Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 6 marca 2026r., nr 2801-IEE.7192.23.2026 w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę.

J. C. (dalej jako skarżący, strona, zobowiązany), wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej jako Dyrektor IAS, Dyrektor) z 6 marca 2026 r. w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych.

Z akt sprawy nadesłanych Sądowi wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w E. (dalej jako Naczelnik US, Naczelnik) w toku egzekucji prowadzonej m.in. na podstawie tytułu wykonawczego z 26 stycznia 2024 r., nr [...] wyegzekwował z rachunku bankowego zobowiązanego w Banku A. środki pieniężne, zgodnie z zajęciem z 29 stycznia 2024 r. wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego (karty nr 5-1 akt organu). Na podstawie kolejnego zajęcia z 29 stycznia 2024 r. prowadzono również skutecznie egzekucję ze świadczenia emerytalnego strony w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (k. 7-6).

Zobowiązany inicjował w toku egzekucji szereg postępowań wpadkowych kwestionując objęcie egzekucją zarówno świadczenia emerytalnego, jak też wierzytelności z rachunku bankowego, na który wpływa świadczenie emerytalne po potrąceniu kwot świadczenia w wyniku zajęcia w ZUS. Postanowieniem z 28 sierpnia 2024 r. Naczelnik US na podstawie art. 13 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwolnił spod egzekucji z rachunku bankowego zobowiązanego w Banku A. kwoty przekazywane przez ZUS stanowiące wolną od egzekucji część świadczenia emerytalno-rentowego (k. 289-285).

Pismami z 19 i 24 grudnia 2025 r. skarżący zwrócił się do Naczelnika US o zwrot wszystkich zajętych środków pochodzących ze świadczenia emerytalnego. Naczelnik US w toku egzekucji prowadzonej na podstawie powołanego tytułu wykonawczego wyegzekwował bowiem z rachunku bankowego kwotę, która pochodziła z emerytury skarżącego i stanowiła kwotę wolną od potrąceń na podstawie art. 139 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Naczelnik US przekazał podanie strony "wszczęcia postępowania i zwrotu nienależnie wyegzekwowanych środków pieniężnych" w części dotyczącej wierzyciela zgodnie z właściwością Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W.

Następnie postanowieniem z 15 stycznia 2026 r. odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych w wysokości 2 001,84 zł. Organ pierwszej instancji powołał art. 64cd § 1, § 3 i § 5 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.), dalej jako u.p.e.a., i wyjaśnił, że bank realizował zajęcie i sukcesywnie przekazywał kwoty zarachowane na należności wynikające m.in. z tytułu wykonawczego z 26 stycznia 2024 r., wśród których znajduje się kwota 2 001,84 zł kosztów egzekucyjnych. Naczelnik stwierdził, że w sprawie nie zaistniała sytuacja, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne nie podlegało umorzeniu. Organ egzekucyjny zaznaczył, że nie zapadło żadne orzeczenie stwierdzające, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodnie z prawem. Wyjaśnił, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umożliwiają jednoczesne zajęcie świadczenia emerytalnego i rachunku bankowego i stanowią standardowy, powszechnie stosowany sposób prowadzenia egzekucji należności pieniężnych. Naczelnik wyjaśnił, że zastosowane środki były adekwatne do rodzaju i wysokości egzekwowanej należności oraz nie przekraczały stopnia uciążliwości koniecznego do skutecznego przeprowadzenia egzekucji. Jednocześnie wskazał, że zajęcie rachunku nie pozbawiło skarżącego środków do życia, bowiem mógł on i nadal może korzystać ze środków pieniężnych w kwocie wolnej od zajęcia.

Na skutek wniesienia przez zobowiązanego zażalenia Dyrektor IAS postanowieniem z 6 marca 2026 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika z 15 stycznia 2026 r. Dyrektor stwierdził, że podjęte przez Naczelnika US rozstrzygnięcie jest zgodne z prawem. Zwrócił uwagę, że podstępowanie w sprawie skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zostało zakończone prawomocnym wyrokiem WSA w Olsztynie z 9 października 2024 r., I SA/OI 254/24. Wskazał, że nie potwierdzono w żaden sposób podnoszonych przez stronę zarzutów prowadzenia egzekucji niezgodnie z prawem, a ponieważ niniejsze postępowanie nie może służyć ponownej ocenie zgłaszanych zastrzeżeń co do prawidłowości zajęcia i realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, nie można odnieść się merytorycznie do podnoszonych w zażaleniu okoliczności w tym zakresie. Natomiast oparte na uznaniu administracyjnym i uwarunkowane przesłanką ważnego interesu zobowiązanego zwolnienie z egzekucji wierzytelności z rachunku bankowego strony na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., wynikające z postanowienia Naczelnika US z 28 sierpnia 2024 r. wbrew twierdzeniu skarżącego w żadnym razie nie oznacza, że organ egzekucyjny uznał, że doszło do niezgodnego z prawem zajęcia środków ustawowo wyłączonych z egzekucji. Wniosek jest wręcz przeciwny, bowiem instytucja zwolnienia z egzekucji, uregulowana w art. 13 u.p.e.a., może dotyczyć tylko składników majątkowych zobowiązanego, które nie są ustawowo wolne od egzekucji.

Ponadto Dyrektor odnotował, że Naczelnik US nie powinien był przekazywać podania strony w części dotyczącej "wszczęcia postępowania i zwrotu nienależnie wyegzekwowanych środków pieniężnych" zgodnie z właściwością wierzycielowi, lecz winien był pouczyć zobowiązanego o możliwości skierowania podania w tym zakresie do właściwego organu – Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (wierzyciela). Powyższa nieprawidłowość nie miała jednak wpływu na poprawność zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W skardze do WSA w Olsztynie strona wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora IAS z uwzględnieniem treści art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sformułowała ponadto szereg wniosków dodatkowych, m.in. nakazanie organowi administracji publicznej ponowne rozpatrzenie sprawy i wszczęcie postępowania w zakresie zwrotu środków pieniężnych wyegzekwowanych ze świadczenia emerytalnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie szeregu przepisów wymienionych w 19. punktach, w których zakwestionowano pobranie kosztów egzekucyjnych w następstwie egzekucji prowadzonej niezgodnie z prawem, nierozpoznanie sprawy w granicach wyznaczonych treścią wniosku strony i samowolny podział żądania restytucyjnego na odrębne fragmenty, przy czym organ odwoławczy mimo, że dostrzegł uchybienie Naczelnika US, to uchybienia tego nie usunął. Skarżący sprzeciwił się ponadto użytej przez Dyrektora IAS argumentacji w zakresie zwolnienia spod egzekucji jako argumentu wyłączającego odpowiedzialność organu za wcześniejsze pobranie środków i kosztów egzekucyjnych, zamiast jako potwierdzenia ochronnego charakteru tych środków i konieczności wyciągnięcia skutków restytucyjnych. Zakwestionował także upoważnienia pracowników organu pierwszej instancji do podejmowania czynności w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów administracyjnych stanowiły w sprawie przepisy ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.), dalej jako u.p.e.a.

Zgodnie z art. 64cd § 1 u.p.e.a., jeżeli po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi.

Na podstawie art. 64cd § 3 u.p.e.a., zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami dokonuje się na wniosek lub z urzędu niezwłocznie po dniu:

1) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;

2) wyegzekwowania lub wykonania obowiązku, w tym zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a w przypadku wyegzekwowania tego obowiązku w egzekucji z nieruchomości – po dniu, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne;

3) uzyskania przez organ egzekucyjny informacji o uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności orzeczenia stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego lub postanowienia o nadaniu temu orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności.

Z przepisów u.p.e.a. wynika zatem, że zwrot wyegzekwowanych lub uzyskanych kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu ma miejsce w sytuacji, gdy okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem. W postępowaniu wszczętym na podstawie art. 64cd § 1 u.p.e.a. badane jest wyłącznie zaistnienie tej właśnie przesłanki w połączeniu z art. 64cd § 3 u.p.e.a. Na tle rozpoznawanej sprawy istotne jest to, że powołany przepis normuje wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego w ujęciu całościowym tego postępowania. Do przyjęcia tego stanowiska przekonuje zwłaszcza sformułowanie w art. 64cd § 1 u.p.e.a. określonego przypadku, że w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu. Użycie terminu "w szczególności" oznacza, że katalog przypadków zwrotu kosztów egzekucyjnych nie jest zamknięty. Katalog ten odnosi się jednak wyłącznie do postępowania egzekucyjnego jako całości, a nie do pojedynczych jego elementów, co potwierdza wyliczenie sytuacji skutkujących zwrotem kosztów egzekucyjnych, wymienionych w art. 64cd § 3 u.p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie dokonano m.in. zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego i w związku z otrzymaniem od banku środków pieniężnych naliczono kwestionowane przez stronę koszty egzekucyjne. Jednak podstawą zwrotu kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem art. 64cd u.p.e.a. może być wyłącznie stwierdzenie, że w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych całe postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, lub też stwierdzono okoliczność uchylenia albo stwierdzenia nieważności orzeczenia stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego lub postanowienia o nadaniu temu orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności – art. 64cd § 1 i art. 64cd § 3 pkt 3 u.p.e.a., gdyż nie wystąpiły w sprawie podstawy zwrotu kosztów egzekucyjnych z art. 64cd § 3 pkt 1 i 2 u.p.e.a.

Nie sposób więc uznać, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem. Wyjaśnił to już Dyrektor IAS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ odwoławczy w ślad za organem egzekucyjnym zasadnie stwierdził, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było w niniejszej sprawie zgodne z prawem, a postępowanie nie podlegało umorzeniu w chwili wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Decyzja będąca podstawą wystawienia tytułu wykonawczego z 26 stycznia 2024 r. nie została uchylona oraz nie stwierdzono jej nieważności. Nie wystąpiły też inne okoliczności skutkujące koniecznością umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji w okolicznościach niniejszej sprawy nie wystąpiła przesłanka z art. 64cd § 1 u.p.e.a.

Zatem zaskarżone postanowienie Dyrektora IAS nie narusza prawa. Przesłanka zwrotu kosztów egzekucyjnych została wymieniona w art. 64cd § 1 u.p.e.a. i należy ją rozpatrywać w połączeniu art. 64cd § 3 u.p.e.a. Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do zwrotu kosztów egzekucyjnych w innych sytuacjach niż wymienione w tych przepisach, a które nie są związane z niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego w ujęciu całościowym.

Natomiast WSA w Olsztynie w wyroku z 9 października 2024 r., I SA/OI 254/24, nie wypowiadał się w zakresie zgodności z prawem wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przy czym Naczelnik US po otrzymaniu prawomocnego wyroku I SA/OI 254/24 przystąpił do załatwienia sprawy i postanowieniem z 12 listopada 2025 r. stwierdził uchybienie terminu do złożenia skargi na czynność zajęcia z 29 stycznia 2024 r. wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w Banku A. Skarżący nie wniósł na to postanowienie zażalenia i stało się ono ostateczne.

Zarzuty skargi zasadzają się na ocenie, że część z wyegzekwowanej w toku egzekucji z rachunku bankowego w Banku A. kwoty: 2 001,84 zł, którą pobrano na poczet kosztów egzekucyjnych, pochodziła z emerytury skarżącego i stanowiła kwotę wolną od potrąceń. Sąd nie kwestionuje zasadności oczekiwania skarżącego zwrotu środków pieniężnych niepodlegających egzekucji. Nie jest przedmiotem sporu, że egzekucja ze świadczeń pieniężnych przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlega ograniczeniu na podstawie art. 10 § 1 u.p.e.a. Bezpodstawnie zajęte i przekazane przez bank na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne niepodlegające egzekucji stosownie do art. 10 § 1 u.p.e.a., powinny zostać zwrócone na rachunek bankowy zobowiązanego, z którego zostały przekazane organowi egzekucyjnemu. I to rzeczą organu egzekucyjnego jest wyjaśnienie, czy na zajętym rachunku bankowym nie znajdują się środki niepodlegające egzekucji, ewentualnie, czy takie środki na ten rachunek nie wpływają (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2023 r., III FSK 4066/21, dostępne na stronie internetowej NSA pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy nie wynika, aby omawiane środki zostały zwrócone na rachunek bankowy strony, a wydane 28 sierpnia 2024 r. postanowienie Naczelnika US o zwolnieniu spod egzekucji z rachunku bankowego zobowiązanego w Banku A. kwot świadczenia emerytalno-rentowego przekazywanych przez ZUS stanowiących kwoty wolne od egzekucji przekonuje wręcz, że tak się nie stało. Postanowienie wydano bowiem w trybie art. 13 u.p.e.a., który przyznaje zobowiązanemu możliwość złożenia wniosku o zwolnienie z egzekucji innych składników majątkowych niż te, które zostały z niej zwolnione z mocy ustawy. W ślad za postanowieniem Naczelnik wystosował zawiadomienia z 28 sierpnia 2024 r. w sprawie zwolnienia środków pieniężnych, w których zaznaczono okres obowiązywania zwolnienia od 28 sierpnia 2024 r. (k. 283 akt organu). Jednak zaskarżone i poprzedzające je postanowienie zostały wydane w zainicjowanym przez skarżącego trybie potwierdzonym następnie w zażaleniu na postanowienie Naczelnika US z 15 stycznia 2026 r., który nie pozwala na zwrot wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych.

Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.a. w związku z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. regulującymi zasadę praworządności, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, tj. norm prawa procesowego obowiązującego w dacie orzekania oraz prawa materialnego z daty zaistnienia zdarzenia prawnego. Z kolei sądy administracyjne, z racji przypisanej im kontrolnej roli wobec rozstrzygnięć organów, w swoich orzeczeniach koncentrują się na stanie faktycznym i prawnym, jaki istniał w chwili załatwiania sprawy przez organy. Mając powyższe na uwadze nie ma podstaw prawnych do zwrotu kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem art. 64cd § 1 u.p.e.a., co powoduje, że w niniejszej sprawie Sąd nie może uznać zasadności wniosków i zarzutów skargi, w tym wniosku o nakazanie organowi wszczęcia postępowania w zakresie zwrotu środków pieniężnych pochodzących ze świadczenia emerytalnego pochodzących ze świadczenia emerytalnego, które zostały pobrane nienależnie. Mając jednak na uwadze, że na podstawie art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP funkcją sądów jest wymierzanie sprawiedliwości, a także uwzględniając wykładnię zaprezentowaną w powołanym wyżej wyroku NSA III FSK 4066/21, że przekazanie zajętych wierzytelności z rachunku bankowego przez dłużnika zajętej wierzytelności jest czynnością, która pozostaje poza zakresem pojęcia czynności egzekucyjnej zdefiniowanego w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. i nie jest czynnością organu egzekucyjnego, a zatem nie stanowi czynności egzekucyjnej – aktualna również do niniejszej sprawy pozostaje wykładnia NSA poczyniona w tym wyroku, że bezpodstawnie zajęte i przekazane przez bank na rachunek organu egzekucyjnego środki pieniężne niepodlegające egzekucji zgodnie z art. 10 § 1 u.p.e.a., powinny zostać zwrócone na rachunek bankowy zobowiązanego, z którego zostały przekazane organowi egzekucyjnemu.

W związku z powyższym wywiedziona skarga okazała się niezasadna, a zatem należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.