Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 758/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 758/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił A. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] września 2014 r., w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości.

Sąd I instancji wyjaśnił, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma rozdzielność majątkową z żoną, uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości około 2.500 zł, z którego opłaca – między innymi – alimenty na córkę (1.000 zł) oraz ponosi koszty zakupu swoich lekarstw (choruje na cukrzycę) – 250 zł. Dodał, że posiada działkę rolną o powierzchni 0,49 ar będącą w trakcie przekształcania w działkę budowlaną. Do wniosku dołączono umowę o pracę zawartą na czas określony.

W piśmie z dnia 11 sierpnia 2015 r., stanowiącym odpowiedź na wezwanie Sądu o sprecyzowanie i udokumentowanie przez skarżącego swojej sytuacji finansowej i majątkowej, skarżący oświadczył, że należące do niego nieruchomości są zabezpieczone hipotecznie w związku z zawartymi umowami o kredyt. Do pisma tego dołączył kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w L. zasądzającego od pozwanego A. M. na rzecz małoletniej córki alimenty w kwocie 1.000 zł miesięczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie stwierdził, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył bowiem wskazanych informacji i dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, zasadność uwzględnienia jego wniosku. W szczególności, nie przedłożył zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości osiąganego dochodu, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, kserokopii zeznania podatkowego za rok 2014. Skarżący nie złożył również dokumentu potwierdzającego uiszczanie alimentów na rzecz córki, nie wykazał też w sposób określony w doręczonym mu wezwaniu, że nie posiada żadnych oszczędności i nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej i że nie osiąga żadnego dochodu z posiadanej działki rolnej, ograniczając się jedynie do podania takich danych, które mogły świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej.

Zażalenie na to postanowienie wniósł A. M. Postanowieniu zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), przez pominięcie przez WSA przy ocenie sytuacji finansowej skarżącego obciążenia hipotecznego jedynej nieruchomości skarżącego na łączną kwotę 190.500 zł, które wynika z zawartej w dniu [...] grudnia 2008 r. umowy kredytu. Sąd nie rozważył i nie odniósł się zatem do kluczowej w ocenie skarżącego okoliczności podnoszonej przez skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Ponadto niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może bowiem zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05). Jedynie zatem szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji skarżącego.

W niniejszej sprawie zasadniczą okolicznością, która decydowała o prawidłowym - w ocenie NSA - rozstrzygnięciu Sądu I instancji, było to, że właśnie rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego, którą można by poddać ocenie, pozostaje nieznana, mimo prawidłowego wezwania A. M., w trybie art. 255 p.p.s.a., do uzupełnienia dokumentów w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy.

Wątpliwości budzi przede wszystkim rzetelność wykazania sytuacji skarżącego. A. M. wskazał umowę o pracę jako źródło dochodu umożliwiającego mu utrzymanie oraz opłatę alimentów na córkę, przy czym załączona umowa określa jednoznacznie jedynie kwotę wynagrodzenia zasadniczego (tj. 1.715 zł miesięcznie), z pominięciem innych składników wynagrodzenia, które zgodnie z tą umową skarżący otrzymuje, tj. premii regulaminowej, specjalnego wynagrodzenia z Karty Górnika, ekwiwalentu za deputat węglowy. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego jego dochód wynosi ok. 2.500 zł miesięcznie. A. M. nie przedłożył jednak m. in. kluczowych z punktu widzenia oceny sytuacji majątkowej osoby fizycznej i żądanych przez Sąd I instancji, wyciągów z rachunków bankowych za - miarodajny dla Sądu – okres dwóch miesięcy. Dowód w tej postaci wykazywałby zaś jednoznacznie wysokość wpływającego na rachunek skarżącego wynagrodzenia i sposób jego wydatkowania, które Sąd mógłby poddać ocenie pod kątem zasadności wniosku A. M. o przyznanie mu prawa pomocy.

Wobec nieprzedłożenia wyciągów z rachunków, ani innych żądanych przez Sąd dokumentów obrazujących sytuację skarżącego, takich jak kserokopia jego zeznania podatkowego, czy potwierdzenia, że skarżący rzeczywiście płaci alimenty, jego deklaracje o zasadności przyznania mu ochrony tymczasowej w postaci przyznania prawa pomocy pozostały zupełnie gołosłowne. W konsekwencji nie mogły zostać uznane za wiarygodne.

Należy jeszcze raz podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Do określenia sytuacji finansowej wnioskodawcy niezbędne jest dysponowanie rzetelnymi, konkretnymi danymi o całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy – nie tylko o jego zadłużeniu, co skarżący podkreśla w zażaleniu - ale również o dochodach i sposobie ich wydatkowania.

Stąd też niezasadne jest twierdzenie zażalenia, że kluczową okolicznością, którą Sąd powinien wziąć pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej A. M., było obciążenie kredytowe. Takiej jednoznacznej oceny Sąd mógłby bowiem dokonać dopiero po rozważeniu dochodów i wydatków skarżącego – ten jednak, mimo wezwania, uniemożliwił Sądowi nawet ich ustalenie. Oczywistą konsekwencją braku współpracy ze strony skarżącego było negatywne rozstrzygnięcie w przedmiocie jego wniosku o skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy.

W tym stanie sprawy za zasadne należy uznać rozstrzygnięcie Sądu I instancji.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.