Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 641/23 w sprawie ze skargi I.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2023 r. nr KOC/6884/Op/22 w przedmiocie uchylenia decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z 15 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 641/23 (dalej postanowienie z 15 kwietnia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę kasacyjną I.P. (dalej skarżąca) od wyroku tego Sądu z 1 grudnia 2023 r. I SA/Wa 641/23 (dalej wyrok z 1 grudnia 2023 r.) oddalającego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 30 stycznia 2023 r. nr KOC/6884/Op/22 w przedmiocie uchylenia decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z 1 grudnia 2023 r., po rozpoznaniu na rozprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 30 stycznia 2023 r. nr KOC/6884/Op/22 w przedmiocie uchylenia decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej, oddalono skargę. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej 12 lutego 2024 r. Pełnomocnik skarżącej wniósł skargę kasacyjną 14 marca 2024 r., uchybiając 30-dniowemu terminowi określonemu w art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej ppsa), który upłynął 13 marca 2024 r. Skarga kasacyjna wniesiona została z naruszeniem art. 177 § 1 ppsa, wobec czego podlegała odrzuceniu na podstawie art. 178 ppsa (k. 31, 34, 36-38, 40, 42-42v, 44-45, 54-55 akt sądowych).

Zażalenie na postanowienie z 15 kwietnia 2024 r. złożyła skarżąca, reprezentowana przez adw. [...], zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę, ewentualnie uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 173 § 1 i 2 w zw. z art. 177 § 1 w zw. z art. 178 ppsa przez niezastosowanie i odrzucenie skargi kasacyjnej jako złożonej po terminie, podczas gdy pełnomocnik z urzędu wysłał w terminie skargę [kasacyjną - uw. NSA], natomiast nie miał wpływu na to[,] z jaką datą naniesiono na korespondencję pieczęć, co w konsekwencji doprowadziło do wydania niezasadnego rozstrzygnięcia zamiast przyjęcia skargi [kasacyjnej] i skierowania do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wraz z zażaleniem skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej (k. 62 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku [...] przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 173 § 1 ppsa). Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (art. 177 § 1 ppsa).

Wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie (art. 178 ppsa).

Z przywołanych przepisów ustawy procesowej jednoznacznie wynika, w jakim terminie należy wnieść skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Każdorazowo badanie dochowania terminu do dokonania tej czynności procesowej wymaga poczynienia, przede wszystkim, ustaleń w zakresie daty doręczenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, która wywołuje rozpoczęcie biegu terminu do złożenia skargi kasacyjnej.

Sąd I instancji zasadnie uznał, że skarżąca wniosła skargę z uchybieniem terminu określonego w art. 177 § 1 ppsa, czego następstwem było odrzucenie skargi na podstawie art. 178 [w zw. z art. 177 § 1 w zw. z art. 173 § 1] ppsa. Faktu doręczenia odpisu wyroku z 1 grudnia 2023 r. wraz z uzasadnieniem w dniu 12 lutego 2024 r. (k. 31, 36-38, 42-42v) skarżąca nie neguje. Pełnomocnik skarżącej deklaruje, że dochował terminu do złożenia skargi, natomiast błędna data - 14 marca 2024 r. - na stemplu pocztowym przesyłki zawierającej skargę kasacyjną wynikała z błędu Poczty.

O ile skarżąca zapowiedziała w treści zażalenia złożenie reklamacji do operatora pocztowego, o tyle dotychczas - mimo upływu ponad 3 miesięcy - tego nie uczyniła, a przynajmniej nie wykazała tego w niniejszym postępowaniu. W tej sytuacji zapowiedź ta nie ma znaczenia. Nawet gdyby złożyła ona reklamację, samo złożenie nie świadczy o zasadności jej stanowiska i błędzie operatora pocztowego, póki błąd ten nie zostanie stwierdzony w wyniku postępowania reklamacyjnego lub uprawdopodobniony za pomocą innych środków dowodowych.

Zgodnie z art. 244 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550, dalej kpc), dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Reguła ta znajduje odpowiednie zastosowanie na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego.

Koperta opatrzona pieczęcią operatora pocztowego korzysta z domniemania prawidłowości znajdujących się na niej danych. Powszechnie wiadomym jest, że data stempla pocztowego odpowiada dacie nadania przesyłki poleconej. Obalenie domniemania w tym zakresie wymaga inicjatywy dowodowej ze strony skarżącej, która podważa to domniemanie. W przedmiotowej sprawie inicjatywy takiej nie wykazano. Należy zauważyć, że sama skarga kasacyjna została przez Autora skargi kasacyjnej opatrzona datą: "Warszawa, dnia 14.03.2024 r." i jest tożsama z datą na pieczęci pocztowej palcówki nadawczej [...] (k. 44-45 akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.

II. Niemniej, należy mieć na uwadze, że skarżąca jednocześnie z zażaleniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej (k. 62).

W orzecznictwie i w doktrynie na tle art. 169 § 1 kpc utrwalony jest pogląd, że wniosek o przywrócenie terminu i zażalenie na odrzucenie pisma z powodu uchybienia terminu wyłączają się wzajemnie. Gdy strona twierdzi, że nie uchybiła terminowi do wniesienia środka prawnego i zaskarża postanowienie odrzucające ten środek - to termin przewidziany w art. 169 § 1 kpc biegnie dla niej dopiero od chwili doręczenia postanowienia sądu rewizyjnego [obecnie drugoinstancyjnego - uw. NSA] oddalającego zażalenie, wydanego na posiedzeniu niejawnym, bo wówczas dopiero dowiedziała się o uchybieniu terminowi. Ewentualny wniosek o przywrócenie terminu wystarczy złożyć dopiero po oddaleniu zażalenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 2.9.1993 r. II CRN 83/93, Lex 293287, aprobowane przez S. Dmowskiego w: red. K. Piasecki, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, C.H. Beck 1996, t. I, s. 554-555, nb 3). Odpowiednie relacje między tymi dwoma rodzajami postępowań zachodzą także na tle ppsa.

Z praktyki orzeczniczej wynika, że nierzadkie są przypadki łącznego składania zażalenia na odrzucenie pisma procesowego (np. skargi kasacyjnej) i wniosku o przywrócenie terminu przewidzianego na wykonanie danej czynności procesowej. W przypadku jednoczesnego złożenia zażalenia na orzeczenie o odrzuceniu pisma procesowego (skargi kasacyjnej) i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej - winien być nadany bieg w pierwszej kolejności zażaleniu, a dopiero po stwierdzeniu bezskuteczności czynności procesowej wskutek upływu terminu rozpoznaniu podlega wniosek o jego przywrócenie.

Na gruncie ppsa uprawniony jest pogląd o dopuszczalności jednoczesnego złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu pisma procesowego i ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej.

Jak trafnie wypowiedziano się w doktrynie co do kolizji obu środków: rozwiązania analizowanego problemu należy szukać nie na płaszczyźnie niedopuszczalności jednoczesnego dokonania dwu czynności procesowych, lecz na płaszczyźnie niedopuszczalności ich jednoczesnego rozpoznania. Stwierdzenie, że przesłanki środka odwoławczego i wniosku o przywrócenie terminu wzajemnie się wykluczają, oznacza tylko tyle, że obie te czynności nie mogą okazać się skuteczne. Jeżeli obie czynności procesowe spełniają przewidziane dla nich wymagania formalne, konieczne jest nadanie im właściwego biegu. Wojewódzkie sądy administracyjne w pierwszej kolejności winny nadawać bieg zażaleniu, a w przypadku jego oddalenia przystąpić do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Proponowane wyjście rozwiązuje liczne problemy będące konsekwencją konieczności odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako przedwczesnego oraz - co istotne - wydatnie przyczynia się do zapewnienia sprawności postępowania przez wyeliminowanie konieczności wydawania wpadkowych orzeczeń, które jako zaskarżalne niepotrzebnie angażują Naczelny Sąd Administracyjny (D. Lebowa, Kolizja wniosku o przywrócenie terminu i środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2014/ 3/s. 87-88). Pogląd ów aprobowany jest w piśmiennictwie (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego administracyjnego, LexisNexis 2009, s. 269, uw. 4.1; A. Nędzarek, Wymogi procesowe wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ZNSA 2013/2/s. 87).

Zasadniczo nie jest trafny pogląd, że w przypadku łącznego złożenia zażalenia i wniosku o przywrócenie terminu, sąd administracyjny winien wezwać wnioskodawcę do sprecyzowania formułowanych żądań pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (H. Knysiak-Molczyk, Uchybienie i przywrócenie terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Sądowy 2006/7-8/s. 127 p. III; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser i M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 639, nb 11 in fine do art. 87).

To, że strona korzysta z dwu środków prawnych, z których tylko jeden może okazać się skuteczny, nie powinno być rozwiązywane w trybie art. 49 ppsa, gdyż nie ma przeszkód formalnych do ich rozpoznania. Rzeczą sądu jest właściwe nadanie biegu pismom procesowym składanym przez stronę, przy uwzględnieniu wynikającej z art. 7 ppsa zasady szybkości postępowania i wymogów sprawiedliwości proceduralnej. Poszukując właściwych rozwiązań procesowych w konkretnej sprawie, należy mieć również na uwadze, że celem nowelizacji ppsa dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. było, m.in., usprawnienie, uproszczenie i zapewnienie szybkości postępowania przed sądem administracyjnym (uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W zależności od etapu postępowania, na którym strona składa wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, różny może być sposób procedowania przez sąd. Jeżeli strona składa wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi przed jej odrzuceniem z powodu jej nieopłacenia [co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca; skarżąca ustawowo jest zwolniona od kosztów sądowych; art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ppsa - uw. NSA], to należy w pierwszej kolejności rozpoznać ten wniosek. W takiej sytuacji odrzucenie nieopłaconej skargi, w przypadku gdy został złożony wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego, możliwe jest dopiero po prawomocnym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu.

Jeżeli wystąpi taka sytuacja, że wniosek o przywrócenie terminu nie zostanie rozpoznany, a skarga zostanie odrzucona, to wówczas wniosek taki nie staje się bezprzedmiotowy. Wskazuje się bowiem, że ewentualne postanowienie sądu o przywróceniu terminu znosi skutki postanowienia o odrzuceniu środka prawnego, bez potrzeby uchylenia tego orzeczenia (postanowienia NSA z: 9.9.2011 r. II OSK 1692/11; 28.10.2015 r. II OSK 2557/15; 4.12.2015 r. I OZ 1601/15; 20.1. 2016 r. I GZ 729/15; 24.8.2016 r. II OSK 1973/16; 24.1.2017 r. II OZ 1482/16; 23.3.2017 r. II GZ 207/17; 12.5.2017 r. II OZ 449/17, cbosa). Innymi słowy, w przypadku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej upada.

Dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej, rozpoznaniu podlega wniosek o przywrócenie terminu. W przypadku uwzględnienia zażalenia i uchylenia orzeczenia o odrzuceniu pisma wniosek o przywrócenie terminu stałby się bezprzedmiotowy.

Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa). Właściwy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu w tej sprawie jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który rozpozna wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi po zwrocie akt przez Naczelny Sąd Administracyjny.