Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Maciejko (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska Protokolant starszy asystent sędziego Jolanta Dominiak po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2021 r. sygn. akt V SA/Wa 500/21 w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 30 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. G. na rzecz Rzecznika Praw Pacjenta 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2021 r., sygn. akt V SA/Wa500/21oddalił wniesioną przez E. G. skargę na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta (zwanego dalej Rzecznikiem) z dnia 30 października 2020 r., nr [...] odmawiającą E. G. wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta przez P. [...]. W wyroku tym, z powołaniem się na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd I stwierdził, że przy wydawaniu decyzji prawidłowo zastosowano art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r., poz. 581, zwanej dalej u.p.p.). Podkreślono, że Rzecznik prawidłowo ustalił, że zaszła podstawa do odmowy wszczęcia postępowania, bowiem E. G. nie uprawdopodobniła, że doszło do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjentów. W podaniu z dnia 27 grudnia 2016 r. E. G. domagała się stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów bowiem lek. B. R., specjalista położnictwa i ginekologii, w przeszłości wykonała jej badanie USG Dopplera (kolorowe i pulsacyjne) płodu przed 10. tygodniem ciąży, nie uzyskując od niej zgody na badanie, wykazując się "brakiem uprawnień i brakiem umiejętności", nie uprzedzając o badaniu i nie pouczając o zagrożeniach dla płodu związanych z przeprowadzeniem tego badania, czym spowodowała śmierć jej dziecka, [...]. W ocenie Sądu I instancji Rzecznik prawidłowo przyjął, że podstawę wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów stanowi przynajmniej uprawdopodobnienie przez stronę inicjującą postępowanie, że doszło do stosowania takich praktyk. Przepis art. 59 ust. 1 pkt 1zd. pierwsze u.p.p. przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjenta rozumie bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Aby więc doszło do wszczęcia postępowania naruszenie zarzucane przez składającego podanie winno uprawdopodabniać, że naruszenie miało wymiar "zbiorowy", a więc, że nieuprawniona praktyka świadczeń zdrowotnych została w sposób systemowy skierowana na wielu pacjentów. Na tle badanej sprawy, E. G. domagała się wszczęcia takiego postępowania wyłącznie w oparciu o pojedynczy przypadek naruszenia jej własnych praw ze strony lek. B. R., która w przeszłości udzieliła świadczenia zdrowotnego, wykonując zawód w innym podmiocie, aniżeli objęta podaniem P. [...].

Z wyrokiem tym nie zgodziła się E. G. wnosząc od niego skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania w postaci:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. cp.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, choć ta została wydana z naruszeniem art. 63 ust. 1 u.p.p., bowiem zostało uprawdopodobnione, że doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjenta przez P. [...], skoro w stosunku do lekarz prowadzącej ten podmiot, B. R. orzeczono o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta decyzją Rzecznika z dnia [...] maja 2020 r.

Skarżąca E. G. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie skargi kasacyjnej.

Rzecznik Praw Pacjenta w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W badanej sprawie nie wystąpiły podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczają podstawy określone w art. 174 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, choć ta została wydana z naruszeniem art. 63 ust. 1 u.p.p., bowiem zostało uprawdopodobnione, że doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjenta przez P. [...], skoro w stosunku do lekarz prowadzącej ten podmiot, B. R. orzeczono o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta decyzją Rzecznika z dnia [...] maja 2020 r. Stosownie do art. 63 ust. 1 u.p.p., rzecznik odmawia, w drodze decyzji, wszczęcia postępowania, jeżeli działanie lub zaniechanie w sposób oczywisty nie spełnia przesłanek określonych w art. 59 ust. 1 u.p.p. lub jeżeli wnoszący o wydanie decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nie uprawdopodobni pozbawienia pacjentów ich praw lub ograniczenia tych praw. Regulacja ta tworzy bezwzględną przeszkodę do wszczęcia postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta uzależniając wydanie decyzji tamującej skuteczność formalną podania (w rozumieniu art. 61 § 3 k.p.a.). Warunkiem koniecznym do wszczęcia postępowania jest "uprawdopodobnienie pozbawienia praw pacjentów" lub przynajmniej ograniczenia ich praw przez inicjatora postępowania. Dopiero takie uprawdopodobnienie skutkuje wszczęciem postępowania, co następuje w drodze postanowienia uregulowanego w art. 62 u.p.p., które stanowi podstawę do zawiadomienia stron skutecznie wszczętego postępowania, zgodnie z art. 62 in fine u.p.p. w zw. z art. 61 § 4 k.p.a., w tym podmiotu, wobec którego postępowanie wszczęto (art. 60 zd. pierwsze u.p.p.). Wynik postępowania zależał zatem o tego, czy E. G. formułując swoje podanie o wszczęcie postępowania w sprawie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów: a) uprawdopodobniła b) pozbawienie lub przynajmniej ograniczenie praw pacjentów przez P. [...]. Uprawdopodobnienie winno obejmować przynajmniej powołanie się na wiarygodne fakty ze wskazaniem źródła znajomości faktów. Zgodzić trzeba się z Rzecznikiem oraz Sądem I instancji, że "pozbawienie praw p a c j e n t ó w" nie może ograniczać się do pojedynczego przypadku naruszenia, czy też zarzutu albo zastrzeżenia do działalności placówki lub lekarza. Winno mieć walor generalny, bowiem postępowanie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. ma za swój przedmiot zbiorowe prawa pacjenta i ma na celu wykazanie bezprawnego zorganizowanego oraz t r w a ł e g o (nie wygasającego na przestrzeni terminu rocznego z art. 67 u.p.p.) działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Rolą wnoszącego podanie jest zatem wskazanie w oparciu o względnie wiarygodne źródła, że w przypadku podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych doszło do zorganizowanego, a więc systemowego i planowego działania, co powoduje, że praktyka naruszająca prawo nie może mieć waloru odosobnionego i w zasadzie każdy korzystający z placówki może być narażony na skutki naruszenia prawa pacjenta.

Trafnie przyjęto w zaskarżonym wyroku, że podanie E. G. z dnia 27 grudnia 2016 r. tego warunku nie spełniało i zarzut skargi kasacyjnej nie zmienił tego ustalenia. W swoim żądaniu wszczęcia postępowania skarżąca ograniczyła się tylko do prezentacji swojego niezadowolenia ze sposobu udzielenia jej w przeszłości świadczenia zdrowotnego przez lek. B. R., specjalistę położnictwa i ginekologii. Zaznaczono przy tym, że usługa ta (badanie USG Dopplera płodu przed 10. tygodniem ciąży) świadczona była poza P. [...]. Z tytułu takiego naruszenia, lek. B. R. spotkała się z decyzją Rzecznika z dnia [...] maja 2020 r. orzekającą o naruszeniu indywidualnych praw pacjenta. Wbrew ocenie skarżącej, z tego jednostkowego naruszenia nie da się wyprowadzić konkluzji o: a) dopuszczaniu się podobnych naruszeń przez lek. B. R. w prowadzonej przez nią P. [...] oraz b) systemowym charakterze podobnych naruszeń, jakich miałaby się regularnie dopuszczać w stosunku do własnych pacjentów. Żadne z twierdzeń skarżącej E. G. (nie wspominając już o dowodach na poparcie takich racji) nie dają podstaw aby za prawdopodobne uznać, że lek. B. R. przyjęła w ramach prowadzonej przez siebie P., metodę mającą na celu takie zorganizowanie świadczenia usług zdrowotnych, że każda lub przynajmniej wiele z nich generuje zagrożenie o podobnym nasileniu, z jakim w swojej sprawie spotkała się w przeszłości. Jakkolwiek stwierdzenie indywidualnego naruszenia praw pacjenta w wypadku lek. B. R. (decyzją Rzecznika z [...] maja 2020 r.) w innym podmiocie leczniczym pozwalało na poszukiwania podstaw naruszeń praw zbiorowych (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 1908/16, Lex nr 2170766), to jednak skierowanie zarzutu w kierunku zupełnie innej struktury organizacyjnej, tj. innej placówki leczniczej (P. [...]

a nie Szpitala, gdzie wspomniana lekarz świadczyła usługę) wyłączyło możliwość dopatrywania się systemowego, tzn. zorganizowanego (w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p.) i trwałego (w rozumieniu art. 67 u.p.p.) naruszenia zbiorowych praw pacjenta, inspirowanych naruszeniem indywidualnym w innej placówce.

Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek skarżącej E. G. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za sporządzenie skargi kasacyjnej nie mógł być rozpoznany przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8

i art. 258 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764) w sprawach tych orzekają wojewódzkie sądy administracyjne (referendarze sądowi).

Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1

w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118).