Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. C. (dalej określana jako Skarżąca), Prezydent Miasta W. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia (decyzja z [...] maja 2022 r. znak [...]).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], organ I instancji ponownie odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że nie spełnia ona przesłanek zawartych w art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z ustaleń organu wynika ponadto, że pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarte w ustawie o świadczeniach rodzinnych zostały spełnione. Organ wskazał, że osobą, która sprawuje stałą i osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem jest Skarżąca. Ze względu na stan zdrowia wymaga on ciągłej obecności żony. Leczy się z powodu niewydolności nerek, nadczynności przytarczyc oraz zapalenia wątroby typu C. Jest dializowany 3 razy w tygodniu w szpitalu we W. Skarżąca pomaga mężowi przy zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, tj. robieniu zakupów, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, mierzeniu ciśnienia, utrzymywaniu stałego kontaktu z lekarzem, przygotowuje męża do wyjazdu do szpitala na dializy. Kilka razy w tygodniu pomaga mężowi w ćwiczeniach fizycznych, w zależności od potrzeb wykonuje masaże i oklepywanie. Powyższe czynności wykonywane są całodobowo. Organ podał, że w związku oświadczeniem Skarżącej wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy. Decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...].06.2022 r., Nr [...], uchylono decyzję z [...].12.2021 r., nr [...], na podstawie, której Skarżąca nabyła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Odwołując od decyzji, Skarżąca zaskarżyła ją w całości, zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku TK z 21.10.2014 r. o sygn. akt K 8/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP;

2) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] września 2022 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) oraz art. 17 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej powoływana jako uśr) uchyliło zaskarżoną decyzję i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem od 7 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2024 r. w wysokości: 1) od 7 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. - 1695,20 zł 2) od 1 lipca 2022 r. do 30 listopada 2024 r. - 2119 zł miesięcznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w motywach rozstrzygnięcia powołało brzmienie art. 17 ust. 1 uśr. Organ odwoławczy w uzasadnieniu wskazał, że organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, powołał się na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b uśr, a ponadto negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji wadliwie zastosował wskazane przepisy. Wskazał przy tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że art. 17 ust. 1b uśr stracił przymiot konstytucyjności. Cyt. przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Z kolei odnośnie stosowania art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a uśr, zdaniem Kolegium, przepis ten powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 tego artykułu, niebędącą "sprawnym" małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 24.07.2019 r., II SA/Bd 403/19). Pozostawanie męża Skarżącej w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec męża wyprzedzający obowiązek alimentacyjny krewnych. Zdaniem Kolegium, powołane przez organ I instancji przesłanki wydania decyzji odmownej nie są w okolicznościach tej sprawy zasadne.

Organ odwoławczy podał, że decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. Nr [...], Prezydent Miasta W. uchylił swoją decyzję z [...].12.2021 r., nr [...], na mocy której stronie przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Tym samym nie ma przeszkody do przyznania świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b i pkt 5 uśr.

W konsekwencji powyższego organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżoną decyzję należało uchylić i przyznać Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 7 czerwca 2022 r., jako, że do tego dnia przysługiwało jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a prawo do tego zasiłku stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 5 uśr). Dopiero od 7 czerwca 2022 r. Skarżąca spełniała wymogi warunkujące przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to zostało przyznane do 30 listopada 2024 r., zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Skargę na ww. decyzję złożyła Skarżąca, zaskarżając ją w części, w jakiej nie przyznano jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2021 r. do 6 czerwca 2022 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

2) naruszenie art. 27 ust. 5 uśr poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2021 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że nie sposób zgodzić się z zapatrywaniami organu II instancji co do ustalenia okresu, za jaki przyznano jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca we wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła o uchylnie decyzji przyznającej prawo do zasiłku w sytuacji przyznania świadczenia. Tym samym dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 uśr. Zgodnie z dyspozycją zawartą w treści art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej powoływana jako ppsa).

Skarga nie była zasadna.

W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, prawidłowo oceniając, że spełniła ona przesłanki do jego uzyskania. Kwestią sporną pozostaje wyłącznie istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, a w konsekwencji - od kiedy świadczenie powinno być przyznane.

W przedmiotowej sprawie pojawił się problem zbiegu świadczeń, wynikający z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, a dotyczący kwestii uprawnienia Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia, tj. od 1 grudnia 2021 r., czy - jak ustaliło Kolegium - od 7 czerwca 2022 r. Organ odwoławczy stwierdził bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje Skarżącej od 7 czerwca 2022 r., jako że do tego dnia przysługiwało jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a prawo do tego zasiłku stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 5 uśr). Dopiero od 7 czerwca 2022 r. Skarżąca spełniała wymogi warunkujące przyznanie prawa do świadczenia. Pełnomocnik skarżącej wywodzi natomiast, że przedmiotowe świadczenie powinno zostać przyznane od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku (1 grudnia 2021 r.).

W ocenie Sądu stanowisko strony skarżącej jest niezasadne. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdzeniem powyższego jest treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 uśr, która wprost potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem. Przywołane unormowania mają jeden wspólny cel w postaci uniemożliwienia kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. W związku z powyższym nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym Skarżąca posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.

Powyższe stwierdzenie nie jest sprzeczne z treścią art. 24 ust. 2 uśr, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wskazać należy, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, lecz zmaterializowanie się tego oświadczenia w postaci ustania dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji, co następuje w odpowiedniej, prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone. Powyższe oznacza, że okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyrok NSA z 29.06.2022 r., IOSK 1586/21).

W przedmiotowej sprawie w dniu złożenia wniosku Skarżąca posiadała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym mężem na okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 października 2022 r., przyznane na mocy decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]. Przedmiotowa decyzja została uchylona decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...]. W związku z tym do 7 czerwca 2022 r. Skarżącej przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i dopiero od tego dnia przestała istnieć negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Właściwym zatem było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 7 czerwca 2022 r., albowiem istniała przeszkoda prawna uniemożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy.

W tym miejscu wskazać należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 uśr nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 uśr stanowi normę procesową pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może on prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm, a w praktyce oznacza to, że przyznając okresowe świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Katarzyna Małysa – Sulińska (red.) Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opub. LEX). Zatem w sytuacji, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, ale zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. W niniejszej sprawie Kolegium prawidłowo uwzględniło okoliczność, że Skarżącej w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 7 czerwca 2022 r. przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i dopiero po tej dacie mogło zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, zdaniem Sądu, postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanej w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organ zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Ustalony w sprawie stan faktyczny na podstawie kompletnego materiału dowodowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa, organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu. Kompleksowa ocena wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Sąd nie dopatrzył się zatem w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych – branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Ze względu na powyższe stwierdzić należy, że Kolegium prawidłowo przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na okres od dnia 7 czerwca 2022 r. Dopiero od tego miesiąca brak było przesłanek negatywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem do dnia tego dnia skarżąca posiadała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 ppsa.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.