Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Asesor WSA Jarosław Piątek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi A.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Burmistrz [...] (dalej: organ, organ pierwszej instancji), decyzją z [...] sierpnia 2019 r. nr [...], odmówił przyznania A.Ł. (dalej: odwołująca się, skarżąca) świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad Z.T.

Uzasadniając decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z [...] lipca 2029 r. A.Ł. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad ciocią Z.T., dołączając do wniosku orzeczenie o niepełnosprawności Z.T. Na podstawie przedłożonego orzeczenia organ ustalił, że niepełnosprawność Z.T. istnieje od [...] maja 1997 r. i powstała w wieku 33 lat. Ponadto ustalono również, że wnioskująca jest córką siostry Z.T. i zamieszkuje wspólnie z matką i ciotką na którą wnioskowane jest świadczenie. Organ ustalił ponadto, że wnioskująca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz nie posiada uprawnień emerytalno-rentowych. Z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną ciotką – Z.T., wnioskująca nie podejmuje zatrudniania.

W zakresie zważań prawnych organ pierwszej instancji powołał się na treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.) w zw. z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego podając, że jako osoba na której nie ciąży obowiązek alimentacyjny, wnioskująca nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto jako przesłankę negatywną przyznania wnioskowanego świadczenia organ pierwszej instancji powołał również art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, a niepełnosprawność Z.T. organ ustalił na 33 rok życia. Organ wskazał ponadto, że co prawda 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego z tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodne z Konstytucją, jednakże organ nie ma możliwości bezpośredniego zastosowania ww. zapisu, ponieważ mimo upływu czasu ustawodawca nie zmienił obowiązującego w tym zakresie przepisu.

A.Ł. nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, złożyła od niego odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO). W uzasadnieniu odwołania odwołująca się wskazała, że z uwagi na niemożność sprawowania opieki przez obie siostry Z.T., to ona faktycznie sprawuje opiekę nad ciocią. Ponadto odwołująca się wskazała, że w toku postępowania błędnie ustalono, że niepełnosprawność Z.T. powstała w wieku 33 lat, podczas gdy istnieje ona od urodzenia, co strona potwierdziła przedkładając na tę okoliczność orzeczenie Komisji Lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia z [...].06.1987 r.

SKO decyzją z [...] września 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: K.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca wprost nawiązuje do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: K.r.o.). Nie można zatem pominąć treści art. 132 K.r.o., zgodnie z którym "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". SKO zaznaczyło, że wnioskująca zamieszkuje wraz z ciotką oraz matką na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A.Ł. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. (dalej: WSA).

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., przez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego, przejawiającego się w pominięciu przez organ lub uznaniu za nieistotne dla rozstrzygnięcia, że M.Ł. ze względu na stan zdrowia - choroby układu ruchu oraz układu krążenia jest niezdolna do sprawowania osobistej opieki nad Z.T.,

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 8. art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. przez nieustosunkowanie się w jakimkolwiek zakresie w uzasadnieniu decyzji do argumentów podniesionych przez skarżącą, że M.Ł. ze względu na stan zdrowia - choroby układu ruchu oraz układu krążenia jest niezdolna do sprawowania osobistej opieki nad Z.T.,

3. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art 138 § 1 pkt 1 K.p.a., przez błędne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Burmistrza w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i orzeczenie w tym zakresie, że skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne,

4. prawa materialnego, które miało wypływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 132 K.r.o. wynikające z błędnego ustalenia faktycznych podstaw rozstrzygnięcia, iż skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne ze względu na brak przynależności do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym.

Stawiając powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego udzielonego przez radcę prawnego.

Odpowiadając na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Podstawę materialnoprawną decyzji organu pierwszej instancji stanowił m.in. art. 17 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (z takim przypadkiem mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie) jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki w rozumieniu przepisów K.r.o. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1)rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – jak słusznie wskazało SKO, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo sądowoadministracyjne, ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w K.r.o. W sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie można zatem pominąć treści art. 132 K.r.o., który stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Oceny tego czy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie sprawować opieki, należy do organu administracji publicznej. Wskazać należy w tym miejscu, że jak słusznie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a cyt. ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym – tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. Powyższą argumentację podziela również WSA orzekający w niniejszej sprawie, jednak pod warunkiem (zawsze przyjmowanym przez sądy administracyjne w tego typu sprawach), że zobowiązani do alimentacji w pierwszej kolejności z obiektywnych, a nie subiektywnych przyczyn nie mogą lub nie chcą zajmować się np. swoim rodzeństwem.

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że skarżąca mieszka wraz z matką – M.Ł. oraz siostrą matki – Z.T., która wymaga opieki. Zatem to na matce skarżącej w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej – M.Ł. złożyła w toku postepowania oświadczenie (z [...] lipca 2019 r.), iż nie może opiekować się siostrą, ponieważ wymaga ona całodobowej opieki a sama pracuje w systemie zmianowym i "daleko" dojeżdża do pracy (k-18 akt administracyjnych). Skarżąca natomiast sprawuje faktyczną opiekę nad ciotką – Z.T., co wynika z jej oświadczenia z [...] lipca 2019 r. (k-23 akt administracyjnych). Skarżąca nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie posiada uprawnień emertytalno-rentowych, nie podejmuje jednak zatrudniania. Jak słusznie SKO zaakcentowało i prawidłowo zbadało, w sprawie nie zachodzą zatem żadne obiektywnie uwarunkowane czynniki, by M.Ł. wypełniała swój obowiązek alimentacyjny względem siostry w formie bezpośredniej opieki. Sam wybór – jak zasadnie wskazało SKO - z członków rodziny osoby która rezygnuje z zatrudnienia, w niniejszym przypadku przez jego niepodejmowanie przez skarżącą, nie może przesądzić o zaistnieniu przesłanki pozytywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Okolicznością, która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez M.Ł. orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym legitymowanie się zaświadczeniem lekarskim z rozpoznaniem choroby układu ruchu oraz układu krążenia przez M.Ł. nie może stanowić podstawy do zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego.

Podsumowując, w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego.

W tej sytuacji, mając powyższe na względzie, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), WSA oddalił skargę.

Na podstawie art. 119 pkt 2 i 120 ww. ustawy sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.