Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 04 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2018 r., nr [...]

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania A. D., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2018 r., [...] o przyznaniu odwołującemu się świadczenia wychowawczego na dziecko M. D. na okres od [...] września 2018 r. do [...] września 2018 r.

Przedmiotem zaskarżenia jest zasadniczo pozytywna dla A. D. decyzja, stąd Sąd – nie dopatrując się przesłanek nieważności zaskarżonego rozstrzygnięcia i zarazem ograniczony zakazem orzekania na niekorzyść – przystępując do kontroli legalności zaskarżonego aktu przyjął niejako z góry założenie, że świadczenie wychowawcze na syna A. D. mogło być przyznane. Sąd badał natomiast tylko zagadnienie przedstawione w skardze jako sporne, a mianowicie to, od jakiej daty wniosek skarżącego należało uwzględnić, zważając, że złożono go [...] kwietnia 2018 r.

W postępowaniu administracyjnym, którego dotyczy skarga, organy administracji zajęły tożsame, negatywne stanowisko w odniesieniu do żądania przyznania A. D. świadczenia począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, przy czym tylko decyzja Kolegium została uzasadniona.

Organ odwoławczy przypomniał, że A. D. jest zgodnie z art. 2 pkt 13 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity stosownie do brzmienia ustawy w dacie decyzji Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm., dalej "u.p.p.w.d.") osobą samotnie wychowującą dziecko. Dalej Kolegium wywodziło, że zgodnie z art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. "świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd [...]". Zdaniem organu z przepisu tego wynika, iż świadczenie wychowawcze można przyznać począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jednakże nie wcześniej, niż od momentu, kiedy zostało ustalone, na rzecz uprawnionego dziecka o jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd.

Kolegium wyjaśniło, że A. D. wezwano [...] kwietnia 2018 r. do przedłożenia kopii prawomocnego wyroku zasądzającego alimenty w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania. Następnie na żądanie skarżącego postępowanie zawieszono, a po przedłożeniu [...] września 2018 r. wymaganego tytułu (postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2018 r.) wniosek o przyznanie świadczenia rozpatrzono. Nastąpiło to z uwzględnieniem art. 19 ust. 6 u.p.p.w.d. (punkt 1 – uw. Sądu), który stanowi, że świadczenie wychowawcze, w sytuacji takiej jak opisana powyżej, przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów.

W skardze A. D. wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu świadczenia wychowawczego zgodnie z wnioskiem. Wyjaśnił, że przepisy, na które Kolegium się powołało w swojej decyzji, wymagają przedłożenia orzeczenia w sprawie alimentów od drugiego rodzica dziecka. Takie orzeczenie skarżący – jak stwierdził – przedłożył. Wynika z niego, że jego syn M. D. ma przyznane alimenty od matki począwszy września 2018 r., natomiast wniosek za okres od kwietni 2018 r. został oddalony. A. D. przypomniał, że tymczasem wedle powołanego przez Kolegium przepisu art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie przysługuje także, jeżeli wniosek o przyznanie alimentów oddalono.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swe dotychczasowe stanowisko. Wyjaśniło dodatkowo, że w stanie faktycznym sprawy nie oddalono powództwa o ustalenie alimentów na rzecz dziecka. Z przedłożonego przez skarżącego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2018 r. wynika, iż li tylko od września 2018 r. udzielono małoletniemu M. D. zabezpieczenia alimentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Po analizie okoliczności sprawy w kontekście przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że stanowisko organów obu instancji, iż świadczenie wychowawcze powinno przysługiwać A. D. tylko od września 2018 r., jest nieprawidłowe.

Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało ustalone, na rzecz tego dziecka od jego rodzica, świadczenie alimentacyjne na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Analizując regulację zawartą w tym przepisie w poszukiwaniu jej ratio legis nie trudno domyślić się, że ustawodawca chciał w ten sposób zmotywować osoby samotnie wychowujące dzieci, aby te – zanim skorzystają ze wsparcia Państwa w wychowaniu dziecka (500+) – w pierwszej kolejności podjęły określone działania względem drugiego rodzica dziecka, wszakże zasadniczo obowiązanego do alimentacji. Innymi słowy, rodzic samotnie wychowujący dziecko nie może być w powyższym zakresie bierny, gdyż w przeciwnym razie nie otrzyma także świadczenia wychowawczego.

Od art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d., zresztą w samym tym przepisie (punkty 1-5), wprowadzono szereg wyjątków. Ich założenie jest wspólne: mianowicie nie wymaga się od rodzica samotnie wychowującego dziecko potwierdzonego sądownie tytułu wykonawczego obejmującego alimenty względem drugiego rodzica, jeżeli w konkretnych okolicznościach wywiedzenie powództwa nie miało by żadnych racji (drugie z rodziców dziecka nie żyje; ojciec dziecka jest nieznany; sąd zobowiązał jedno z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka; dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach) albo okazało się nieskuteczne (powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone).

A. D. składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna w kwietniu 2018 r. nie dysponował tytułem wykonawczym obejmującym świadczenie alimentacyjne względem matki. Należało zatem wdrożyć wobec niego procedurę z art. 19 ust. 3-6 u.p.p.w.d., która takiej sytuacji właśnie dotyczy.

Zgodnie z art. 19 ust. 3 zd. 1 u.p.p.w.d. w przypadku, gdy osoba samotnie wychowująca dziecko, której prawo do świadczenia wychowawczego w stosunku do danego dziecka uzależnione jest od ustalenia na rzecz tego dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego i nie dołączy do wniosku tego tytułu wykonawczego, podmiot realizujący świadczenie wychowawcze przyjmuje wniosek i, w zakresie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w stosunku do tego dziecka, wyznacza termin 3 miesięcy na dostarczenie tytułu wykonawczego. A. D. terminu zakreślonego przez organ nie dochował (gdyż oczekiwał na orzeczenie sądu powszechnego), natomiast zawnioskował o zawieszenie postępowania. Organ przystał na to, zawieszając postępowanie na czas oczekiwania na tytuł wykonawczy (w tym miejscu można dodać, że A. D. wystąpił w imieniu M. D. o alimenty i ich zabezpieczenie przeciwko matce dziecka niezwłocznie, to jest z początkiem maja 2018 r. – zob. k. 19-24 akt administracyjnych organu drugiej instancji).

W ocenie Sądu wadliwe działanie organów rozpoczyna się od momentu, gdy podjęto postępowanie. Mianowicie organy przyjęły, że skoro A. D. przedstawił postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2018 r., IV RCo [...] ustalające od września 2018 r. zabezpieczenie od matki dziecka I. C., to oznacza, że zaszła sytuacja, o której mowa w art. 19 ust. 6 pkt 1 u.p.p.w.d., czyli "w przypadku, o którym mowa w ust. 5, świadczenie wychowawcze przysługuje: 1) od miesiąca złożenia wniosku, nie wcześniej niż od miesiąca, od którego rodzic został zobowiązany do zapłaty alimentów, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczenia – w przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego [...]".

Stanowisko organów nie może być zaakceptowanie, gdyż pomija część regulacji z art. 19 ust. 5 u.p.p.w.d. Przepis ten stanowi, że "w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko nie dostarczy, w terminie, o którym mowa w ust. 4, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego, ponieważ sąd wydał postanowienie w przedmiocie odmowy udzielenia zabezpieczenia w sprawie o alimenty, bieg terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu do dnia dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1-5".

Okoliczności opisane w cytowanym przepisie ziściły się, gdyż należy zauważyć, że A. D., działając w imieniu małoletniego M. D. wniósł o zabezpieczenie alimentów od [...] kwietnia 2018 r. (zob. k. 24 akt administracyjnych organu drugiej instancji), natomiast w postanowieniu z dnia [...] września 2018 r., IV RCo [...] jego wniosek w tym zakresie został oddalony (zob. punkt 2 sentencji postanowienia – k. 25 akt administracyjnych organu drugiej instancji). Innymi słowy A. D. nie dostarczył w terminie, o którym mowa w ust. 4, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, potwierdzającego ustalenie na rzecz dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego, ponieważ sąd wydał postanowienie w przedmiocie odmowy udzielenia zabezpieczenia w sprawie o alimenty. W takiej sytuacji, jak już wyżej zaznaczono, termin na dostarczenie wymaganych dokumentów ulega zawieszeniu do dnia dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1-5.

Przenosząc przedstawione wnioski na realia ustalone na podstawie akt administracyjnych, w ocenie Sądu organy postąpiły nieprawidłowo rozpoznając sprawę z wniosku A. D. w całości w ten oto sposób, że przyznały mu świadczenie ograniczone do miesiąca września 2018 r. Poza postanowieniem o zabezpieczeniu alimentów za wrzesień 2018 r., skarżący dostarczył wszakże także postanowienie o odmowie zabezpieczenia w sprawie o alimenty, które dotyczyło okresu od kwietnia do sierpnia 2018 r. Skoro tak, to należało rozdzielić rozpoznanie wniosku na dwa okresy i:

1. rozpoznać wniosek A. D. w części obejmującej miesiąc wrzesień 2018 r., przyznając skarżącemu świadczenie (jak uczyniono),

2. na podstawie art. 19 ust. 5 u.p.p.w.d. zawiesić postępowanie za okres od kwietnia do sierpnia 2018 r., do czasu dostarczenia przez A. D. tytułu wykonawczego o alimenty od matki dziecka (wyroku zasądzającego alimenty), względnie alternatywnie innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1-5 u.p.p.w.d. (to jest m.in. wyroku oddalającego powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od matki). Po dostarczeniu stosownych dokumentów – o prawie do świadczenia należy natomiast stosownie do nich rozstrzygnąć na podstawie art. 19 ust. 6 pkt 1 lub 2 u.p.p.w.d.

Z opisanych przyczyn Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.") o uchyleniu decyzji obu instancji.

Sąd wyjaśnia, że zachodziła potrzeba uchylenia decyzji Kolegium i Prezydenta w całości pomimo, że zaskarżone rozstrzygnięcia były dla A. D. pozytywne co do miesiąca września 2018 r. Zdaniem Sądu w inny sposób nie było możliwości doprowadzenia do załatwienia sprawy w sposób zgodny z prawem. Należy mieć bowiem świadomość, że decyzją Prezydenta wypowiedziano się o całości wniosku A. D. (czyli w istocie o żądaniu przyznania świadczenia od kwietnia do września 2018 r.), powodując, że formalnie został on skonsumowany pomimo, że samo rozstrzygnięcie dotyczyło tylko miesiąca września. Dopiero wiec ponowne rozpatrzenie sprawy administracyjnej mogło uporządkować jej wynik z wydzieleniem okresów świadczenia (co do okresu od kwietnia do sierpnia 2018 r. i okresu września 2018 r.) podlegających innym uwarunkowaniom.

Końcowo, odnosząc się do skargi, Sąd wyjaśnia A. D., że nie mógł narzucić organom obowiązku przyznania świadczenia wychowawczego za okres od kwietnia do sierpnia 2018 r. niezwłocznie i na podstawie już samego postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2018 r., IV RCo [...]. Nie jest to bowiem orzeczenie, o którym mowa w art. 8 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d. (wyrok oddalający powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców). Sąd nadmienia, że regulacja z art. 8 ust. 2 u.p.p.w.d., w tym pkt 3, opiera się na założeniu, iż osobie samotnie wychowującej dziecko świadczenie wychowawcze przysługuje za te miesiące, kiedy sytuacja roszczeń alimentacyjnych między rodzicami jest uregulowana. Może mieć ona postać definitywną-pozytywną (alimenty zasądzono – art. 8 ust. 2 zd. 1 u.p.p.w.d.), tymczasową-pozytywną (alimenty zabezpieczono art. 8 ust. 2 zd. 1 u.p.p.w.d.), bądź definitywną-negatywną (powództwo o alimenty oddalono art. 8 ust. 2 pkt 3 u.p.p.w.d.).

Według zamysłu ustawodawcy uzyskanie przez rodzica samotnie wychowującego dziecko tylko postanowienia o odmowie zabezpieczenia alimentów od drugiego rodzica nie reguluje stosunków między nimi. Postanowienie takie ma znaczenie prawne (art. 19 ust. 5 u.p.p.w.d.), ale przyznanie świadczenia wychowawczego za okres objęty odmową zabezpieczenia nie może nastąpić do czasu zakończenia sprawy o alimenty (wyrok pozytywny) lub ziszczenia się innych przesłanek z art. 8 ust. 2 pkt 1-5 u.p.p.w.d.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374), po uprzednim skierowaniu jej do takiego trybu przez Przewodniczącego Wydziału (k. 26 akt sądowych).