (Sądu) zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania żądanej pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakikolwiek kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy (Sąd), korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 p.p.s.a., może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości - wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości referendarza sądowego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205). Wskazuje się też, że skoro strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez referendarza (Sąd) dokumentacji, do dostarczenia której została zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a., powinna liczyć się z tym, że referendarz sądowy (Sąd) nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 170/12, Lex Omega nr 1137689). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 189/12, Lex Omega nr 1145153 oraz z dnia 16 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 156/12, Lex Omega nr 1136748).
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Ocena taka była konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący, będąc na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów nie wykonał tego wezwania w sposób prawidłowy. Przede wszystkim skarżący nie wykazał przekonująco źródeł swojego utrzymania, nie podał w jaki sposób zaspokaja swoje podstawowe potrzeby (np. żywnościowe). Skarżący ograniczył się do stwierdzenia, że utrzymuje się ze sprzedaży płodów rolnych, a uzyskane z tego tytułu środki finansowe "nie wystarczają na dostateczny zakup środków do produkcji płodów.". W. S. nie przedstawił również dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem. W tej sytuacji skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W oparciu o sam tylko wniosek skarżącego brak jest choćby możliwości poczynienia jakichkolwiek racjonalnych ustaleń odnośnie bieżących wydatków skarżącego i źródeł ich pokrycia. Referendarz sądowy jeszcze raz podkreśla, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy nie prowadzi żadnego postępowania dowodowego, lecz wyłącznie ocenia złożone przez stronę oświadczenia i dokumenty. Jeżeli skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawia oświadczeń czy dokumentów, na podstawie których można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty utrzymania, to referendarz sądowy nie ma możliwości ustalenia, czy nie jest w stanie ponieść jakikolwiek kosztów postępowania.
Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
