Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 8 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 14 lutego 2024 r. nr SKO 4103/33/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

Przedmiotem skargi E. B. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: organ odwoławczy, SKO) z 14 lutego 2024 r. nr SKO 4103/33/2024 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Strzegomia (dalej: organ pierwszej instancji) z dnia 20 grudnia 2023 r. nr 358.1.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 29 listopada 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – W. B. (ur. w [...] r.) legitymującym orzeczeniem z dnia 15 listopada 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.

W dniu 12 grudnia 2024 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

Decyzją z dnia 20 grudnia 2024 r. wydaną na podstawie m.in. art. 17 ust. 1 oraz art. 20 ust. 3 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.; dalej "u.ś.r.") organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wniosku skarżącej. W oparciu o wywiad środowiskowy i dokumenty zebrane w sprawie ustalił, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 15 listopada 2023 r. wydanym na stałe i pozostaje w związku małżeńskim. Żona ojca skarżącego i jednocześnie matka skarżącej, A. B., jest osobą schorowaną i nie jest w stanie sprawować opieki na nad mężem ze względu na podeszły wiek i liczne choroby, posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane 14 listopada 2023 r. Ustalił ponadto, że skarżąca zamieszkuje wspólnie z rodzicami, opiekuje się nimi całodobowo i stale. Skarżąca do 31 grudnia 2022 r. pracowała zawodowo, a od 3 stycznia 2023 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Nie podjęła zatrudnienia, ponieważ zaangażowanie w opiekę nad ojcem uniemożliwia jej wykonywanie obowiązków zawodowych, poszukiwanie pracy i jej podjęcie. Ojciec skarżącej przeszedł udar , ponadto rozpoznano u niego nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, miażdżycę tętnic wieńcowych, chorobę niedokurczenia serca, przewlekły zespół wieńcowy, niedokrwienne uszkodzenie mięśnia sercowego, migotanie przedsionków, chorobę zwyrodnieniową stawów, przewlekłą chorobę nerek, zaćmę. Jest pod opieką kardiologa, neurologa, urologa. Nie jest w stanie wielu rzeczy zrobić sam i wymaga opieki osób drugich. Skarżąca wykonuje następujące czynności w ramach opieki: śniadania, częściowa pomoc przy higienie porannej i toalecie wieczornej, podawanie leków, podawanie obiadów. W razie konieczności załatwia wizyty domowe i badania lekarskie. Załatwia wszystkie sprawy administracyjne i urzędowe, wszystkie czynności związane z gospodarstwem domowym (pranie, sprzątanie, gotowanie), zajmuje się realizacją recept. Jeździ z ojcem do przychodni lub na lekarskie wizyty prywatne. Organ pierwszej instancji ustalił ponadto, że matka skarżącej (żona ojca skarżącej) choruje na nieokreślone zapalenia wielostawowe, niedobór witaminy D, chorobę zwyrodnieniową stawów, zwyrodnienie bioder i lewego kolana, zaćmę, cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze i kamicę pęcherza żółciowego. W konsekwencji tych ustaleń organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie jest spokrewniona z ojcem w pierwszym stopniu, ponieważ żyje żona ojca. Odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnił przepisem art. 17 ust. 1a i ust. 1b pkt 2 u.ś.r. wskazując, że skarżąca nie spełnia wskazanych w nich warunków z uwagi na powstanie stopnia niepełnosprawności ojca po upływie 25 roku życia oraz z uwagi na to, że nie jest spokrewniona z ojcem w pierwszym stopniu.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Powołując się na przepis art. 17 ust. 1 ust. 5 pkt 2 lit. a) oraz art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W oparciu o zebrane w sprawie dowody wyjaśnił, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z matka skarżącej. Matka skarżącej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Wskazało, że okoliczność ta wyłącza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez córkę, czyli skarżącą. Odwołując się orzecznictwa sądów administracyjnych wskazało ponadto, ze pozostawanie podopiecznego w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) obowiązek alimentacyjny małżonka w stosunku do małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych (Tytuł II "pokrewieństwo i powinowactwo"), przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie (art. 130, art. 60 § 1-3, art. 23 i art. 27 K.r.o.). Stwierdził w konsekwencji, że brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zstępnemu z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdy ten pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o niepełnosprawności. Ani organ, ani sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. W rezultacie SKO uznało, że okoliczności wskazane przez skarżącą zarówno w odwołaniu jak i w toku postępowania nie są wystarczające dla przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ tylko orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej umożliwiałoby przyznanie skarżącej takiego świadczenia z tytułu opieki nad ojcem niepełnosprawnym w znacznym stopniu. Przyjął wiec, że fakt, że ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na tę decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, ze wskazany przepis stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba ze współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy z ugruntowanej w orzecznictwie wykładni celowościowej wynika, że "przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. umożliwia zatem uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia, czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę." – wyrok NSA z 25 września 2020 r., sygn. akt I OSK 998/20. Zarzuciła też naruszenie przepisów postepowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodów, w szczególności w postaci wywiadu środowiskowego pracownika socjalnego z dnia 12 grudnia 2023 r. i odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności z ww. wywiadu wynika, ze skarżąca opiekuje się zarówno ojcem jak i matką, która jest współmałżonką osoby wymagającej opieki, a ze względu na swój stan zdrowia oraz podeszły wiek – nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem osobiście, ponieważ również wymaga stałej pomocy i opieki w codziennej egzystencji; 2) art. 7 i art. 7bk.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w postaci uznania, że małżonka osoby wymagającej opieki legitymuje się ostatecznym orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 14 listopada 2023, podczas gdy orzeczenie to nie jest ostateczne z uwagi na fakt złożenia skutecznego odwołania od ww. orzeczenia w zw. z czym toczy się sprawa odwoławcza w Sądzie Rejonowym dla Wrocławia -Śródmieścia we Wrocławiu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pod sygn. akt IV U 33/24; 3) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji, a przejawiający się całkowitym odstąpieniem organu odwoławczego od wypowiedzenia się co do motywów rozstrzygnięcia odmawiającego skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organu pierwszej instancji – opartego na podstawie art. 17 ust. 1b pkt 2) u.ś.r., podczas gdy przepis ten z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie obowiązuje w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, ponieważ jak uznał Trybunał – jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wniosła o uchylenie w całości decyzji SKO oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasadzenie na jej rzecz od organu kosztów postepowania według norm przepisanych. W obszernym uzasadnieniu skargi umotywowała zgłoszone wnioski i zarzuty.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca złożyła pisma procesowe z dnia 24 czerwca 2024 r., 11 lipca 2024 r., 23 lipca 2024 r., 6 września 2024 r. wnosząc o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dotyczących matki skarżącej na okoliczność braku możliwości sprawowania przez nią opieki nad mężem.

W piśmie procesowym z dnia 16 lipca 2024 r. skarżąca przedstawiła kopię opinii biegłego sądowego na potwierdzenie faktu, że matka skarżącej wymaga zaliczenia do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, który datuje się od 2 października 2023 r.

W piśmie procesowym z dnia 13 sierpnia 2024 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z kolejnych dokumentów na okoliczność braku możliwości sprawowania przez matkę opieki nad mężem i przedstawiła m.in. kopię wyroku Sądu Rejonowego w Świdnicy z dnia 1 sierpnia 2024 r. o sygn. akt IV U 33/24 zmieniającego orzeczenie z dnia 2 grudnia 2023 r. o ustaleniu stopnia niepełnosprawności i zaliczającego matkę skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe od daty 2 października 2023 r.

W piśmie skarżącej z dnia 14 października 2024 r. skarżąca poinformowała o zgonie matki w dniu 30 września 2024 r.

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2024 r. (sygn. akt IV SA/Wr 204/24 )Sąd na podstawie art. 125 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne, a postanowieniem z dnia 30 października 2025 r. (sygn. akt IV SA/Wr 204/24)- postępowanie to podjął.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że sądowa kontrola legalności decyzji dokonywana jest na dzień jej wydania. Późniejsze zmiany stanu faktycznego, czy prawnego nie mają znaczenia dla wyniku sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego córce z tytułu rezygnacji z zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej) w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem.

Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2024 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie natomiast z ust. 5 ust. 2 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

W sprawie jest bezsporne, że ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niespornie też na dzień wydania decyzji ostatecznej w sprawie ojciec skarżącej pozostawał w związku małżeńskim, a jego żona (matka skarżącej) nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca jest osobą spokrewnioną w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą, nad którą sprawuje opiekę. Pokrewieństwo, jego linie i stopnie, określa art. 671 K.r.o.

Wedle organu odwoławczego sytuacja taka odpowiada negatywnej przesłance przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., co skutkowało koniecznością odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Ojciec skarżącej pozostawał bowiem w związku małżeńskim, a małżonka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem skarżącej, wykładnia celowościowa przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przyjęta w orzecznictwie sądów administracyjnych uzasadnia przyznanie przedmiotowego świadczenia nawet jeśli osoba nad którą sprawowana jest opieka pozostaje w związku z małżeńskim, ale tylko wówczas gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Taki przypadek zaistniał w sprawie, ponieważ matka skarżącej nie ma możliwości – ze względu na choroby (w tym orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności) i wiek – sprawować opieki nad niepełnosprawnym mężem, tj. ojcem skarżącej. Jedyną osobą, która taką opiekę może sprawować jest skarżąca - ich córka.

Kwestię sporną stanowi więc wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i ocena, czy w sprawie zaistniały negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Wykładnia ww. przepisu była przedmiotem trzech uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) podjętych w składzie siedmiu sędziów.

W uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gpov.pl, dalej: CBOSA) i w jej punkcie 2. wskazał, że: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

Postanowieniem z dnia 22 listopada 2024 r. o sygn. akt II SA/Po 460/24 (dostępne w CBOSA) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – nie podzielając stanowiska zajętego przez NSA w uchwale z dnia 22 listopada 2-22 r. o sygn. akt I OPS 2/22 - przedstawił do rozstrzygnięcia składowi NSA zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej u.ś.r.), stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale zachodzą w stosunku do niego przesłanki uzasadniające przyznanie mu dodatku pielęgnacyjnego lub zasiłku pielęgnacyjnego, wskazujące, iż z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?"

Natomiast postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2024 r. o sygn. akt I OSK 903/23 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił do rozstrzygnięcia składowi NSA zagadnienie prawne: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, zm. poz. 1265 - dalej u.ś.r.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie może sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia, zwłaszcza gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki ukończył 75 lat (art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r.)?".

W uchwałach z dnia 6 października 2025 r. o sygn. akt odpowiednio I OPS 2/24 oraz o sygn. akt I OPS 1/25 (dostępne w CBOSA) NSA pozostawił przedstawione zagadnienia prawne bez rozpoznania.

Sąd w składzie orzekającym na podstawie art. 296 § 1 p.p.s.a. uznał więc związanie ww. uchwałami NSA w sprawie poddanej kontroli sądowej.

Mając to na uwadze należy przyjąć, że w stanie faktycznym sprawy skarżącej nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką na ojcem w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji pozostawał on bowiem w związku małżeńskim, a małżonka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taki stan faktyczny odpowiada negatywnej przesłance z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Jak Sąd wskazał, sądowa kontrola legalności decyzji jest dokonywana na dzień jej wydania. Późniejsze zmiany stanu faktycznego nie mają znaczenia dla wyniku sprawy.

Skarżąca w toku postępowania sądowego przedłożyła kopie dokumentacji medycznej dotyczące matki, kopię opinii biegłego przedstawioną w postępowaniu przed sądem powszechnym dotyczącą stopnia niepełnosprawności matki, w końcu – akt zgonu matki. Wszystkie te dokumenty powstały i dotyczą okoliczności zaistniałych po wydaniu zaskarżonej decyzji, wobec czego nie mogą być uwzględnione jako elementy stanu faktycznego sprawy.

Z tego też powodu wnioski skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w pismach procesowych z dnia 24 czerwca 2024 r., 11 lipca 2024 r., 16 lipca 2024 r., 23 lipca 2024 r., 13 sierpnia 2024 r., 6 września 2024 r. - wszystko na okoliczność braku możliwości sprawowania opieki nad ojcem przez jego żonę, a także braku cechy ostateczności orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności matki - oraz pisma 14 października 2024 r. (dot. śmierci matki w dniu 30 września 2024 r.) nie mogły zostać uwzględnione, nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie – art. 106 § 3 p.p.s.a.

Nie ma znaczenia dla wyniku sprawy zgłoszony przez skarżącą zarzut przyjęcia przez organ pierwszej instancji innej – niż SKO - podstawy prawnej odmowy wnioskowanego świadczenia. Sąd dostrzega, że decyzja z dnia 20 grudnia 2023 r. jako podstawę odmowy ww. świadczenia wskazuje art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. uzasadniając, że skarżąca nie jest spokrewniona z osobą, nad którą sprawowana jest opieka, w stopniu pierwszym oraz że znaczny stopień niepełnosprawności ojca powstał po upływie 25-go roku życia. Oczywiście błędnie organ pierwszej instancji ustalił stopień pokrewieństwa pomiędzy skarżącą a jej ojcem, jak również błędnie uznał, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ma zastosowanie. Powołał jednak w tej decyzji prawidłowy przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r. Należy zauważyć, że do postępowania w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a), co wynika z art. 32 ust. 2 u.ś.r. Na podstawie zatem art. 15, art. 127 § 1, art. 128, art., 136 i art. 138 k.p.a organ odwoławczy ma prawo podać inne powody i uzasadnienie niż organ pierwszej instancji, ponieważ ponownie rozpoznaje sprawę merytorycznie w jej pełnym zakresie. Nie jest związany zarzutami odwołania i może dostrzec błędy, które nie zostały zauważone na wcześniejszym etapie sprawy oraz zmienić adekwatnie uzasadnienie, pod warunkiem, że nie narusza to zasady dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.) oraz nie prowadzi do orzeczenia na niekorzyść strony, chyba że doszło do rażącego naruszenia prawa (art. 139 k.p.a.). Zaskarżona decyzja odpowiada prawu pod tym względem.

Wbrew zarzutom skargi - nie doszło też do naruszenia art. 80, art. 7, art. 7b, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy prawidłowo i wnikliwie przeprowadziły postępowanie dowodowe celem ustalenia stanu faktycznego. Zrealizowany został obowiązek przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, zgromadzone zostały niezbędne dowody w sprawie. Dokonane na podstawie tych dowodów ustalenia (skarżąca opiekuje się i ojcem i matką będącą jego żoną, która nie jest w stanie sprawować opieki nad mężem) nie mają wpływu na przyjętą w ww. uchwale NSA wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Nie mogą jej zmienić. Z kolei podana w skardze okoliczność, że matka skarżącej legitymowała się nieostatecznym orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie wpływa na wynik sprawy, nadal bowiem na dzień wydania decyzji ostatecznej żona osoby wymagającej opieki, nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co usuwałoby przeszkodę w przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę w całości.

Sprawa została rozpoznana w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w oparciu o art. 119 pkt 2) w zw. z art. 120 p.p.s.a. Wniosek w tym zakresie zgłosił organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, na co skarżąca w piśmie z dnia 7 maja 2024 r. (k. 15 akt sądowych) wyraziła zgodę.